১. সুত্তন্তভাজনীযং
উদ্দেসৰারৰণ্ণনা
৩৫৫. তযো সতিপট্ঠানাতি সতিপট্ঠান-সদ্দস্স অত্থুদ্ধারং করোতি, ন ইধ পাল়িযং ৰুত্তস্স সতিপট্ঠান-সদ্দস্স অত্থদস্সনং. আদীসু হি সতিগোচরোতি আদি-সদ্দেন ‘‘ফস্সসমুদযা ৰেদনানং সমুদযো, নামরূপসমুদযা চিত্তস্স সমুদযো, মনসিকারসমুদযা ধম্মানং সমুদযো’’তি (সং. নি. ৫.৪০৮) সতিপট্ঠানন্তি ৰুত্তানং সতিগোচরানং দীপকে সুত্তপ্পদেসে সঙ্গণ্হাতি. এৰং পটিসম্ভিদাপাল়িযম্পি অৰসেসপাল়িপ্পদেসদস্সনত্থো আদি-সদ্দো দট্ঠব্বো. দানাদীনিপি করোন্তস্স রূপাদীনি কসিণাদীনি চ সতিযা ঠানং হোতীতি তংনিৰারণত্থমাহ ‘‘পধানং ঠান’’ন্তি. প-সদ্দো হি পধানত্থদীপকোতি অধিপ্পাযো.
অরিযোতি অরিযং সেট্ঠং সম্মাসম্বুদ্ধমাহ. এত্থাতি এতস্মিং সল়াযতনৰিভঙ্গসুত্তেতি অত্থো. সুত্তেকদেসেন হি সুত্তং দস্সেতি. তত্থ হি –
‘‘তযো সতিপট্ঠানা যদরিযো…পে… অরহতীতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, সত্থা সাৰকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায ‘ইদং ৰো হিতায ইদং ৰো সুখাযা’তি. তস্স সাৰকা ন সুস্সূসন্তি, ন সোতং ওদহন্তি, ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠাপেন্তি, ৰোক্কম্ম চ সত্থুসাসনা ৰত্তন্তি. তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতো ন চেৰ অনত্তমনো হোতি, ন চ অনত্তমনতং পটিসংৰেদেতি, অনৰস্সুতো চ ৰিহরতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং সতিপট্ঠানং. যদরিযো…পে… অরহতি.
‘‘পুন চপরং ভিক্খৰে সত্থা…পে… ইদং ৰো সুখাযাতি. তস্স একচ্চে সাৰকা ন সুস্সূসন্তি…পে… ৰত্তন্তি. একচ্চে সাৰকা সুস্সূসন্তি …পে… ন চ ৰোক্কম্ম সত্থুসাসনা ৰত্তন্তি. তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতো ন চেৰ অত্তমনো হোতি, ন চ অত্তমনতং পটিসংৰেদেতি. ন চেৰ অনত্তমনো হোতি, ন চ অনত্তমনতং পটিসংৰেদেতি. অত্তমনতঞ্চ অনত্তমনতঞ্চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযং…পে….
‘‘পুন চপরং…পে… সুখাযাতি. তস্স সাৰকা সুস্সূসন্তি…পে… ৰত্তন্তি. তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতো অত্তমনো চেৰ হোতি, অত্তমনতঞ্চ পটিসংৰেদেতি, অনৰস্সুতো চ ৰিহরতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৰে, ততিয’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩১১) –
এৰং পটিঘানুনযেহি অনৰস্সুততা, নিচ্চং উপট্ঠিতসতিতা, তদুভযৰীতিৰত্ততা সতিপট্ঠানন্তি ৰুত্তা. বুদ্ধানমেৰ কির নিচ্চং উপট্ঠিতসতিতা হোতি, ন পচ্চেকবুদ্ধাদীনন্তি.
প-সদ্দো আরম্ভং জোতেতি, আরম্ভো চ পৰত্তীতি কত্ৰা আহ ‘‘পৰত্তযিতব্বতোতি অত্থো’’তি. সতিযা করণভূতায পট্ঠানং পট্ঠাপেতব্বং সতিপট্ঠানং. অন-সদ্দঞ্হি বহুলং-ৰচনেন কম্মত্থং ইচ্ছন্তি সদ্দৰিদূ, তথেৰ কত্তুঅত্থম্পি ইচ্ছন্তীতি পুন ততিযনযে ‘‘পতিট্ঠাতীতি পট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ প-সদ্দো ভুসত্থং পক্খন্দনং দীপেতীতি ‘‘ওক্কন্তিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা ৰত্ততীতি অত্থো’’তি আহ. পুন ভাৰত্থে সতি-সদ্দং পট্ঠান-সদ্দঞ্চ ৰণ্ণেন্তো ‘‘অথ ৰা’’তিআদিমাহ. তেন পুরিমত্থে সতি-সদ্দো পট্ঠান-সদ্দো চ কত্তুঅত্থোতি ৰিঞ্ঞাযতি.
ৰিসেসেন কাযো চ ৰেদনা চ অস্সাদস্স কারণন্তি তপ্পহানত্থং তেসং তণ্হাৰত্থূনং ওল়ারিকসুখুমানং অসুভদুক্খতাদস্সনানি মন্দতিক্খপঞ্ঞেহি তণ্হাচরিতেহি সুকরানীতি তানি তেসং ৰিসুদ্ধিমগ্গোতি ৰুত্তানি, এৰং দিট্ঠিযা ৰিসেসকারণেসু চিত্তধম্মেসু অনিচ্চানত্ততাদস্সনানি নাতিপভেদাতিপভেদগতেসু তেসু তপ্পহানত্থং মন্দতিক্খানং দিট্ঠিচরিতানং সুকরানীতি তেসং তানি ৰিসুদ্ধিমগ্গোতি. তিক্খো সমথযানিকো ওল়ারিকারম্মণং পরিগ্গণ্হন্তো তত্থ অট্ঠত্ৰা ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ৰেদনং পরিগ্গণ্হাতীতি আহ ‘‘ওল়ারিকারম্মণে অসণ্ঠহনতো’’তি. ৰিপস্সনাযানিকস্স সুখুমে চিত্তে ধম্মেসু চ চিত্তং পক্খন্দতীতি তদনুপস্সনানং তংৰিসুদ্ধিমগ্গতা ৰুত্তা.
তেসং তত্থাতি এত্থ তত্থ-সদ্দস্স পহানত্থন্তি এতেন যোজনা. পঞ্চ কামগুণা সৰিসেসা কাযে লব্ভন্তীতি ৰিসেসেন কাযো কামোঘস্স ৰত্থু, ভৰে সুখগ্গহণৰসেন ভৰস্সাদো হোতীতি ভৰোঘস্স ৰেদনা, সন্ততিঘনগ্গহণৰসেন চিত্তে অত্তাভিনিৰেসো হোতীতি দিট্ঠোঘস্স চিত্তং, ধম্মৰিনিব্ভোগস্স ধম্মানং ধম্মমত্ততায চ দুপ্পটিৰিজ্ঝত্তা সম্মোহো হোতীতি অৰিজ্জোঘস্স ধম্মা, তস্মা তেসু তেসং পহানত্থং চত্তারোৰ ৰুত্তা, দুক্খায ৰেদনায পটিঘানুসযো অনুসেতীতি দুক্খদুক্খৰিপরিণামদুক্খসঙ্খারদুক্খভূতা ৰেদনা ৰিসেসেন ব্যাপাদকাযগন্থস্স ৰত্থু, চিত্তে নিচ্চগ্গহণৰসেন সস্সতস্স অত্তনো সীলেন সুদ্ধীতিআদিপরামসনং হোতীতি সীলব্বতপরামাসস্স চিত্তং, নামরূপপরিচ্ছেদেন ভূতং ভূততো অপস্সন্তস্স ভৰৰিভৰদিট্ঠিসঙ্খাতো ইদংসচ্চাভিনিৰেসো হোতীতি তস্স ধম্মা…পে… সুখৰেদনাস্সাদৰসেন পরলোকনিরপেক্খো ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিপরামাসং উপ্পাদেতীতি দিট্ঠুপাদানস্স ৰেদনা. সন্ততিঘনগ্গহণৰসেন সরাগাদিচিত্তে সম্মোহো হোতীতি মোহাগতিযা চিত্তং, ধম্মসভাৰানৰবোধেন ভযং হোতীতি ভযাগতিযা ধম্মা…পে… অৰুত্তানং ৰুত্তনযেন ৰত্থুভাৰো যোজেতব্বো.
‘‘আহারসমুদযা কাযসমুদযো, ফস্সসমুদযা ৰেদনাসমুদযো (সং. নি. ৫.৪০৮), সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি (ম. নি. ৩.১২৬; সং. নি. ২.১; উদা. ১) ৰচনতো কাযাদীনং সমুদযভূতা কবল়ীকারাহারফস্সমনোসঞ্চেতনাৰিঞ্ঞাণাহারা কাযাদিপরিজাননেন পরিঞ্ঞাতা হোন্তীতি আহ ‘‘চতুব্বিধাহারপরিঞ্ঞত্থ’’ন্তি. পকরণনযোতি তম্বপণ্ণিভাসায ৰণ্ণনানযো. নেত্তিপেটকপ্পকরণে ধম্মকথিকানং যোজনানযোতিপি ৰদন্তি.
সরণৰসেনাতি কাযাদীনং কুসলাদিধম্মানঞ্চ ধারণতাৰসেন. সরন্তি গচ্ছন্তি এতাযাতি সতীতি ইমস্মিং অত্থে একত্তে নিব্বানে সমাগমো একত্তসমোসরণং. এতদেৰ হি দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদিমাহ. একনিব্বানপ্পৰেসহেতুভূতো ৰা সমানতায একো সতিপট্ঠানসভাৰো একত্তং, তত্থ সমোসরণং তংসভাগতা একত্তসমোসরণং. একনিব্বানপ্পৰেসহেতুভাৰং পন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদিমাহ. এতস্মিং অত্থে সরণেকত্তসমোসরণানি সহ সতিপট্ঠানেকভাৰস্স কারণত্তেন ৰুত্তানীতি দট্ঠব্বানি, পুরিমস্মিং ৰিসুং. সরণৰসেনাতি ৰা গমনৰসেনাতি অত্থে সতি তদেৰ গমনং সমোসরণন্তি সমোসরণে ৰা সতি-সদ্দত্থৰসেন অৰুচ্চমানে ধারণতাৰ সতীতি সতি-সদ্দত্থন্তরাভাৰা পুরিমং সতিভাৰস্স কারণং, পচ্ছিমং একভাৰস্সাতি নিব্বানসমোসরণেপি সহিতানেৰ তানি সতিপট্ঠানেকভাৰস্স কারণানি.
চুদ্দসৰিধেনাতি ইদং মহাসতিপট্ঠানসুত্তে (দী. নি. ২.৩৭২ আদযো; ম. নি. ১.১০৫ আদযো) ৰুত্তানং আনাপানপব্বাদীনং ৰসেন. তথা পঞ্চৰিধেন ধম্মানুপস্সনন্তি এত্থাপি দট্ঠব্বং. এত্থ চ উট্ঠানকভণ্ডসদিসতা তংতংসতিপট্ঠানভাৰনানুভাৰস্স দট্ঠব্বা. ভিক্খুগোচরা হি এতে. ৰুত্তঞ্হি ‘‘গোচরে, ভিক্খৰে, চরথ সকে পেত্তিকে ৰিসযে’’তিআদি (সং. নি. ৫.৩৭২; দী. নি. ৩.৮০).
কাযানুপস্সনাদিপটিপত্তিযা ভিক্খু হোতীতি ভিক্খুং ‘‘কাযানুপস্সী ৰিহরতী’’তিআদিনা দস্সেতি ভিক্খুম্হি তংনিযমতো. তেনাহ ‘‘পটিপত্তিযা ৰা ভিক্খুভাৰদস্সনতো’’তি.
সমং চরেয্যাতি কাযাদিৰিসমচরিযং পহায কাযাদীহি সমং চরেয্য. রাগাদিৰূপসমেন সন্তো, ইন্দ্রিযদমনেন দন্তো, চতুমগ্গনিযমেন নিযতো, সেট্ঠচারিতায ব্রহ্মচারী. কাযদণ্ডাদিওরোপনেন নিধায দণ্ডং. সো এৰরূপো বাহিতপাপসমিতপাপভিন্নকিলেসতাহি ব্রাহ্মণাদিসমঞ্ঞো ৰেদিতব্বো.
কাযানুপস্সনাউদ্দেসৰণ্ণনা
অসম্মিস্সতোতি ৰেদনাদযোপি এত্থ সিতা, এত্থ পটিবদ্ধাতি কাযে ৰেদনাদিঅনুপস্সনাপসঙ্গেপি আপন্নে তদমিস্সতোতি অত্থো. অৰযৰীগাহসমঞ্ঞাতিধাৰনসারাদানাভিনিৰেসনিসেধনত্থং কাযং অঙ্গপচ্চঙ্গেহি, তানি চ কেসাদীহি, কেসাদিকে চ ভূতুপাদাযরূপেহি ৰিনিব্ভুজ্জন্তো ‘‘তথা ন কাযে’’তিআদিমাহ. পাসাদাদিনগরাৰযৰসমূহে অৰযৰীৰাদিনোপি অৰযৰীগাহং ন করোন্তি. নগরং নাম কোচি অত্থো অত্থীতি পন কেসঞ্চি সমঞ্ঞাতিধাৰনং সিযাতি ইত্থিপুরিসাদিসমঞ্ঞাতিধাৰনে নগরনিদস্সনং ৰুত্তং.
যং পস্সতি ইত্থিং ৰা পুরিসং ৰা, ননু চক্খুনা ইত্থিপুরিসদস্সনং নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, ‘‘ইত্থিং পস্সামি, পুরিসং পস্সামী’’তি পন পৰত্তসঞ্ঞায ৰসেন ‘‘যং পস্সতী’’তি ৰুত্তং. মিচ্ছাদস্সনে ৰা দিট্ঠিযা যং পস্সতি, ন তং দিট্ঠং, তং রূপাযতনং ন হোতি, রূপাযতনং ৰা তং ন হোতীতি অত্থো. অথ ৰা তং কেসাদিভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতং দিট্ঠং ন হোতি, দিট্ঠং ৰা যথাৰুত্তং ন হোতীতি অত্থো. যং দিট্ঠং তং ন পস্সতীতি যং রূপাযতনং, কেসাদিভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতং ৰা দিট্ঠং, তং পঞ্ঞাচক্খুনা ভূততো ন পস্সতীতি অত্থো.
ন অঞ্ঞধম্মানুপস্সীতি ন অঞ্ঞসভাৰানুপস্সী, অসুভাদিতো অঞ্ঞাকারানুপস্সী ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি. পথৰীকাযন্তি কেসাদিপথৰিং ধম্মসমূহত্তা কাযোতি ৰদতি, লক্খণপথৰিমেৰ ৰা অনেকপ্পভেদসকলসরীরগতং পুব্বাপরিযভাৰেন পৰত্তমানং সমূহৰসেন গহেত্ৰা কাযোতি ৰদতি, এৰং অঞ্ঞত্থাপি.
অজ্ঝত্তবহিদ্ধাতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাধম্মানং ঘটিতারম্মণং একতো আরম্মণভাৰো নত্থীতি অত্থো, অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ধম্মা ৰা ঘটিতারম্মণং ইদং নত্থীতি অত্থো. তীসু ভৰেসু কিলেসানন্তি ভৰত্তযৰিসযানং কিলেসানন্তি অত্থো.
সব্বত্থিকন্তি সব্বত্থ ভৰং. সব্বস্মিং লীনে উদ্ধটে চ চিত্তে ইচ্ছিতব্বত্তা, সব্বে ৰা লীনে উদ্ধটে চ ভাৰেতব্বা বোজ্ঝঙ্গা অত্থিকা এতাযাতি সব্বত্থিকা. অন্তোসঙ্খেপোতি অন্তোওলীযনা কোসজ্জন্তি অত্থো.
অৰিসেসেন দ্ৰীহিপি নীৰরণপ্পহানং ৰুত্তন্তি কত্ৰা পুন একেকেন ৰুত্তপ্পহানৰিসেসং দস্সেতুং ‘‘ৰিসেসেনা’’তি আহ, ‘‘ৰিনেয্য নীৰরণানী’’তি অৰত্ৰা অভিজ্ঝাদোমনস্সৰিনযস্স ৰা পযোজনং দস্সেন্তো ‘‘ৰিসেসেনা’’তিআদিমাহ. কাযানুপস্সনাভাৰনায উজুৰিপচ্চনীকানং অনুরোধৰিরোধাদীনং পহানদস্সনঞ্হি এতস্স পযোজনন্তি. কাযভাৰনাযাতি কাযানুপস্সনাভাৰনা অধিপ্পেতা. তেনাতি অনুরোধাদিপ্পহানৰচনেন.
সব্বত্থিককম্মট্ঠানং বুদ্ধানুস্সতি মেত্তা মরণস্সতি অসুভভাৰনা চ. সতিসম্পজঞ্ঞেন এতেন যোগিনা পরিহরিযমানং তং সব্বত্থিককম্মট্ঠানং ৰুত্তং সতিসম্পজঞ্ঞবলেন অৰিচ্ছিন্নস্স তস্স পরিহরিতব্বত্তা, সতিযা ৰা সমথো ৰুত্তো সমাধিক্খন্ধসঙ্গহিতত্তা.
কাযানুপস্সনাউদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰেদনানুপস্সনাদিউদ্দেসৰণ্ণনা
কেৰলং পনিধাতিআদিনা ইধ এত্তকং ৰেদিতব্বন্তি ৰেদিতব্বং পরিচ্ছেদং দস্সেতি. অদ্দমদক্খীতি দ্ৰেপি একত্থা. সম্মদ্দসোতি সম্মা পস্সকো.
সুখদুক্খতোপি চাতি সুখাদীনং ঠিতিৰিপরিণামঞাণসুখতায, ৰিপরিণামট্ঠিতিঅঞ্ঞাণদুক্খতায চ ৰুত্তত্তা তিস্সোপি চ সুখতো তিস্সোপি চ দুক্খতো অনুপস্সিতব্বাতি অত্থো.
রূপাদিআরম্মণছন্দাদিঅধিপতিঞাণাদিসহজাতকামাৰচরাদিভূমিনানত্তভেদানং কুসলাকুসলতব্বিপাককিরিযানানত্তভেদস্স চ আদি-সদ্দেন সসঙ্খারিকাসঙ্খারিকসৰত্থুকাৰত্থুকাদিনানত্তভেদানঞ্চ ৰসেনাতি যোজেতব্বং. সুঞ্ঞতাধম্মস্সাতি ‘‘ধম্মা হোন্তি, খন্ধা হোন্তী’’তিআদিনা (ধ. স. ১২১) সুঞ্ঞতাৰারে আগতসুঞ্ঞতাসভাৰস্স ৰসেন. কামঞ্চেত্থাতিআদিনা পুব্বে পহীনত্তা পুন পহানং ন ৰত্তব্বন্তি চোদনং দস্সেতি, মগ্গচিত্তক্খণে ৰা একত্থ পহীনং সব্বত্থ পহীনং হোতীতি ৰিসুং ৰিসুং ন ৰত্তব্বন্তি. তত্থ পুরিমচোদনায নানাপুগ্গলপরিহারো, পচ্ছিমায নানাচিত্তক্খণিকপরিহারো. লোকিযভাৰনায হি কাযে পহীনং ন ৰেদনাদীসু ৰিক্খম্ভিতং হোতি. যদিপি ন পৰত্তেয্য, ন পটিপক্খভাৰনায তত্থ সা অভিজ্ঝাদোমনস্সস্স অপ্পৰত্তি হোতীতি পুন তপ্পহানং ৰত্তব্বমেৰাতি. উভযত্থ ৰা উভযং সম্ভৰতো যোজেতব্বং. একত্থ পহীনং সেসেসুপি পহীনং হোতীতি মগ্গসতিপট্ঠানভাৰনং, লোকিযভাৰনায ৰা সব্বত্থ অপ্পৰত্তিমত্তং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘পঞ্চপি খন্ধা লোকো’’তি হি চতূসুপি ৰুত্তন্তি.
ৰেদনানুপস্সনাদিউদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উদ্দেসৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কাযানুপস্সনানিদ্দেসৰণ্ণনা
৩৫৬. সব্বপ্পকারৰচনেন উদ্দেসে দস্সিতা অজ্ঝত্তাদিঅনুপস্সনা পকারা চ গহিতা. তত্থ অন্তোগধা চুদ্দস পকারা, কাযগতাসতিসুত্তে ৰুত্তা কেসাদিৰণ্ণকসিণারম্মণচতুক্কজ্ঝানপ্পকারা, লোকিযাদিপ্পকারা চাতি তেপি গহিতা এৰ. নিদ্দেসে হি একপ্পকারনিদ্দেসেন নিদস্সনমত্তং কতন্তি, সব্বপ্পকারগ্গহণঞ্চ বাহিরেসুপি একদেসসম্ভৰতো কতন্তি দট্ঠব্বং.
তিরিযং তচপরিচ্ছিন্নন্তি এত্থ ননু কেসলোমনখানং অতচপরিচ্ছিন্নতা তচস্স চ অত্থীতি? যদিপি অত্থি, তচপরিচ্ছিন্নবহুলতায পন তচপরিচ্ছিন্নতা ন ন হোতি কাযস্সাতি এৰং ৰুত্তং. তচো পরিযন্তো অস্সাতি তচপরিযন্তোতি ৰুত্তোতি এতেন পন ৰচনেন কাযেকদেসভূতো তচো গহিতো এৰ. তপ্পটিবদ্ধা চ কেসাদযো তদনুপৰিট্ঠমূলা তচপরিযন্তাৰ হোন্তীতি দ্ৰত্তিংসাকারসমূহো সব্বোপি কাযো তচপরিযন্তোতি ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.
‘‘পূরং নানপ্পকারস্সা’’তি ৰুত্তং, কে পন তে পকারা? যেহি নানপ্পকারং অসুচি ৰুত্তন্তি কেসা লোমাতিআদি ৰুত্তন্তি ইমমত্থং দীপেন্তো আহ ‘‘এতে কেসাদযো আকারা’’তি. আকারা পকারাতি হি একো অত্থো.
নিসিন্নস্স যাৰ অপরিপ্ফন্দনিসজ্জামূলকং দুক্খং উপ্পজ্জতি, যাৰতা উট্ঠাতি ৰা, তাৰ একো নিসজ্জৰারো. যেন ৰিধিনা উগ্গহে কুসলো হোতি, সো সত্তৰিধো ৰিধি ‘‘উগ্গহকোসল্ল’’ন্তি ৰুচ্চতি, তংনিব্বত্তং ৰা ঞাণং.
পথৰীধাতুবহুলভাৰতো মত্থলুঙ্গস্স করীসাৰসানে তন্তিআরোপনমাহ. এত্থ পন মংসং…পে… ৰক্কং…পে… কেসাতি এৰং ৰক্কপঞ্চকাদীসু অনুলোমসজ্ঝাযং ৰত্ৰা পটিলোমসজ্ঝাযো পুরিমেহি সম্বন্ধো ৰুত্তো. স্ৰাযং যে পরতো ৰিসুং তিপঞ্চাহং, পুরিমেহি একতো তিপঞ্চাহন্তি ছপঞ্চাহং সজ্ঝাযা ৰক্খমানা, তেসু আদিঅন্তদস্সনৰসেন ৰুত্তোতি দট্ঠব্বো. অনুলোমপটিলোমসজ্ঝাযেপি হি পটিলোমসজ্ঝাযো অন্তিমোতি. সজ্ঝাযপ্পকারন্তরং ৰা এতম্পীতি ৰেদিতব্বং. হত্থসঙ্খলিকা অঙ্গুলিপন্তি. লক্খণপটিৰেধস্সাতি অসুভলক্খণপটিৰেধস্স, ধাতুলক্খণপটিৰেধস্স ৰা.
অত্তনো ভাগো সভাগো, সভাগেন পরিচ্ছেদো সভাগপরিচ্ছেদো, হেট্ঠুপরিতিরিযন্তেহি সককোট্ঠাসিককেসন্তরাদীহি চ পরিচ্ছেদোতি অত্থো.
ধাতুৰিভঙ্গো (ম. নি. ৩.৩৪২ আদযো) পুক্কুসাতিসুত্তং. সাধারণৰসেনাতি এত্তকেনেৰ সিদ্ধে সব্ব-গ্গহণং ৰণ্ণকসিণৰসেন চতুক্কজ্ঝানিকসমথসাধারণত্তস্স চ দস্সনত্থং.
ওক্কমনৰিস্সজ্জনন্তি পটিপজ্জিতব্বৰজ্জেতব্বে মগ্গেতি অত্থো. বহিদ্ধা পুথুত্তারম্মণেতি এত্থ কাযানুপস্সনং হিত্ৰা সুভাদিৰসেন গয্হমানা কেসাদযোপি বহিদ্ধা পুথুত্তারম্মণানেৰাতি ৰেদিতব্বা. উক্কুট্ঠুক্কট্ঠিট্ঠানেযেৰ উট্ঠহিত্ৰাতি পুব্বে ৰিয একত্থ কতায উক্কুট্ঠিযা কমেন সব্বতালেসু পতিত্ৰা উট্ঠহিত্ৰা পরিযন্ততালং আদিতালঞ্চ অগন্ত্ৰা ততো ততো তত্থ তত্থেৰ কতায উক্কুট্ঠিযা উট্ঠহিত্ৰাতি অত্থো.
অধিচিত্তন্তি সমথৰিপস্সনাচিত্তং. অনুযুত্তেনাতি যুত্তপযুত্তেন, ভাৰেন্তেনাতি অত্থো. সমাধিনিমিত্তং উপলক্খণাকারো সমাধিযেৰ. মনসি কাতব্বন্তি চিত্তে কাতব্বং, উপ্পাদেতব্বন্তি অত্থো. সমাধিকারণং ৰা আরম্মণং সমাধিনিমিত্তং আৰজ্জিতব্বন্তি অত্থো. ঠানং অত্থীতি ৰচনসেসো, তং চিত্তং কোসজ্জায সংৰত্তেয্য, এতস্স সংৰত্তনস্স কারণং অত্থীতি অত্থো. তং ৰা মনসিকরণং চিত্তং কোসজ্জায সংৰত্তেয্যাতি এতস্স ঠানং কারণন্তি অত্থো. ন চ পভঙ্গূতি কম্মনিযভাৰূপগমনেন চ পভিজ্জনসভাৰন্তি অত্থো.
আলিম্পেতীতি আদীপেতি জালেতি. তঞ্চাতি তং পিল়ন্ধনৰিকতিসঙ্খাতং অত্থং পযোজনং. অস্সাতি সুৰণ্ণকারস্স অনুভোতি সম্ভোতি সাধেতি. অস্স ৰা সুৰণ্ণস্স তং অত্থং সুৰণ্ণকারো অনুভোতি পাপুণাতি.
অভিঞ্ঞায ইদ্ধিৰিধাদিঞাণেন সচ্ছিকরণীযস্স ইদ্ধিৰিধপচ্চনুভৰনাদিকস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স. পচ্চক্খং যস্স অত্থি, সো সক্খি, সক্খিনো ভব্বতা সক্খিভব্বতা, সক্খিভৰনতাতি ৰুত্তং হোতি. সক্খি চ সো ভব্বো চাতি ৰা সক্খিভব্বো. অযঞ্হি ইদ্ধিৰিধাদীনং ভব্বো, তত্থ চ সক্খীতি সক্খিভব্বো, তস্স ভাৰো সক্খিভব্বতা, তং পাপুণাতি. আযতনেতি পুব্বহেতাদিকে কারণে সতি.
সীতিভাৰন্তি নিব্বানং, কিলেসদরথৰূপসমং ৰা. সম্পহংসেতীতি সমপৰত্তং চিত্তং তথাপৰত্তিযা পঞ্ঞায তোসেতি উত্তেজেতি. যদা ৰা নিরস্সাদং চিত্তং ভাৰনায ন পক্খন্দতি, তদা জাতিআদীনি সংৰেগৰত্থূনি পচ্চৰেক্খিত্ৰা সম্পহংসেতি সমুত্তেজেতি.
তিরিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্না, কথং? দ্ৰে কেসা একতো নত্থীতি. আসযোতি নিস্সযো, পচ্চযোতি অত্থো.
নখা তিরিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্নাতি ৰিসুং ৰৰত্থিততং সন্ধায ৰুত্তং. তমেৰ হি অত্থং দস্সেতুং ‘‘দ্ৰে নখা একতো নত্থী’’তি আহাতি.
সুখুমম্পীতি যথাৰুত্তওল়ারিকচম্মতো সুখুমং অন্তোমুখচম্মাদি. কোট্ঠাসেসু ৰা তচেন পরিচ্ছিন্নত্তা যং দুরুপলক্খণীযং, তং ‘‘সুখুম’’ন্তি ৰুত্তং. তঞ্হি ৰুত্তনযেন তচং ৰিৰরিত্ৰা পস্সন্তস্স পাকটং হোতীতি.
তালগুল়পটলং নাম পক্কতালফললসিকং তালপট্টিকায লিম্পিত্ৰা সুক্খাপেত্ৰা উদ্ধরিত্ৰা গহিতপটলং.
এৰং তিমত্তানীতি এৰং-মত্ত-সদ্দেহি গোপ্ফকট্ঠিকাদীনি অৰুত্তানিপি দস্সেতীতি ৰেদিতব্বং. কীল়াগোল়কানি সুত্তেন বন্ধিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘট্টেত্ৰা কীল়নগোল়কানি.
তত্থ জঙ্ঘট্ঠিকস্স পতিট্ঠিতট্ঠানন্তি জণ্ণুকট্ঠিম্হি পৰিসিত্ৰা ঠিতট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো. তেন অট্ঠিনা পতিট্ঠিতট্ঠানং যং কটিট্ঠিনো, তং অগ্গছিন্নমহাপুন্নাগফলসদিসং. সীসকপট্টৰেঠকং ৰেঠেত্ৰা ঠপিতসীসমযং পট্টকং. সুত্তকন্তনসলাকাৰিদ্ধা গোল়কা ৰট্টনাতি ৰুচ্চন্তি, ৰট্টনানং আৰলি ৰট্টনাৰলি. অৰলেখনসত্থকং উচ্ছুতচাৰলেখনসত্থকং.
ৰক্কভাগেন পরিচ্ছিন্নন্তি ৰক্কপরিযন্তভাগেন পরিচ্ছিন্নং.
সক্খরসুধাৰণ্ণন্তি মরুম্পেহি কতসুধাৰণ্ণং. ‘‘সেতসক্খরসুধাৰণ্ণ’’ন্তি চ পাঠং ৰদন্তি, সেতসক্খরাৰণ্ণং সুধাৰণ্ণঞ্চাতি অত্থো.
যত্থ অন্নপানং নিপতিত্ৰা তিট্ঠতীতি সম্বন্ধো.
ৰিসমচ্ছিন্নকলাপো ৰিসমং উদকং পগ্ঘরতি, এৰমেৰ সরীরং কেসকূপাদিৰিৰরেহি উপরি হেট্ঠা তিরিযঞ্চ ৰিসমং পগ্ঘরতীতি দস্সেতুং ৰিসমচ্ছিন্ন-গ্গহণং করোতি.
অতিকটুকঅচ্চুণ্হাদিকো ৰিসভাগাহারো উণ্হকালে পৰত্তমানানং ধাতূনং ৰিসভাগত্তা.
একত্তারম্মণবলেনেৰ ৰাতি ৰিক্খম্ভিতনীৰরণেন সুসমাহিতচিত্তেন উপট্ঠিতস্স নানারম্মণৰিপ্ফন্দনৰিরহেন একসভাৰস্স আরম্মণস্স ৰসেন. তঞ্হি একত্তারম্মণং উপট্ঠহমানমেৰ অত্তনি অভিরতিং, সাতিসযং ফরণপীতিং, ইট্ঠাকারানুভৰনঞ্চ সোমনস্সং উপ্পাদেতি. ন হি অভিরতিসোমনস্সেহি ৰিনা অনতিক্কন্তপীতিসুখস্স একত্তুপট্ঠানং অত্থীতি.
অৰিসেসতো পন সাধারণৰসেনাতি পটিকূলধাতুৰণ্ণৰিসেসং অকত্ৰা সমথৰিপস্সনাসাধারণৰসেনাতি অত্থো. তিৰিধেনাতি অনুলোমাদিনা ৰক্খমানেন. ছ মাসেতি অদ্ধমাসে ঊনেপি মাসপরিচ্ছেদেন পরিচ্ছিজ্জমানে সজ্ঝাযে ছ মাসা পরিচ্ছেদকা হোন্তীতি কত্ৰা ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. পরিচ্ছিজ্জমানস্স মাসন্তরগমননিৰারণঞ্হি ছমাসগ্গহণং, ন সকলছমাসে পরিৰত্তদস্সনত্থং. আচরিযাতি অট্ঠকথাচরিযা.
লক্খণন্তি ধাতুপটিকূললক্খণং. জনং ন অরহন্তীতি অজঞ্ঞা, জনে পৰেসেতুং অযুত্তা জিগুচ্ছনীযাতি ৰুত্তং হোতি.
পটিপাটিযা অট্ঠীনীতি পটিপাটিযা অট্ঠীনি কোটিযা ঠিতানি. ন এত্থ কোচি অত্তা নাম অত্থি, অট্ঠীনি এৰ অট্ঠিপুঞ্জমত্তো এৰাযং সঙ্ঘাটোতি দস্সেতি. অনেকসন্ধিযমিতোতি অনেকেহি সন্ধীহি যমিতো সম্বদ্ধো সো অট্ঠিপুঞ্জোতি দস্সেতি. ন কেহিচীতি যমেন্তং অত্তানং পটিসেধেতি. চোদিতো জরায মরণাভিমুখগমনেন চোদিতো.
মহাভূতং উপাদারূপেন পরিচ্ছিন্নং ‘‘নীলং পীতং সুগন্ধং দুগ্গন্ধ’’ন্তিআদিনা. উপাদারূপং মহাভূতেন তন্নিস্সিতস্স তস্স ততো বহি অভাৰা. ছাযাতপানং আতপপচ্চযছাযুপ্পাদকভাৰো অঞ্ঞমঞ্ঞপরিচ্ছেদকতা. রূপক্খন্ধস্স পরিগ্গহিতত্তা তদন্তোগধানং চক্খাদিআযতনদ্ৰারানং ৰসেন তংতংদ্ৰারিকা অরূপিনো খন্ধা পাকটা হোন্তি, আযতনানি চ দ্ৰারানি চ আযতনদ্ৰারানীতি ৰা অত্থো. তেন রূপাযতনাদীনঞ্চ ৰসেনাতি ৰুত্তং হোতি.
সপ্পচ্চযাতি সপ্পচ্চযভাৰা, পচ্চযাযত্তং হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি ৰুত্তং হোতি. সমানো ৰা সদিসো যুত্তো পচ্চযো সপ্পচ্চযো, তস্মা সপ্পচ্চযা.
এত্তকোতি যথাৰুত্তেন আকারেন পগুণো কোট্ঠাসো. উগ্গহোৰ উগ্গহসন্ধি. ৰণ্ণাদিমুখেন হি উপট্ঠানং এত্থ সন্ধীযতি সম্বজ্ঝতীতি ‘‘সন্ধী’’তি ৰুচ্চতি.
উপট্ঠাতীতি ৰণ্ণাদিৰসেন উপট্ঠাতীতি অত্থো. পঞ্চঙ্গসমন্নাগতেতি নাতিদূরনাচ্চাসন্নগমনাগমনসম্পন্নন্তি একঙ্গং, দিৰা অব্বোকিণ্ণং রত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসন্তি একং, অপ্পডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সন্তি একং, তস্মিং খো পন সেনাসনে ৰিহরন্তস্স অপ্পকসিরেন উপ্পজ্জতি চীৰর…পে… পরিক্খারোতি একং, তস্মিং পন সেনাসনে থেরা ভিক্খূ ৰিহরন্তি বহুস্সুতাতি একং (অ. নি. ১০.১১). পঞ্চঙ্গসমন্নাগতেনাতি অপ্পাবাধাসাঠেয্যসদ্ধাপঞ্ঞাৰীরিযেহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতেন.
উট্ঠানকদাযন্তি তেহি খেত্তেহি উট্ঠানকং, তেহি দাতব্বধঞ্ঞন্তি অত্থো. এত্থ চ অট্ঠকুম্ভদাযকখেত্তং ৰিয মুখধোৰনকিচ্চং, সোল়সকুম্ভদাযকং ৰিয খাদনভুঞ্জনকিচ্চং দট্ঠব্বং লহুকগরুকভাৰতো. ততো পন যং দুক্খং নিব্বত্ততি, তং অঞ্ঞঞ্চ দ্ৰত্তিংসাকারমনসিকারেন চ নিৰত্ততীতি আহ ‘‘এত্থেৰ কম্মং কাতব্ব’’ন্তি. এত্তাৰতাতি একদিৰসং তিংস ৰারে মনসিকারট্ঠপনেন.
সহস্সুদ্ধারং সাধেত্ৰাতি সহস্সৰড্ঢিতং ইণং যোজেত্ৰা. উদ্ধরিতব্বোতি উদ্ধারোতি হি ৰড্ঢি ৰুচ্চতীতি. সুদ্ধচিত্তেনাতি ৰিক্খেপাদিকিলেসৰিরহিতচিত্তেন. কেসাদীসু তচে রজ্জন্তা সুচ্ছৰিচম্মং তচোতি গহেত্ৰা ‘‘সুৰণ্ণাদিৰণ্ণো মে তচো’’তিআদিনা রজ্জন্তি.
তেসু দ্ৰে একমগ্গং পটিপজ্জমানা নাম ন হোন্তীতি যথা তথা ৰা পলাযন্তীতি অত্থো. তত্থ রাগাদিৰত্থুভাৰেন দ্ৰত্তিংসাকারানং চোরসদিসতা অনত্থাৰহতা দট্ঠব্বা.
কম্মমেৰ ৰিসেসাধিগমস্স ঠানন্তি কম্মট্ঠানং ভাৰনা ৰুচ্চতি. তেনাহ ‘‘মনসিকরোন্তস্স অপ্পনং পাপুণাতী’’তি. কম্মস্স ৰা ভাৰনায ঠানং আরম্মণং অপ্পনারম্মণভাৰূপগমনেন অপ্পনং পাপুণাতীতি ৰুত্তং.
মানজাতিকোতি এতেন লঙ্ঘনসমত্থতাযোগেন উপসমরহিততং দস্সেতি. চিত্তম্পি হি তথা নানারম্মণেসু ৰড্ঢিতং উপসমরহিতন্তি দস্সেতব্বন্তি.
হত্থে গহিতপঞ্হৰত্থু পাকতিকমেৰাতি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্ততং সন্ধাযাহ. তত্থ হি ৰুত্তং –
‘‘মালকত্থেরো কির দীঘভাণকঅভযত্থেরং হত্থে গহেত্ৰা ‘আৰুসো অভয, ইমং তাৰ পঞ্হং উগ্গণ্হাহী’তি ৰত্ৰা আহ ‘মালকত্থেরো দ্ৰত্তিংসকোট্ঠাসেসু দ্ৰত্তিংসপঠমজ্ঝানলাভী, সচে রত্তিং একং, দিৰা একং সমাপজ্জতি, অতিরেকড্ঢমাসেন পুন সম্পজ্জতি. সচে পন দেৰসিকং একমেৰ সমাপজ্জতি, অতিরেকমাসেন পুন সম্পজ্জতী’’’তি.
ইদং পন একং মনসিকরোন্তস্স একং পাটিযেক্কং মনসিকরোন্তস্স দ্ৰত্তিংসাতি এতস্স সাধনত্থং নিদস্সনৰসেন আনীতন্তি দট্ঠব্বং.
অনুপাদিন্নকপক্খে ঠিতানীতি এতেন চেতিযপব্বতৰাসী মহাতিস্সত্থেরো ৰিয, সঙ্ঘরক্খিতত্থেরুপট্ঠাকসামণেরো ৰিয চ অনুপাদিন্নকপক্খে ঠপেত্ৰা গহেতুং সক্কোন্তস্স দসৰিধাসুভৰসেন জীৰমানকসরীরেপি উপট্ঠিতে উপচারপ্পত্তি দস্সিতা হোতীতি ৰেদিতব্বা. ‘‘অত্থিস্স কাযে’’তি পন সত্তৰসেন কেসাদীসু গয্হমানেসু যথা ‘‘ইমস্মিং কাযে’’তি সত্ত-গ্গহণরহিতে অহংকারৰত্থুম্হি ৰিদ্ধস্তাহংকারে সদা সন্নিহিতে পাকটে চ অত্তনো কাযে উপট্ঠানং হোতি, ন তথা তত্থাতি অপ্পনং অপ্পত্তা আদীনৰানুপস্সনাৰ তত্থ হোতীতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘অসুভানুপস্সনাসঙ্খাতা পন ৰিপস্সনাভাৰনা হোতীতি ৰেদিতব্বা’’তি.
৩৫৭. আদিম্হি সেৰনা আসেৰনা, ৰড্ঢনং ভাৰনা, পুনপ্পুনং করণং বহুলীকম্মন্তি অযমেতেসং ৰিসেসো.
৩৬২. ৰত্থুপরিঞ্ঞাযাতি অভিজ্ঝাদোমনস্সানং ৰত্থুভূতস্স কাযস্স পরিজাননেন. অপ্পিতাতি গমিতা, সা চ ৰিনাসিততাতি আহ ‘‘ৰিনাসিতা’’তি. অপ্পৰত্তিযং ঠপিতাতিপি অপ্পিতাতি অযমত্থো নিরুত্তিসিদ্ধিযা ৰুত্তোতি দট্ঠব্বো. ৰিগতন্তা কতাতি ইদানি কাতব্বো অন্তো এতেসং নত্থীতি ৰিগতন্তা, এৰংভূতা কতাতি অত্থো. কম্মমেৰ ৰিসেসাধিগমস্স ঠানং কম্মট্ঠানং, কম্মে ৰা ঠানং ভাৰনারম্ভো কম্মট্ঠানং, তঞ্চ অনুপস্সনাতি আহ ‘‘অনুপস্সনায কম্মট্ঠান’’ন্তি, অনুপস্সনায ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো.
কাযানুপস্সনানিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰেদনানুপস্সনানিদ্দেসৰণ্ণনা
৩৬৩. সম্পজানস্স ৰেদিযনং সম্পজানৰেদিযনং. ৰত্থুন্তি সুখাদীনং আরম্মণমাহ, তেন ৰত্থু আরম্মণং এতিস্সাতি ৰত্থুআরম্মণাতি সমাসো দট্ঠব্বো. ৰোহারমত্তং হোতীতি এতেন ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি ইদং ৰোহারমত্তেন ৰুত্তন্তি দস্সেতি.
ৰীরিযসমাধিং যোজেত্ৰাতি অধিৰাসনৰীরিযস্স অধিমত্ততায তস্স সমতায উভযং সহ যোজেত্ৰা. সহ পটিসম্ভিদাহীতি লোকুত্তরপটিসম্ভিদাহি সহ. লোকিযানম্পি ৰা সতি উপ্পত্তিকালে তত্থ সমত্থতং সন্ধায ‘‘সহ পটিসম্ভিদাহী’’তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সমসীসীতি ৰারসমসীসী হুত্ৰা পচ্চৰেক্খণৰারস্স অনন্তরৰারে পরিনিব্বাযীতি অত্থো. সঙ্খেপমনসিকারৰসেন মহাসতিপট্ঠানে, ৰিত্থারমনসিকারৰসেন রাহুলোৰাদধাতুৰিভঙ্গাদীসু.
ফস্সপঞ্চমকেযেৰাতি এৰ-সদ্দেন ৰুত্তেসু তীসুপি মুখেসু পরিগ্গহস্স সমানতং দস্সেতি. নামরূপৰৰত্থানস্স অধিপ্পেতত্তা নিরৰসেসরূপপরিগ্গহস্স দস্সনত্থং ‘‘ৰত্থু নাম করজকাযো’’তি আহ, ন চক্খাদীনি ছৰত্থূনীতি. করজকাযস্স পন ৰত্থুভাৰসাধনত্থং ‘‘ইদঞ্চ পন মে ৰিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং, এত্থ পটিবদ্ধ’’ন্তি (দী. নি. ১.২৩৫; ম. নি. ২.২৫২) সুত্তং আভতং.
ফস্সৰিঞ্ঞাণানং পাকটতা কেসঞ্চি হোতীতি যেসং ন হোতি, তে সন্ধাযাহ ‘‘ফস্সৰসেন ৰা হি…পে… ন পাকটং হোতী’’তি. তেসং পন অঞ্ঞেসঞ্চ সব্বেসং ৰেনেয্যানং ৰেদনা পাকটাতি আহ ‘‘ৰেদনাৰসেন পন পাকটং হোতী’’তি. সতধোতসপ্পি নাম সতৰারং ৰিলাপেত্ৰা ৰিলাপেত্ৰা উদকে পক্খিপিত্ৰা উদ্ধরিত্ৰা গহিতসপ্পি.
ৰিনিৰত্তেত্ৰাতি চতুক্খন্ধসমুদাযতো ৰিসুং উদ্ধরিত্ৰা. মহাসতিপট্ঠানসুত্তাদীসু কত্থচি পঠমং রূপকম্মট্ঠানং ৰত্ৰা পচ্ছা অরূপকম্মট্ঠানং ৰেদনাৰসেন ৰিনিৰত্তেত্ৰা দস্সিতং. কত্থচি অরূপকম্মট্ঠানং এৰ ৰেদনাৰসেন অরূপরাসিতো, ঞাতপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাততো ৰা রূপারূপরাসিতো ৰা ৰিনিৰত্তেত্ৰা দস্সিতং. তত্থাপি যেসু পঠমং ঞাতপরিঞ্ঞা ৰুত্তা, তেসু তদন্তোগধং. যেসু ন ৰুত্তা, তেসু চ ৰেদনায আরম্মণমত্তং সংখিত্তং পাল়িঅনারুল়্হং রূপকম্মট্ঠানং সন্ধায রূপকম্মট্ঠানস্স পঠমং কথিততা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.
‘‘মনোৰিঞ্ঞেয্যানং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তান’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩০৬) নযেন ৰুত্তং ছগেহস্সিতসোমনস্সং পঞ্চকামগুণেসু অস্সাদানুপস্সিনো এৰ হোতীতি আহ ‘‘পঞ্চকামগুণামিসনিস্সিতা ছ গেহস্সিতসোমনস্সৰেদনা’’তি.
ৰেদনানুপস্সনানিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চিত্তানুপস্সনানিদ্দেসৰণ্ণনা
৩৬৫. কিলেসসম্পযুত্তানং ধম্মানং কেহিচি কিলেসেহি ৰিপ্পযোগেপি সতি যেহি সম্পযুত্তা, তেহি সংকিলেসভাৰেন সদিসেহি সংকিলিট্ঠত্তা ইতরেহিপি ন ৰিসুদ্ধতা হোতীতি আহ ‘‘ন পচ্ছিমপদং ভজন্তী’’তি. দুৰিধন্তি ৰিসুং ৰচনং সরাগসদোসেহি ৰিসিট্ঠগ্গহণত্থং. অৰিপস্সনুপগত্তা ‘‘ইধ ওকাসোৰ নত্থী’’তি ৰুত্তং.
চিত্তানুপস্সনানিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ধম্মানুপস্সনানিদ্দেসো
ক. নীৰরণপব্বৰণ্ণনা
৩৬৭. কণ্হসুক্কানং যুগনদ্ধতা নত্থীতি পজাননকালে অভাৰা ‘‘অভিণ্হসমুদাচারৰসেনা’’তি আহ.
সুভম্পীতি কামচ্ছন্দোপি. সো হি অত্তনো গহণাকারেন ‘‘সুভ’’ন্তি ৰুচ্চতি, তেনাকারেন পৰত্তমানকস্স অঞ্ঞস্স কামচ্ছন্দস্স নিমিত্তত্তা ‘‘নিমিত্ত’’ন্তি চাতি. আকঙ্খিতস্স হিতসুখস্স অনুপাযভূতো মনসিকারো অনুপাযমনসিকারো. তত্থাতি নিপ্ফাদেতব্বে আরম্মণভূতে চ দুৰিধেপি সুভনিমিত্তে.
অসুভম্পীতি অসুভজ্ঝানম্পি. তং পন দসসু অসুভেসু কেসাদীসু চ পৰত্তং দট্ঠব্বং. কেসাদীসু হি সঞ্ঞা অসুভসঞ্ঞাতি গিরিমানন্দসুত্তে ৰুত্তাতি. এত্থ চতুব্বিধস্সপি অযোনিসোমনসিকারস্স যোনিসোমনসিকারস্স চ দস্সনং নিরৰসেসদস্সনত্থং কতন্তি ৰেদিতব্বং. তেসু পন অসুভে সুভন্তি অসুভন্তি চ মনসিকারো ইধাধিপ্পেতো, তদনুকুলত্তা ৰা ইতরেপীতি.
ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো থিনমিদ্ধাভিভৰাভাৰা ওতারং অলভমানো কামরাগো পহীযতীতি ৰদন্তি. ভোজননিস্সিতং পন আহারেপটিকূলসঞ্ঞং, তব্বিপরিণামস্স তদাধারস্স তস্স চ উপনিস্সযভূতস্স অসুভতাদিদস্সনং, কাযস্স চ আহারট্ঠিতিকতাদিদস্সনং সো উপ্পাদেতীতি তস্স কামচ্ছন্দো পহীযতেৰ, অভিধম্মপরিযাযেন সব্বোপি লোভো কামচ্ছন্দনীৰরণন্তি আহ ‘‘অরহত্তমগ্গেনা’’তি.
ওদিস্সকানোদিস্সকদিসাফরণানন্তি অত্তগরুঅতিপ্পিযসহাযমজ্ঝত্তৰসেন ওদিস্সকতা, সীমাভেদে কতে অনোদিস্সকতা, একদিসাফরণৰসেন দিসাফরণতা মেত্তায উগ্গহণে ৰেদিতব্বা. ৰিহাররচ্ছাগামাদিৰসেন ৰা ওদিস্সকদিসাফরণং, ৰিহারাদিউদ্দেসরহিতং পুরত্থিমাদিদিসাৰসেন অনোদিস্সকদিসাফরণন্তি এৰং ৰা দ্ৰিধা উগ্গহং সন্ধায ‘‘ওদিস্সকানোদিস্সকদিসাফরণান’’ন্তি ৰুত্তং. উগ্গহো চ যাৰ উপচারা দট্ঠব্বো, উগ্গহিতায আসেৰনা ভাৰনা. তত্থ ‘‘সব্বে সত্তা পাণা ভূতা পুগ্গলা অত্তভাৰপরিযাপন্না’’তি এতেসং ৰসেন পঞ্চৰিধা, একেকস্মিং ‘‘অৰেরা হোন্তু, অব্যাপজ্জা, অনীঘা, সুখী অত্তানং পরিহরন্তূ’’তি চতুধা পৰত্তিতো ৰীসতিৰিধা ৰা অনোধিসোফরণা মেত্তা, ‘‘সব্বা ইত্থিযো পুরিসা অরিযা অনরিযা দেৰা মনুস্সা ৰিনিপাতিকা’’তি সত্তোধিকরণৰসেন পৰত্তা সত্তৰিধা, অট্ঠৰীসতিৰিধা ৰা ওধিসোফরণা মেত্তা, দসহি দিসাহি দিসোধিকরণৰসেন পৰত্তা দসৰিধা চ দিসাফরণা মেত্তা, একেকায ৰা দিসায সত্তাদিইত্থিআদিঅৰেরাদিযোগেন অসীতাধিকচতুসতপ্পভেদা অনোধিসোওধিসোফরণা ৰেদিতব্বা.
কাযৰিনামনাতি কাযস্স ৰিৰিধেন আকারেন নামনা.
অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহোতি অতিভোজনে থিনমিদ্ধস্স নিমিত্তগ্গাহো, ‘‘এত্তকে ভুত্তে থিনমিদ্ধস্স কারণং হোতি, এত্তকে ন হোতী’’তি থিনমিদ্ধস্স কারণাকারণগ্গাহোতি অত্থো. ধুতঙ্গানং ৰীরিযনিস্সিতত্তা আহ ‘‘ধুতঙ্গনিস্সিতসপ্পাযকথাযপী’’তি.
কুক্কুচ্চম্পি কতাকতানুসোচনৰসেন পৰত্তমানং উদ্ধচ্চেন সমানলক্খণং অৰূপসমসভাৰমেৰাতি চেতসো অৰূপসমো ‘‘উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চমেৰা’’তি ৰুত্তো.
বহুস্সুতস্স গন্থতো চ অত্থতো চ অত্থাদীনি ৰিচিনন্তস্স চেতসো ৰিক্খেপো ন হোতি যথাৰিধিপটিপত্তিযা যথানুরূপপতিকারপ্পৰত্তিযা কতাকতানুসোচনঞ্চাতি ‘‘বাহুসচ্চেনপি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতী’’তি আহ. ৰুড্ঢসেৰিতা চ ৰুড্ঢসীলিতং আৰহতীতি চেতোৰূপসমকরত্তা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপ্পহানকারিতা ৰুত্তা. ৰুড্ঢতং পন অনপেক্খিত্ৰা ৰিনযধরা কুক্কুচ্চৰিনোদকা কল্যাণমিত্তা ৰুত্তাতি দট্ঠব্বা.
তিট্ঠতি এত্থাতি ঠানীযা, ৰিচিকিচ্ছায ঠানীযা ৰিচিকিচ্ছাঠানীযা. ঠাতব্বাতি ৰা ঠানীযা, ৰিচিকিচ্ছা ঠানীযা এতেসূতি ৰিচিকিচ্ছাঠানীযা.
কামং বহুস্সুততাপরিপুচ্ছকতাহি অট্ঠৰত্থুকাপি ৰিচিকিচ্ছা পহীযতি, তথাপি রতনত্তযৰিচিকিচ্ছামূলিকা সেসৰিচিকিচ্ছাতি কত্ৰা আহ ‘‘তীণি রতনানি আরব্ভা’’তি. ৰিনযে পকতঞ্ঞুতা ‘‘সিক্খায কঙ্খতী’’তি (ধ. স. ১০০৮; ৰিভ. ৯১৫) ৰুত্তায ৰিচিকিচ্ছায পহানং করোতীতি আহ ‘‘ৰিনযে চিণ্ণৰসীভাৰস্সপী’’তি. ওকপ্পনিযসদ্ধাসঙ্খাতঅধিমোক্খবহুলস্সাতি অনুপৰিসনসদ্ধাসঙ্খাতঅধিমোক্খেন অধিমুচ্চনবহুলস্স. অধিমুচ্চনঞ্চ অধিমোক্খুপ্পাদনমেৰাতি দট্ঠব্বং. সদ্ধায ৰা নিন্নতা অধিমুত্তি.
নীৰরণপব্বৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
খ. বোজ্ঝঙ্গপব্বৰণ্ণনা
খন্ধাদিপাল়িযা অত্থো খন্ধাদীনং অত্থোতি কত্ৰা আহ ‘‘খন্ধ…পে… ৰিপস্সনানং অত্থসন্নিস্সিতপরিপুচ্ছাবহুলতা’’তি. তেন পাল়িমুত্তকপুচ্ছা ন তথা পঞ্ঞাসংৰত্তনিকা, যথা অত্থপটিপুচ্ছাতি দস্সেতি.
মন্দত্তা অগ্গিজালাদীসু আপোধাতুআদীনং ৰিয ৰীরিযাদীনং সকিচ্চে অসমত্থতা ৰুত্তা.
পত্তং নীহরন্তোৰ তং সুত্ৰাতি এত্থ পঞ্চাভিঞ্ঞত্তা দিব্বসোতেন অস্সোসীতি ৰদন্তি.
পসাদসিনেহাভাৰেনাতি পসাদসঙ্খাতস্স সিনেহস্স অভাৰেন. গদ্রভপিট্ঠে লূখরজো লূখতরো হুত্ৰা দিস্সতীতি অতিলূখতায তংসদিসে.
সংৰেজনপসাদনেহি তেজনং তোসনঞ্চ সম্পহংসনাতি.
বোজ্ঝঙ্গপব্বৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমথৰিপস্সনাসুদ্ধৰিপস্সনাৰসেন পঠমস্স ইতরেসঞ্চ কথিতত্তাতি অত্থো. মগ্গসম্পযুত্তা সতি কাযানুপস্সনা নামাতি আগমনৰসেন ৰুত্তং. এৰং তাৰ দেসনা পুগ্গলে তিট্ঠতীতি কাযানুপস্সীআদীনং আগমনৰসেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা সতিপট্ঠানদেসনা পুগ্গলে তিট্ঠতীতি অত্থো. ন হি সক্কা একস্স অনেকসমঙ্গিতা ৰত্তুং একক্খণে অনেকসতিসম্ভৰাৰবোধপসঙ্গা, পুগ্গলং পন আমসিত্ৰা সকিচ্চপরিচ্ছিন্নে ধম্মে ৰুচ্চমানে কিচ্চভেদেন একিস্সাপি সতিযা অনেকনামতা হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘কাযে পনা’’তিআদিমাহ. যথা হি পুগ্গলকিচ্চং ধম্মা এৰাতি ধম্মভেদেন কাযানুপস্সীআদিপুগ্গলভেদোৰ হোতি, ন এৰং ধম্মস্স ধম্মো কিচ্চন্তি ন ধম্মভেদেন তস্স ভেদো, তস্মা একাৰ সতি চতুৰিপল্লাসপ্পহানভূতা মগ্গে সমিদ্ধা অনত্থন্তরেন তপ্পহানকিচ্চভেদেন চত্তারি নামানি লভতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.
সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.