মজ্ঝিমসীলৰণ্ণনা

১১. তত্থ যথাতি ওপম্মত্থে নিপাতো. ৰাতি ৰিকপ্পনত্থে. পনাতি ৰচনালঙ্কারে. একেতি অঞ্ঞে. ভোন্তোতি সাধূনং পিযসমুদাহারো. সাধৰো হি পরে ‘‘ভোন্তো’’তি ৰা, ‘‘দেৰানং পিযা’’তি ৰা ‘‘আযস্মন্তো’’তি ৰা সমালপন্তি. যং কিঞ্চি পব্বজ্জং উপগতা সমণা. জাতিমত্তেন ব্রাহ্মণা. ইদং ৰুত্তং হোতি – উস্সাহং কত্ৰা মম ৰণ্ণং ৰদমানোপি পুথুজ্জনো ‘‘পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো’’তিআদিনা পরানুদ্দেসিকনযেন ৰা যথা পনেকে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণভাৰং পটিজানমানা, পরেহি চ তথাসম্ভাৰিযমানা তদনুরূপপটিপত্তিং অজাননতো, অসমত্থতো চ ন অভিসম্ভুণন্তি, ন এৰমযং, অযং পন সমণো গোতমো সব্বথাপি সমণসারুপ্পপটিপদং পূরেসিযেৰাতি এৰং অঞ্ঞুদ্দেসিকনযেন ৰা সব্বথাপি আচারসীলমত্তমেৰ ৰদেয্যুং, ন তদুত্তরিন্তি.

বীজগামভূতগামসমারম্ভপদে সদ্দক্কমেন অপ্পধানভূতোপি বীজগামভূতগামো নিদ্দিসিতব্বতায পধানভাৰং পটিলভতি. অঞ্ঞো হি সদ্দক্কমো অঞ্ঞো অত্থক্কমোতি আহ ‘‘কতমো সো বীজগামভূতগামো’’তি. তস্মিঞ্হি ৰিভত্তে তব্বিসযতায সমারম্ভোপি ৰিভত্তোৰ হোতীতি. তেনেৰাহ ভগৰা ‘‘মূলবীজ’’ন্তিআদি. মূলমেৰ বীজং মূলবীজং, মূলং বীজং এতস্সাতিপি মূলবীজং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. ফল়ুবীজন্তি পব্ববীজং. পচ্চযন্তরসমৰাযে সদিসফলুপ্পত্তিযা ৰিসেসকারণভাৰতো ৰিরুহণসমত্থে সারফলে নিরুল়্হো বীজ-সদ্দো তদত্থসংসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৰত্ততীতি মূলাদিতো নিৰত্তনত্থং একেন বীজ-সদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি. ‘‘রূপরূপং, দুক্খদুক্খ’’ন্তি (সং. নি. ৪.৩২৭) চ যথা. কস্মা পনেত্থ বীজগামভূতগামং পুচ্ছিত্ৰা বীজগামো এৰ ৰিভত্তোতি? ন খো পনেতং এৰং দট্ঠব্বং. ননু অৰোচুম্হ ‘‘মূলমেৰ বীজং মূলবীজং, মূলং বীজং এতস্সাতিপি মূলবীজন্তি’’. তত্থ পুরিমেন বীজগামো নিদ্দিট্ঠো, দুতিযেন ভূতগামো, দুৰিধোপেস সামঞ্ঞনিদ্দেসেন, মূলবীজঞ্চ মূলবীজঞ্চ মূলবীজন্তি একসেসনযেন ৰা পাল়িযং নিদ্দিট্ঠোতি ৰেদিতব্বো. তেনেৰাহ ‘‘সব্বঞ্হেত’’ন্তিআদি.

১২. ‘‘সন্নিধিকতস্সা’’তি এতেন ‘‘সন্নিধিকারপরিভোগ’’ন্তি এত্থ কার-সদ্দস্স কম্মত্থতং দস্সেতি. যথা ৰা ‘‘আচযংগমিনো’’তি ৰত্তব্বে অনুনাসিকলোপেন ‘‘আচযগামিনো’’তি (ধ. স. ১০) নিদ্দেসো কতো, এৰং ‘‘সন্নিধিকারং পরিভোগ’’ন্তি ৰত্তব্বে অনুনাসিকলোপেন ‘‘সন্নিধিকারপরিভোগ’’ন্তি ৰুত্তং, সন্নিধিং কত্ৰা পরিভোগন্তি অত্থো.

সম্মা কিলেসে লিখতীতি সল্লেখো, সুত্তন্তনযেন পটিপত্তি. পরিযাযতি কপ্পীযতীতি পরিযাযো, কপ্পিযৰাচানুসারেন পটিপত্তি. কিলেসেহি আমসিতব্বতো আমিসং, যং কিঞ্চি উপভোগারহং ৰত্থু. তেনেৰাহ ‘‘আমিসন্তি ৰুত্তাৰসেস’’ন্তি. নযদস্সনঞ্হেতং সন্নিধিৰত্থূনং. উদককদ্দমেতি উদকে চ কদ্দমে চ. অচ্ছথাতি নিসীদথ. গীৰাযামকন্তি গীৰং আযমিত্ৰা, যথা চ ভুত্তে অতিভুত্ততায গীৰা আযমিতব্বাৰ হোতি, এৰন্তি অত্থো. চতুভাগমত্তন্তি কুডুবমত্তং. ‘‘কপ্পিযকুটিয’’ন্তিআদি ৰিনযৰসেন ৰুত্তং.

১৩. এত্তকম্পীতি ৰিনিচ্ছযৰিচারণাৰত্থুকিত্তনম্পি. পযোজনমত্তমেৰাতি পদত্থযোজনমত্তমেৰ. যস্স পন পদস্স ৰিত্থারকথং ৰিনা ন সক্কা অত্থো ৰিঞ্ঞাতুং, তত্থ ৰিত্থারকথাপি পদত্থসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. কুতূহলৰসেন পেক্খিতব্বতো পেক্খা, নটসত্থৰিধিনা নটানঞ্চ পযোগো. নটসমূহেন পন জনসমূহে করণৰসেন ‘‘নটসমজ্জ’’ন্তি ৰুত্তং, সারসমাসে ‘‘পেক্খা মহ’’ন্তি ৰুত্তং. ঘনতাল়ং নাম দণ্ডমযতাল়ং, সিলাসলাকতাল়ং ৰা. একেতি সারসমাসাচরিযা, উত্তরৰিহারৰাসিনো চ. যথা চেত্থ, এৰং ইতো পরেসুপি ‘‘একে’’তি আগতট্ঠানেসু. চতুরস্সঅম্বণকতাল়ং নাম রুক্খসারদণ্ডাদীসু যেন কেনচি চতুরস্সঅম্বণকং কত্ৰা চতূসু পস্সেসু চম্মেন ওনন্ধিত্ৰা কতৰাদিতং. অব্ভোক্কিরণং রঙ্গবলীকরণং, যা ‘‘নন্দী’’তি ৰুচ্চতি. সোভনকরন্তি সোভনকরণং, ‘‘সোভনঘরক’’ন্তি সারসমাসে ৰুত্তং. চণ্ডালানমিদন্তি চণ্ডালং. সাণে উদকেন তেমেত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং আকোটনকীল়া সাণধোৰনং. ইন্দজালেনাতি অট্ঠিধোৰনমন্তং পরিজপ্পিত্ৰা যথা পরে অট্ঠীনিযেৰ পস্সন্তি, এৰং তচাদীনং অন্তরধাপনমাযায. সকটব্যূহাদীতি আদি-সদ্দেন চক্কপদুমকল়ীরব্যূহাদিং সঙ্গণ্হাতি.

১৪. পদানীতি সারীনং পতিট্ঠানট্ঠানানি. দসপদং নাম দ্ৰীহি পন্তীহি ৰীসতিযা পদেহি কীল়নজূতং. পাসকং ৰুচ্চতি ছসু পস্সেসু একেকং যাৰ ছক্কং দস্সেত্ৰা কতকীল়নকং, তং ৰড্ঢেত্ৰা যথালদ্ধং এককাদিৰসেন সারিযো অপনেন্তা উপনেন্তা চ কীল়ন্তি. ঘটেন কীল়া ঘটিকাতি একে. বহূসু সলাকাসু ৰিসেসরহিতং একং সলাকং গহেত্ৰা তাসু পক্খিপিত্ৰা পুন তস্সেৰ উদ্ধরণং সলাকহত্থন্তি একে. পণ্ণেন ৰংসাকারেন কতা নাল়িকা. তেনেৰাহ ‘‘তং ধমন্তা’’তি. ‘‘পুচ্ছন্তস্স মুখাগতং অক্খরং গহেত্ৰা নট্ঠমুত্তি লাভালাভাদিজাননকীল়া অক্খরিকা’’তিপি ৰদন্তি. ‘‘ৰাদিতানুরূপং নচ্চনং গাযনং ৰা যথাৰজ্জং’’ তিপি ৰদন্তি. ‘‘এৰং কতে জযো ভৰিস্সতি, অঞ্ঞথা পরাজযো’’তি জযপরাজযে পুরক্খত্ৰা পযোগকরণৰসেন পরিহারপথাদীনম্পি জূতপমাদট্ঠানভাৰো ৰেদিতব্বো. পঙ্গচীরাদীহিপি ৰংসাদীহি কাতব্বকিচ্চসিদ্ধিঅসিদ্ধিজযপরাজযাৰহো পযোগো ৰুত্তোতি দট্ঠব্বং. ‘‘যথাৰজ্জ’’ন্তি চ কাণাদীহি সদিসতাকারদস্সনেহি জযপরাজযৰসেন জূতকীল়িতভাৰেন ৰুত্তং.

১৫. ৰাল়রূপানীতি আহরিমানি ৰাল়রূপানি. ‘‘অকপ্পিযমঞ্চোৰ পল্লঙ্কো’’তি সারসমাসে. ৰানৰিচিত্তন্তি ভিত্তিচ্ছদাদিৰসেন ৰানেন ৰিচিত্রং. রুক্খতূললতাতূলপোটকীতূলানং ৰসেন তিণ্ণং তূলানং. উদ্দলোমিযং কেচীতি সারসমাসাচরিযা, উত্তরৰিহারৰাসিনো চ. তথা একন্তলোমিযং. কোসেয্যকট্টিস্সমযন্তি কোসেয্যকস্সটমযং. সুদ্ধকোসেয্যন্তি রতনপরিসিব্বনরহিতং. ‘‘ঠপেত্ৰা তূলিক’’ন্তি এতেন রতনপরিসিব্বনরহিতাপি তূলিকা ন ৰট্টতীতি দীপেতি. ‘‘রতনপরিসিব্বিতানী’’তি ইমিনা যানি রতনপরিসিব্বিতানি, তানি ভূমত্থরণৰসেন, যথানুরূপং মঞ্চপীঠাদীসু চ উপনেতুং ৰট্টতীতি দীপিতং হোতি. অজিনচম্মেহীতি অজিনমিগচম্মেহি. তানি কির চম্মানি সুখুমানি, তস্মা দুপট্টতিপট্টানি কত্ৰা সিব্বন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘অজিনপ্পৰেণী’’তি. ৰুত্তনযেনাতি ৰিনযে ৰুত্তনযেন.

১৬. অলঙ্কারঞ্জনমেৰ ন ভেসজ্জং মণ্ডনানুযোগস্স অধিপ্পেতত্তা. মালা-সদ্দো সাসনে সুদ্ধপুপ্ফেসুপি নিরুল়্হোতি আহ ‘‘বদ্ধমালা ৰা’’তি. মত্তিককক্কন্তি ওসধেহি অভিসঙ্খতং যোগমত্তিককক্কং. চলিতেতি কুপিতে. লোহিতে সন্নিসিন্নেতি দুট্ঠলোহিতে খীণে.

১৭. দুগ্গতিতো সংসারতো চ নিয্যাতি এতেনাতি নিয্যানং, সগ্গমগ্গো মোক্খমগ্গো চ. তং নিয্যানং অরহতি, নিয্যানে ৰা নিযুত্তা, নিয্যানং ৰা ফলভূতং এতিস্সা অত্থীতি নিয্যানিকা, ৰচীদুচ্চরিতসংকিলেসতো নিয্যাতীতি ৰা ঈ-কারস্স রস্সত্তং, য-কারস্স চ ক-কারং কত্ৰা নিয্যানিকা, চেতনায সদ্ধিং সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণি. তপ্পটিপক্খতো অনিয্যানিকা, তস্সা ভাৰো অনিয্যানিকত্তং, তস্মা অনিয্যানিকত্তা. তিরচ্ছানভূতাতি তিরোকরণভূতা. কম্মট্ঠানভাৰেতি অনিচ্চতাপটিসংযুত্তচতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৰে. সহ অত্থেনাতি সাত্থকং, হিতপটিসংযুত্তন্তি অত্থো. ৰিসিখাতি ঘরসন্নিৰেসো, ৰিসিখাগহণেন চ তন্নিৰাসিনো গহিতা ‘‘গামো আগতো’’তিআদীসু ৰিয. তেনেৰাহ ‘‘সূরা সমত্থা’’তি, ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তি চ. কুম্ভট্ঠানাপদেসেন কুম্ভদাসিযো ৰুত্তাতি আহ ‘‘কুম্ভদাসীকথা ৰা’’তি. উপ্পত্তিঠিতিসম্ভারাদিৰসেন লোকং অক্খাযতীতি লোকক্খাযিকা.

১৮. সহিতন্তি পুব্বাপরাৰিরুদ্ধং.

১৯. দূতস্স কম্মং দূতেয্যং, তস্স কথা দূতেয্যকথা.

২০. তিৰিধেনাতি সামন্তজপ্পনইরিযাপথসন্নিস্সিতপচ্চযপটিসেৰনভেদতো তিপ্পকারেন. ৰিম্হাপযন্তীতি ‘‘অহো অচ্ছরিযপুরিসো’’তি অত্তনি পরেসং ৰিম্হযং উপ্পাদেন্তি. লপন্তীতি অত্তানং, দাযকং ৰা উক্খিপিত্ৰা যথা সো কিঞ্চি দদাতি, এৰং উক্কাচেত্ৰা কথেন্তি. নিমিত্তেন চরন্তি, নিমিত্তং ৰা করোন্তীতি নেমিত্তিকা নিমিত্তন্তি চ পরেসং পচ্চয দানসঞ্ঞুপ্পাদকং কাযৰচীকম্মং ৰুচ্চতি. নিপ্পিংসন্তীতি নিপ্পেসা, নিপ্পেসাযেৰ নিপ্পেসিকা, নিপ্পেসোতি চ সঠপুরিসো ৰিয লাভসক্কারত্থং অক্কোসখুংসনুপ্পণ্ডনপরপিট্ঠিমংসিকতাদি.

মজ্ঝিমসীলৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.