চতুব্যূহহারৰণ্ণনা

নিন্দাপসংসাহি সম্মাকম্পিতচেতসা মিচ্ছাজীৰতো অনোরতা সস্সতাদিমিচ্ছাভিনিৰেসিনো সীলাদিধম্মক্খন্ধেসু অপ্পতিট্ঠিততায সম্মাসম্বুদ্ধগুণরসস্সাদৰিমুখা ৰেনেয্যা ইমিস্সা দেসনায নিদানং. তে যথাৰুত্তদোসৰিনিমুত্তা কথং নু খো সম্মাপটিপত্তিযা উভযহিতপরা ভৰেয্যুন্তি অযমেত্থ ভগৰতো অধিপ্পাযো. পদনিব্বচনং নিরুত্তি. তং ‘‘এৰ’’ন্তিআদিনিদানপদানং, ‘‘মম’’ন্তিআদিপাল়িপদানঞ্চ অট্ঠকথাৰসেন সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা অতিৰিত্থারভযেন ন ৰিত্থারযিম্হ. পদপদত্থনিদ্দেসনিক্খেপসুত্তদেসনাসন্ধিৰসেন ছব্বিধা সন্ধি. তত্থ পদস্স পদন্তরেন সম্বন্ধো পদসন্ধি. তথা পদত্থস্স পদত্থন্তরেন সম্বন্ধো পদত্থসন্ধি. নানানুসন্ধিকস্স সুত্তস্স তংতংঅনুসন্ধীহি সম্বন্ধো, একানুসন্ধিকস্স চ পুব্বাপরসম্বন্ধো নিদ্দেসসন্ধি, যা অট্ঠকথাযং পুচ্ছানুসন্ধিঅজ্ঝাসযানুসন্ধিযথানুসন্ধিৰসেন তিৰিধা ৰিভত্তা, তা পনেতা তিস্সোপি সন্ধিযো অট্ঠকথাযং ৰিচারিতা এৰ. সুত্তসন্ধি চ পঠমং নিক্খেপৰসেন অম্হেহি পুব্বে দস্সিতাযেৰ. একিস্সা দেসনায দেসনান্তরেন সদ্ধিং সংসন্দনং দেসনাসন্ধি, সা এৰং ৰেদিতব্বা – ‘‘মমং ৰা ভিক্খৰে…পে… ন চেতসো অনভিরদ্ধি করণীযা’’তি অযং দেসনা ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি ভিক্খৰে ককচেন চোরা ওচরকা অঙ্গমঙ্গানি ওক্কন্তেয্যুং, তত্রপি যো মনো পদূসেয্য, ন মে সো তেন সাসনকরো’’তি (ম. নি. ১.২৩২) ইমায দেসনায সদ্ধিং সংসন্দতি. ‘‘তুম্হং যেৰস্স তেন অন্তরাযো’’তি ‘‘কম্মস্সকা মাণৰ সত্তা…পে… দাযাদা ভৰিস্সন্তী’’তি (অ. নি. ১০.২১৬) ইমায দেসনায সংসন্দতি. ‘‘অপি তুম্হে…পে… আজানেয্যাথা’’তি ‘‘কুদ্ধো অত্থং…পে… সহতে নর’’ন্তি (অ. নি. ৭.৬৪; মহানি. ৫, ১৫৬, ১৯৫) ইমায দেসনায সংসন্দতি.

‘‘মমং ৰা ভিক্খৰে পরে ৰণ্ণং…পে… ন চেতসো উব্বিল্লাৰিতত্তং করণীয’’ন্তি ‘‘ধম্মাপি ৰো ভিক্খৰে পহাতব্বা, পগেৰ অধম্মা (ম. নি. ১.২৪০). কুল্লূপমং ৰো ভিক্খৰে ধম্মং দেসেস্সামি, নিত্থরণত্থায, নো গহণত্থাযা’’তি (ম. নি. ১.২৪০) ইমায দেসনায সংসন্দতি. ‘‘তত্র চে তুম্হেহি…পে… উব্বিলাৰিতা, তুম্হং যেৰস্স তেন অন্তরাযো’’তি ‘‘লুদ্ধোঅত্থং…পে… সহতে নর’’ন্তি (ইতিৰু. ৮৮; মহানি. ৫.১৫৬, ১৯৫; চূল়নি. ১২৮) ‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, তণ্হাছদনছাদিতা’’তি (উদা. ৬৪; নেত্তি. ২৭, ৯০; পেটকো. ১৪) ইমাহি দেসনাহি সংসন্দতি.

‘‘অপ্পমত্তকং…পে… সীলমত্তক’’ন্তি ‘‘পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং খো ব্রাহ্মণ যঞ্ঞো পুরিমেহি যঞ্ঞেহি অপ্পট্ঠতরো চ অপ্পসমারম্ভতরো চ মহপ্ফলতরো চ মহানিসংসতরো চা’’তিআদিকায (দী. নি. ১.৩৫৩) দেসনায সংসন্দতি, পঠমজ্ঝানস্স সীলতো মহপ্ফলমহানিসংসতরভাৰৰচনেন ঝানতো সীলস্স অপ্পভাৰদীপনতো.

‘‘পাণাতিপাতং পহাযা’’তিআদি ‘‘সমণো খলু ভো গোতমো সীলৰা…পে… কুসলসীলেন সমন্নাগতো’’তিআদিকাহি (দী. নি. ১.৩০৪) দেসনাহি সংসন্দতি.

‘‘অঞ্ঞেৰ ধম্মা গম্ভীরা’’তিআদি ‘‘অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো গম্ভীরো’’তিআদি (দী. নি. ২.৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২; মহাৰ. ৭, ৮) পাল়িযা সংসন্দতি. গম্ভীরতাদিৰিসেসযুত্তধম্মপটিৰেধেন হি ঞাণস্স গম্ভীরাদিভাৰো ৰিঞ্ঞাযতীতি.

‘‘সন্তি ভিক্খৰে একে সমণব্রাহ্মণা’’তিআদি ‘‘সন্তি ভিক্খৰে একে সমণব্রাহ্মণা পুব্বন্তকপ্পিকা…পে… অভিৰদন্তি, সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি ইত্থেকে অভিৰদন্তি, অসস্সতো, সস্সতো চ অসস্সতো চ, নেৰ সস্সতো চ নাসস্সতো চ, অন্তৰা, অনন্তৰা, অন্তৰা চ অনন্তৰা চ, নেৰন্তৰা নানন্তৰা চ অত্তা চ লোকো চ ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি ইত্থেকে অভিৰদন্তী’’তিআদিকাহি (ম. নি. ৩.২৭) দেসনাহি সংসন্দতি.

‘‘সন্তি ভিক্খৰে একে সমণব্রাহ্মণা অপরন্তকপ্পিকা’’তিআদি ‘‘সন্তি ভিক্খৰে একে সমণব্রাহ্মণা অপরন্তকপ্পিকা…পে… অভিৰদন্তি, সঞ্ঞী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা. ইত্থেকে অভিৰদন্তি অসঞ্ঞী, নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী চ অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা. ইত্থেকে অভিৰদন্তি সতো ৰা পন সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেন্তি, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰা পনেকে অভিৰদন্তী’’তিআদিকাহি (ম. নি. ৩.২১) দেসনাহি সংসন্দতি. ‘‘ৰেদনানং…পে… তথাগতো’’তি ‘‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং, অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো, অত্থেতন্তি ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো’’তিআদিকাহি (ম. নি. ৩.২৮) দেসনাহি সংসন্দতি.

‘‘তদপি তেসং…পে… ৰিপ্ফন্দিতমেৰা’’তি ইদং ‘‘তেসং ভৰতং অঞ্ঞত্রেৰ ছন্দায অঞ্ঞত্র রুচিযা অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা পচ্চত্তংযেৰ ঞাণং ভৰিস্সতি পরিসুদ্ধং পরিযোদাতন্তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. পচ্চত্তং খো পন ভিক্খৰে ঞাণে অসতি পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে যদপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা তত্থ ঞাণভাগমত্তমেৰ পরিযোদাপেন্তি, তদপি তেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং উপাদানমক্খাযতী’’তিআদিকাহি (ম. নি. ৩.২৯) দেসনাহি সংসন্দতি.

‘‘তদপি ফস্সপচ্চযা’’তি ইদঞ্চ ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি, (সং. নি. ২.৪৪) ‘‘ছন্দমূলকা ইমে আৰুসো ধম্মা মনসিকারসমুট্ঠানা ফস্সসমোধানা ৰেদনাসমোসরণা’’তি (অ. নি. ৮.৮৩) চ আদিকাহি দেসনাহি সংসন্দতি.

‘‘যতো খো ভিক্খৰে ভিক্খু ছন্নং ফস্সাযতনান’’ন্তিআদি ‘‘যতো খো আনন্দ ভিক্খু নেৰ ৰেদনং অত্তানং সমনুপস্সতি, ন সঞ্ঞং, ন সঙ্খারে, ন ৰিঞ্ঞাণং অত্তানং সমনুপস্সতি, সো এৰং অসমনুপস্সন্তো ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি, অনুপাদিযং ন পরিতস্সতি, অপরিতস্সং পচ্চত্তংযেৰ পরিনিব্বাযতী’’তিআদিকাহি দেসনাহি সংসন্দতি.

‘‘সব্বে তে ইমেহেৰ দ্ৰাসট্ঠিযা ৰত্থূহি অন্তোজালীকতা’’তিআদি ‘‘যে হি কেচি ভিক্খৰে…পে… অভিৰদন্তি, সব্বে তে ইমানেৰ পঞ্চ কাযানি অভিৰদন্তি এতেসং ৰা অঞ্ঞতর’’ন্তিআদিকাহি (ম. নি. ৩.২৬) দেসনাহি সংসন্দতি. ‘‘কাযস্স ভেদা…পে… দেৰমনুস্সা’’তি –

‘‘অচ্চী যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা, (উপসিৰাতি ভগৰা)

অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং;

এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তো,

অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খ’’ন্তি. (সু. নি. ১০৮০; চূল়নি. ৪৩);

আদিকাহি দেসনাহি সংসন্দতীতি অযং চাতুব্যূহো হারো.