৭. দেৰতাৰগ্গো
১-৩. অনাগামিফলসুত্তাদিৰণ্ণনা
৬৫-৬৭. সত্তমস্স পঠমাদীনি উত্তানত্থানি. ততিযে অভিসমাচারে উত্তমসমাচারে ভৰং আভিসমাচারিকং, ৰত্তপ্পটিপত্তিৰত্তং. তেনাহ ‘‘উত্তমসমাচারভূত’’ন্তিআদি. সেখপণ্ণত্তিসীলন্তি সেখিযৰসেন পঞ্ঞত্তসীলং.
অনাগামিফলসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪-৫. সঙ্গণিকারামসুত্তাদিৰণ্ণনা
৬৮-৬৯. চতুত্থে গণেন সঙ্গণং সমোধানং গণসঙ্গণিকা, সা আরমিতব্বট্ঠেন আরামো এতস্সাতি গণসঙ্গণিকারামো. সঙ্গণিকাতি ৰা সকপরিসসমোধানং. গণোতি নানাজনসমোধানং. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. পঞ্চমং উত্তানত্থমেৰ.
সঙ্গণিকারামসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সমাধিসুত্তৰণ্ণনা
৭০. ছট্ঠে পটিপ্পস্সম্ভনং পটিপ্পস্সদ্ধীতি অত্থতো একন্তি আহ ‘‘ন পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধেনাতি কিলেসপ্পটিপ্পস্সদ্ধিযা অলদ্ধেনা’’তি. সুক্কপক্খে সন্তেনাতিআদীসু অঙ্গসন্ততায আরম্মণসন্ততায সব্বকিলেসসন্ততায চ সন্তেন, অতপ্পনিযট্ঠেন পণীতেন, কিলেসপ্পটিপ্পস্সদ্ধিযা লদ্ধত্তা, কিলেসপ্পটিপ্পস্সদ্ধিভাৰং ৰা লদ্ধত্তা পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধেন, পস্সদ্ধিকিলেসেন ৰা অরহতা লদ্ধত্তা পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধেন, একোদিভাৰেন অধিগতত্তা একোদিভাৰাধিগতেনাতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো.
সমাধিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-১০. সক্খিভব্বসুত্তাদিৰণ্ণনা
৭১-৭৪. সত্তমে তস্মিং তস্মিং ৰিসেসেতি তস্মিং তস্মিং সচ্ছিকাতব্বে ৰিসেসে. সক্খিভাৰায পচ্চক্খকারিতায ভব্বো সক্খিভব্বো, তস্স ভাৰো সক্খিভব্বতা. তং সক্খিভব্বতং. সতি সতিআযতনেতি সতি সতিকারণে. কিঞ্চেত্থ কারণং? অভিঞ্ঞা ৰা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং ৰা, অৰসানে পন ছট্ঠাভিঞ্ঞায অরহত্তং ৰা কারণং, অরহত্তস্স ৰিপস্সনা ৰাতি ৰেদিতব্বং. যঞ্হি তং তত্র তত্র সক্খিভব্বতাসঙ্খাতং ইদ্ধিৰিধপচ্চনুভৰনাদি, তস্স অভিঞ্ঞা কারণং. অথ ইদ্ধিৰিধপচ্চনুভৰনাদি অভিঞ্ঞা, এৰং সতি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং কারণং. অরহত্তম্পি ‘‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামী’’তি অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠপেত্ৰা ছট্ঠাভিঞ্ঞং নিব্বত্তেন্তস্স কারণং. ইদঞ্চ সব্বসাধারণং ন হোতি, সাধারণৰসেন পন অরহত্তস্স ৰিপস্সনা কারণং. অথ ৰা সতি আযতনেতি তস্স তস্স ৰিসেসাধিগমস্স উপনিস্সযসঙ্খাতে কারণে সতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
হানভাগিযাদীসু ‘‘পঠমজ্ঝানস্স লাভিং কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, হানভাগিযো সমাধি. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি, ঠিতিভাগিযো সমাধি. অৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, ৰিসেসভাগিযো সমাধি. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসংহিতা, নিব্বেধভাগিযো সমাধী’’তি (ৰিভ. ৭৯৯) ইমিনা নযেন সব্বসমাপত্তিযো ৰিত্থারেত্ৰা হানভাগিযাদিঅত্থো ৰেদিতব্বো. তত্থ পঠমজ্ঝানস্স লাভিন্তি য্ৰাযং অপ্পগুণস্স পঠমস্স ঝানস্স লাভী, তং. কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তীতি ততো ৰুট্ঠিতং আরম্মণৰসেন কামসহগতা হুত্ৰা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি তুদন্তি, তস্স কামানতীতস্স কামানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি হাযতি পরিহাযতি, তস্মা হানভাগিযো ৰুত্তো. তদনুধম্মতাতি তদনুরূপসভাৰো. সতি সন্তিট্ঠতীতি ইদং মিচ্ছাসতিং সন্ধায ৰুত্তং. যস্স হি পঠমজ্ঝানানুরূপসভাৰা পঠমজ্ঝানং সন্ততো পণীততো দিস্ৰা অস্সাদযমানা অভিনন্দমানা নিকন্তি হোতি, তস্স নিকন্তিৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি নেৰ হাযতি ন ৰড্ঢতি, ঠিতিকোট্ঠাসিকো হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ঠিতিভাগিযো সমাধী’’তি. অৰিতক্কসহগতাতি অৰিতক্কং দুতিযজ্ঝানং সন্ততো পণীততো মনসিকরোতো আরম্মণৰসেন অৰিতক্কসহগতা. সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তীতি পগুণপঠমজ্ঝানতো ৰুট্ঠিতং দুতিযজ্ঝানাধিগমত্থায চোদেন্তি তুদন্তি. তস্স উপরি দুতিযজ্ঝানানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি ৰিসেসভূতস্স দুতিযজ্ঝানস্স উপ্পত্তিপদট্ঠানতায ‘‘ৰিসেসভাগিযো’’তি ৰুত্তো.
নিব্বিদাসহগতাতি তমেৰ পঠমজ্ঝানলাভিং ঝানতো ৰুট্ঠিতং নিব্বিদাসঙ্খাতেন ৰিপস্সনাঞাণেন সহগতা. ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি ঝানঙ্গেসু পভেদেন উপট্ঠহন্তেসু নিব্বিন্দতি উক্কণ্ঠতি, তস্মা ‘‘নিব্বিদা’’তি ৰুচ্চতি. সমুদাচরন্তীতি নিব্বানসচ্ছিকিরিযত্থায চোদেন্তি তুদন্তি. ৰিরাগূপসংহিতাতি ৰিরাগসঙ্খাতেন নিব্বানেন উপসংহিতা. ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি সক্কা ইমিনা মগ্গেন ৰিরাগং নিব্বানং সচ্ছিকাতুন্তি পৰত্তিতো ‘‘ৰিরাগূপসংহিত’’ন্তি ৰুচ্চতি. তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞামনসিকারা ৰিরাগূপসংহিতা এৰ নাম. তস্স তেসং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন পঠমজ্ঝানসমাধি অরিযমগ্গপ্পটিৰেধস্স পদট্ঠানতায ‘‘নিব্বেধভাগিযো’’তি ৰুত্তো. হানং ভজন্তীতি হানভাগিযা, হানভাগো ৰা এতেসং অত্থীতি হানভাগিযা, পরিহানকোট্ঠাসিকাতি অত্থো. ইমিনা নযেন ঠিতিভাগিযো ৰেদিতব্বো. অট্ঠমাদীনি উত্তানত্থানেৰ.
সক্খিভব্বসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দেৰতাৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.