৬. ছট্ঠনযো সম্পযোগৰিপ্পযোগপদৰণ্ণনা

২২৮. সম্পযোগৰিপ্পযোগপদে যং লব্ভতি, যঞ্চ ন লব্ভতি, তং সব্বং পুচ্ছায গহিতন্তি ইদং ন রূপক্খন্ধাদীনি পদানি সন্ধায ৰুত্তং, অথ খো সম্পযোগপদং ৰিপ্পযোগপদঞ্চাতি ৰেদিতব্বং. রূপক্খন্ধাদীসু হি যং ধম্মাযতনাদিপদং ন লব্ভতি, তং পুচ্ছাযপি ন গহিতং. সম্পযোগপদং পন রূপক্খন্ধাদীসু অলব্ভমানম্পি ‘‘রূপক্খন্ধো কতিহি…পে… সম্পযুত্তো’’তি এৰং পুচ্ছায গহিতং, ৰেদনাক্খন্ধাদীসু লব্ভমানং, ৰিপ্পযোগপদং পন সব্বত্থ লব্ভমানমেৰাতি. রূপধম্মানং পন রূপেন নিব্বানেন ৰা, নিব্বানস্স চ রূপেন সদ্ধিং সম্পযোগো নাম নত্থীতি একুপ্পাদাদিসভাগতায অভাৰতো সম্পযোগং নিৰারেন্তেন সা এৰ একুপ্পাদাদিতা এতেসং ৰিসভাগতাতি তদভাৰতো ৰিপ্পযোগোপি নিৰারিতো এৰ হোতীতি দট্ঠব্বো. চতূসু হি খন্ধেসু ৰিজ্জমানা একুপ্পাদাদিতা তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং সভাগতা হোতি রূপনিব্বানেহি তেসং তেহি চ রূপনিব্বানানং ৰিসভাগতা চ, ন চ রূপেকদেসস্স নিব্বানস্স ৰা সা একুপ্পাদাদিতা অত্থি, যা রূপেকদেসেন রূপেকদেসনিব্বানানং নিব্বানেন চ রূপস্স ৰিসভাগতা সিযা. তেনেৰ ‘‘চতূহি ৰিপ্পযোগো’’তি ৰুত্তন্তি.

সত্তসু ৰিঞ্ঞাণধাতূসু একাযপি অৰিপ্পযুত্তেতি যথা রূপভৰো তীহি ৰিঞ্ঞাণধাতূহি, নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা পঞ্চহি, অৰিতক্কঅৰিচারা একায ৰিপ্পযুত্তে অনারম্মণমিস্সকে ধম্মে দীপেন্তি, এৰং অদীপেত্ৰা একাযপি ৰিপ্পযুত্তে অহোন্তে সত্তহিপি সম্পযুত্তে সত্তপি ৰা তা দীপেন্তীতি অধিপ্পাযো. অৰিপ্পযুত্তেতি হি যে ৰিপ্পযুত্তা ন হোন্তি, তে ধম্মেতি ৰুত্তং হোতি, ন সম্পযুত্তেতি. তেন যানি তাহি সম্পযুত্তে দীপেন্তি ধম্মাযতনাদিপদানি, যানি চ সম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তভাৰেহি নৰত্তব্বং দীপেন্তি অচেতসিকাদিপদানি, যানি চ সম্পযুত্তনৰত্তব্বানি দীপেন্তি দুক্খসচ্চাদিপদানি, তেসং সব্বেসং অনারম্মণমিস্সকধম্মদীপকানং অগ্গহণং ৰুত্তং হোতি. ন হি অনারম্মণমিস্সকসব্বৰিঞ্ঞাণধাতুতংসম্পযুত্ততদুভযসমুদাযানং খন্ধাযতনধাতূসু কেনচি সম্পযোগো ৰিপ্পযোগো ৰা অত্থীতি.

যদি এৰং ৰিপ্পযুত্তেনৰিপ্পযুত্তপদনিদ্দেসে ‘‘কুসলেহি ধম্মেহি যে ধম্মা ৰিপ্পযুত্তা, তেহি ধম্মেহি যে ধম্মা ৰিপ্পযুত্তা’’তি ন ৰত্তব্বং. অকুসলাব্যাকতা হি অনারম্মণমিস্সোভযধম্মাতি? ন, যথাৰুত্তসমুদাযানং খন্ধাদীহেৰ সম্পযোগৰিপ্পযোগাভাৰৰচনতো. খন্ধাদযো হি তদেকদেসা তদেকদেসঞ্ঞসমুদাযা চ, সমুদাযেকদেসানঞ্চ ৰিভাগাভাৰতো ন সভাগৰিসভাগতা অত্থি, তেন তেসং খন্ধাদীহি সম্পযোগৰিপ্পযোগাভাৰো হোতি. কুসলা পন ধম্মা অকুসলাব্যাকতেহি ৰিভত্তা, তে চ কুসলেহি, ন তেসং সমুদাযেকদেসভাৰো তদেকদেসঞ্ঞসমুদাযভাৰো ৰা, তস্মা খন্ধাদীনি অনামসিত্ৰা ৰিপ্পযুত্ততামত্তেন যথানিদ্ধারিতধম্মদস্সনে কুসলেহি ইতরেসং, ইতরেহি চ কুসলানং ৰিপ্পযোগো ন ন হোতি ৰিসভাগতাসব্ভাৰতোতি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞৰিপ্পযুত্ততা ৰুত্তা. এস নযো সব্বেসু এৰরূপেসু.

উদ্দানে পন অট্ঠারস ততো পরেতি ইদং ‘‘সোল়সা’’তি ৰত্তব্বং, তেৰীসন্তি ইদঞ্চ ‘‘একৰীস’’ন্তি. সব্বত্থ চ কালসন্তানভেদরহিতারহিতবহুধম্মসমোধানানং সঙ্খারক্খন্ধধম্মাযতনধম্মধাতূনং একদেসা সমুদযসচ্চৰেদনাক্খন্ধাদযো একদেসসম্মিস্সা চ ইদ্ধিপাদাদযো অনারম্মণেহি অসম্মিস্সা রূপক্খন্ধাদযো চ সারম্মণেহি অসম্মিস্সা সম্পযোগীৰিপ্পযোগীভাৰেন সমানকালসন্তানেহি চ একদেসন্তরেহি ৰিভত্তা এৰ গহিতাতি তেহি তে কেহিচি একদেসন্তরেহি ৰিভত্তেহি যথাযোগং সম্পযোগং ৰিপ্পযোগঞ্চ লভন্তি. অত্থি হি তেসং একুপ্পাদাদিতা সভাগতা ৰিসভাগতা চাতি. তেন তত্থ তত্থ ‘‘একেন খন্ধেন একেনাযতনেন একায ধাতুযা কেহিচি সম্পযুত্ত’’ন্তি চ, ‘‘একেনাযতনেন একায ধাতুযা কেহিচি ৰিপ্পযুত্ত’’ন্তি চ ৰুত্তং. ভিন্নকালসমুদাযা এৰ পন ৰেদনাসঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণক্খন্ধা ৰত্তমানা চ একেকধম্মা এৰ, তস্মা তেসং সমানকালস্স ৰিভজিতব্বস্স অভাৰতো ন সুখিন্দ্রিযাদীনি ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰিভাগং করোন্তি, চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতাদযো চ ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধস্স মনাযতনস্স চ. তেন ‘‘সুখিন্দ্রিযং একেন খন্ধেন কেহিচি ৰিপ্পযুত্ত’’ন্তি, ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু একেন খন্ধেন একেনাযতনেন কেহিচি ৰিপ্পযুত্তা’’তি চ এৰমাদি ন ৰুত্তং, খন্ধাযতনৰিভাগৰিরহিতম্পি পন ৰিঞ্ঞাণং ধাতুৰিভাগেন ৰিভত্তমেৰ ৰুত্তন্তি ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু…পে… মনোৰিঞ্ঞাণধাতু সোল়সহি ধাতূহি ৰিপ্পযুত্তা’’তি ৰুত্তং, এৰমেৰং ইন্দ্রিযৰিভাগেন ৰিভত্তানং সুখিন্দ্রিযাদীনং ‘‘সুখিন্দ্রিযেন যে ধম্মা ৰিপ্পযুত্তা’’তিআদীসু যথাযোগং ৰিপ্পযোগো দট্ঠব্বো, নাৰিভত্তস্স ৰেদনাক্খন্ধস্সাতি.

২৩৫. যথা তংসম্পযোগীভাৰং সন্ধায ‘‘সমুদযসচ্চং তীহি খন্ধেহি সম্পযুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং, এৰং তংৰিপ্পযোগীভাৰং সন্ধায ‘‘তীহি খন্ধেহি ৰিপ্পযুত্ত’’ন্তি কস্মা ন ৰুত্তন্তি চে? অৰিভাগেহি তেহি ৰিপ্পযোগৰচনস্স অযুত্তত্তা. ৰিভাগে হি সতি সমুদযসচ্চং সুখদুক্খদোমনস্সিন্দ্রিযেহি মনোৰিঞ্ঞাণধাতুতো অঞ্ঞৰিঞ্ঞাণধাতূহি ৰিপ্পযুত্তন্তি যুত্তং ৰত্তুং ৰিভাগেনেৰ ৰিসভাগতায সঙ্গহিতত্তা, ৰিভাগরহিতেহি পন ৰেদনাক্খন্ধাদীহি ন যুত্তং, তেহি ৰিজ্জমানেহি ৰিজ্জমানস্স সমুদযস্স ৰিসভাগভাৰাভাৰতো. যঞ্হি অনুপ্পন্না ধম্মা ৰিয আমট্ঠকালভেদং ন হোতি সঙ্খতং উদ্ধরিতব্বং, তং পচ্চুপ্পন্নভাৰং নিস্সায সম্পযোগীৰিপ্পযোগীভাৰেন উদ্ধরীযতি, তঞ্চ ৰিভাগরহিতেহি খন্ধাদীহি সঙ্খতেহি পচ্চুপ্পন্নভাৰমেৰ নিস্সায অনামট্ঠকালভেদে অত্থিতায এৰ নিস্সিতব্বত্তা. অৰিজ্জমানস্স হি অৰিজ্জমানেন, অৰিজ্জমানস্স চ ৰিজ্জমানেন, ৰিজ্জমানস্স চ অৰিজ্জমানেন সম্পযোগো নত্থি, ৰিপ্পযোগো পন অৰিজ্জমানতাদীপকে ভেদে গহিতে তেনেৰ ৰিসভাগতাপি গহিতা এৰাতি হোতি. ভেদে পন অগ্গহিতে তেন তেন গহণেন ৰিসভাগতায অগ্গহিতত্তা সতি সভাগত্তে ৰিজ্জমানতায এৰ ধম্মানং সভাগস্স পরিচ্ছিন্দনতো ৰিজ্জমানতা দস্সিতাতি একুপ্পাদাদিভাৰসঙ্খাতা সভাগতাপি গহিতা এৰ হোতি. তস্সা চ গহিতত্তা সম্পযোগোৰ লব্ভতি, ন ৰিপ্পযোগো, তস্মা সমুদযসচ্চং ৰেদনাক্খন্ধাদীহি সম্পযুত্তত্তেন ৰুত্তং, ন ৰিপ্পযুত্তত্তেনাতি. এস নযো মগ্গসচ্চাদীসুপীতি.

২৬২. ‘‘দুতিযজ্ঝানৰিচারঞ্হি ঠপেত্ৰা সেসা অৰিতক্কৰিচারমত্তা’’তি অট্ঠকথাৰচনং যে পধানা ৰিতক্কো ৰিয কোট্ঠাসন্তরচিত্তুপ্পাদেসু অলীনা, তে এৰ ইধ অৰিতক্কৰিচারমত্তাতি অধিপ্পেতাতি দস্সেতি. তেনেৰ হি অনন্তরনযে সমুদযসচ্চেন সমানগতিকা ন সৰিতক্কসৰিচারেহীতি তে ন গহিতা. দসমোসাননযেসু চ তেহি ৰিপ্পযুত্তেহি ৰিপ্পযুত্তানং তেহি ৰিপ্পযুত্তানঞ্চ সোল়সহি ধাতূহি ৰিপ্পযোগো অট্ঠারসসঙ্গহিতো চ ৰুত্তো. ৰিতক্কসহিতেসুপি পন তেসু গহিতেসু সব্বেপি তে ৰিচারেন সম্পযুত্তাতি ‘‘একেন খন্ধেন কেহিচি সম্পযুত্তা’’তি সক্কা ৰত্তুং. সো হি সমুদাযো ৰিচারং ৰজ্জেত্ৰা অঞ্ঞেন কেনচি সম্পযুত্তো ন হোতি. ন হি তদেকদেসস্স ৰিতক্কস্স ৰিচারতো অঞ্ঞেন সম্পযোগো সমুদাযস্স হোতি. যথা নানাচিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জমানানং ইদ্ধিপাদানং সমুদাযস্স ইদ্ধিপাদস্স একদেসানং তীহি খন্ধেহি সম্পযোগো সমুদাযস্স ন হোতি, এৰমিধাপি দট্ঠব্বং. যথা পন তেসু একোপি ৰেদনাসঞ্ঞাক্খন্ধেহি সঙ্খারক্খন্ধেকদেসেন চ অসম্পযুত্তো নাম নত্থীতি সমুদাযস্স তেহি সম্পযুত্ততা ৰুত্তা, এৰমিধাপি ৰিচারেন অসম্পযুত্তস্স অৰিতক্কৰিচারমত্তস্স কস্সচি অভাৰতো সমুদাযস্স তেন সম্পযুত্ততা ন ন সক্কা ৰত্তুং. ন হি অৰিতক্কৰিচারমত্তানং দস্সনেনপহাতব্বহেতুকাদীনং ৰিয সম্পযুত্ততা ন ৰত্তব্বা. যথা হি দস্সনেনপহাতব্বহেতুকেসু কেচি সঙ্খারক্খন্ধেকদেসেন মোহেন সম্পযুত্তা, কেচি অসম্পযুত্তাতি ন সমুদাযো তেন সম্পযুত্তো, নাপি অঞ্ঞো কোচি ধম্মো অত্থি, যেন সো সমুদাযো সম্পযুত্তো সিযাতি ‘‘দস্সনেনপহাতব্বহেতুকা ধম্মা সম্পযুত্তাতি নত্থী’’তি ৰুত্তং, এৰং ভাৰনাযপহাতব্বহেতুকসহেতুকাদযোপি. ন পনেৰং যেন অৰিতক্কৰিচারমত্তসমুদাযো সম্পযুত্তো সিযা, তং নত্থি অৰিতক্কৰিচারমত্তেসু কস্সচি ৰিচারেন অসম্পযুত্তস্স অভাৰা, তস্মা তে ‘‘সম্পযুত্তা’’তি ন ন ৰত্তব্বাতি. সব্বত্থ চ একধম্মেপি কেহিচীতি বহুৰচননিদ্দেসো সঙ্খায অনিযমিতত্তা কতোতি ৰেদিতব্বো.

ছট্ঠনযসম্পযোগৰিপ্পযোগপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.