৩. অনুত্তরিযৰগ্গো
১-২. সামকসুত্তাদিৰণ্ণনা
২১-২২. ততিযস্স পঠমে কেৰলকপ্পন্তি এত্থ কেৰল-সদ্দো অনৰসেসত্থো, কপ্প-সদ্দো সমন্তভাৰত্থো. তস্মা কেৰলকপ্পং পোক্খরণিযন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. অনৰসেসং ফরিতুং সমত্থস্সপি ওভাসস্স কেনচি কারণেন একদেসফরণম্পি সিযা, অযং পন সব্বসোৰ ফরতীতি দস্সেতুং সমন্তত্থো কপ্প-সদ্দো গহিতো. অত্তনো ওভাসেন ফরিত্ৰাতি ৰত্থালঙ্কারসরীরসমুট্ঠিতেন ওভাসেন ফরিত্ৰা, চন্দিমা ৰিয একোভাসং একপজ্জোতং করিত্ৰাতি অত্থো. সমনুঞ্ঞোতি সম্মদেৰ কতমনুঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘সমানচিত্তো’’তি, সমানজ্ঝাসযোতি অত্থো. দুক্খং ৰচো এতস্মিন্তি দুব্বচো, তস্স কম্মং দোৰচস্সং, তস্স পুগ্গলস্স অনাদরিযৰসেন পৰত্তা চেতনা, তস্স ভাৰো অত্থিতা দোৰচস্সতা. অথ ৰা দোৰচস্সমেৰ দোৰচস্সতা. সা অত্থতো সঙ্খারক্খন্ধো হোতি. চেতনাপধানো হি সঙ্খারক্খন্ধো. চতুন্নং ৰা খন্ধানং অপদক্খিণগ্গাহিতাকারেন পৰত্তানং এতং অধিৰচনন্তি ৰদন্তি. পাপা অস্সদ্ধাদযো পুগ্গলা এতস্স মিত্তাতি পাপমিত্তো, তস্স ভাৰো পাপমিত্ততা. সাপি অত্থতো দোৰচস্সতা ৰিয দট্ঠব্বা. যায হি চেতনায পুগ্গলো পাপমিত্তো পাপসম্পৰঙ্কো নাম হোতি, সা চেতনা পাপমিত্ততা. চত্তারোপি ৰা অরূপিনো খন্ধা তদাকারপ্পৰত্তা পাপমিত্ততা. দুতিযং উত্তানমেৰ.
সামকসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভযসুত্তৰণ্ণনা
২৩. ততিযে সম্ভৰতি জাতিমরণং এতেনাতি সম্ভৰো, উপাদানন্তি আহ ‘‘জাতিযা চ মরণস্স চ সম্ভৰে পচ্চযভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৰা’’তি. জাতিমরণানি সম্মা খীযন্তি এত্থাতি জাতিমরণসঙ্খযো, নিব্বানন্তি আহ ‘‘জাতিমরণানং সঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে’’তি. সব্বদুক্খং উপচ্চগুন্তি সকলম্পি ৰট্টদুক্খং অতিক্কন্তা চরিমচিত্তনিরোধেন ৰট্টদুক্খলেসস্সপি অসম্ভৰতো.
ভযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. হিমৰন্তসুত্তৰণ্ণনা
২৪. চতুত্থে সমাপত্তিকুসলো হোতীতি সমাপজ্জনকুসলো হোতি. তেনাহ ‘‘সমাপজ্জিতুং কুসলো’’তি. তত্থ অন্তোগতহেতুঅত্থো ঠিতি-সদ্দো, তস্মা ঠপনকুসলোতি অত্থোতি আহ ‘‘সমাধিং ঠপেতুং সক্কোতীতি অত্থো’’তি. তত্থ ঠপেতুং সক্কোতীতি সত্তট্ঠঅচ্ছরামত্তং খণং ঝানং ঠপেতুং সক্কোতি অধিট্ঠানৰসিভাৰস্স নিপ্ফাদিতত্তা. যথাপরিচ্ছেদেনাতি যথাপরিচ্ছিন্নকালেন. ৰুট্ঠাতুং সক্কোতি ৰুট্ঠানৰসিভাৰস্স নিপ্ফাদিতত্তা. কল্লং সঞ্জাতং অস্সাতি কল্লিতং, তস্মিং কল্লিতে কল্লিতভাৰে কুসলো কল্লিতকুসলো. হাসেতুং তোসেতুং সম্পহংসেতুং. কল্লং কাতুন্তি সমাধানস্স পটিপক্খধম্মানং দূরীকরণেন সহকারীকারণানঞ্চ সমপ্পধানেন সমাপজ্জনে চিত্তং সমত্থং কাতুং. সমাধিস্স গোচরকুসলোতি সমাধিস্মিং নিপ্ফাদেতব্বে তস্স গোচরে কম্মট্ঠানসঞ্ঞিতে পৰত্তিট্ঠানে ভিক্খাচারগোচরে সতিসম্পজঞ্ঞযোগতো কুসলো ছেকো. তেনাহ ‘‘সমাধিস্স অসপ্পাযে অনুপকারকে ধম্মে ৰজ্জেত্ৰা’’তিআদি. পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং অভিনীহরিতুন্তি পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং ৰিসেসভাগিযতায অভিনীহরিতুং উপনেতুং.
হিমৰন্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৰণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে অনুস্সতিকারণানীতি অনুস্সতিযো এৰ দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকাদিহিতসুখানং হেতুভাৰতো কারণানি. নিক্খন্তন্তি নিস্সটং. মুত্তন্তি ৰিস্সট্ঠং. ৰুট্ঠিতন্তি অপেতং. সব্বমেতং ৰিক্খম্ভনমেৰ সন্ধায ৰদতি. গেধম্হাতি পঞ্চকামগুণতো. ইদম্পীতি বুদ্ধানুস্সতিৰসেন লদ্ধং উপচারজ্ঝানমাহ. আরম্মণং করিত্ৰাতি পচ্চযং করিত্ৰা, পাদকং কত্ৰাতি অত্থো.
অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. মহাকচ্চানসুত্তৰণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে সম্বাধেতি ৰা তণ্হাসংকিলেসাদীনং সম্পীল়ে সঙ্করে ঘরাৰাসে. ওকাসা ৰুচ্চন্তীতি মগ্গফলসুখাধিগমায ওকাসভাৰতো ওকাসাতি ৰুচ্চন্তি. ওকাসাধিগমোতি লোকুত্তরধম্মস্স অধিগমায অধিগন্তব্বওকাসো. ৰিসুজ্ঝনত্থাযাতি রাগাদীহি মলেহি অভিজ্ঝাৰিসমলোভাদীহি চ উপক্কিলিট্ঠচিত্তানং ৰিসুদ্ধত্থায. সা পনাযং চিত্তস্স ৰিসুদ্ধি সিজ্ঝমানা যস্মা সোকাদীনং অনুপাদায সংৰত্ততি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমাযা’’তিআদি. তত্থ সোচনং ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তং চেতসো সন্তাপো অন্তোতাপো অন্তোনিজ্ঝানং সোকো, ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তমেৰ সোচিকতা. ‘‘কহং একপুত্তকা’’তিআদিনা (ম. নি. ২.৩৫৩-৩৫৪; সং. নি. ২.৬৩) পরিদেৰনৰসেন লপনং পরিদেৰো. সমতিক্কমনত্থাযাতি পহানায. আযতিং অনুপ্পজ্জনঞ্হি ইধ সমতিক্কমো. দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমাযাতি কাযিকদুক্খস্স চ চেতসিকদোমনস্সস্স চাতি ইমেসং দ্ৰিন্নং অত্থঙ্গমায, নিরোধাযাতি অত্থো. ঞাযতি নিচ্ছযেন কমতি নিব্বানং, তং ৰা ঞাযতি পটিৰিজ্ঝতি এতেনাতি ঞাযো, অরিযমগ্গো. ইধ পন সহ পুব্বভাগেন অরিযমগ্গো গহিতোতি আহ ‘‘সহৰিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থাযা’’তি. অপচ্চযপরিনিব্বানস্সাতি অনুপাদিসেসনিব্বানং সন্ধায ৰদতি. পচ্চযৰসেন অনুপ্পন্নং অসঙ্খতং অমতধাতুমেৰ. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
মহাকচ্চানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. পঠমসমযসুত্তৰণ্ণনা
২৭. সত্তমে ৰড্ঢেতীতি মনসো ৰিৰট্টনিস্সিতং ৰড্ঢিং আৰহতি. মনোভাৰনীযোতি ৰা মনসা ভাৰিতো সম্ভাৰিতো. যঞ্চ আৰজ্জতো মনসি করোতো চিত্তং ৰিনীৰরণং হোতি. ইমস্মিং পক্খে কম্মসাধনো সম্ভাৰনত্থো ভাৰনীয-সদ্দো. ‘‘থিনমিদ্ধৰিনোদনকম্মট্ঠান’’ন্তি ৰত্ৰা তদেৰ ৰিভাৰেন্তো ‘‘আলোকসঞ্ঞং ৰা’’তিআদিমাহ. ৰীরিযারম্ভৰত্থুআদীনং ৰাতি এত্থ আদি-সদ্দেন ইধ অৰুত্তানং অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘ছ ধম্মা থিনমিদ্ধস্স পহানায সংৰত্তন্তি অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহো, ইরিযাপথসম্পরিৰত্তনতা, আলোকসঞ্ঞামনসিকারো, অব্ভোকাসৰাসো, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযকথা’’তি (ইতিৰু. অট্ঠ. ১১১). অন্তরাযসদ্দপরিযাযো ইধ অন্তরা-সদ্দোতি আহ ‘‘অনন্তরাযেনা’’তি.
পঠমসমযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. দুতিযসমযসুত্তৰণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে মণ্ডলসণ্ঠানমাল়সঙ্খেপেন কতা ভোজনসালা মণ্ডলমাল়াতি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘ভোজনসালাযা’’তি. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
দুতিযসমযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. উদাযীসুত্তৰণ্ণনা
২৯. নৰমে দিট্ঠধম্মো ৰুচ্চতি পচ্চক্খো অত্তভাৰোতি আহ ‘‘ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে’’তি. সুখৰিহারত্থাযাতি নিক্কিলেসতায নিরামিসেন সুখেন ৰিহারত্থায. আলোকসঞ্ঞং মনসি করোতীতি সূরিযচন্দপজ্জোতমণিউক্কাৰিজ্জুআদীনং আলোকো দিৰা রত্তিঞ্চ উপলদ্ধো, যথালদ্ধৰসেনেৰ আলোকং মনসি করোতি, চিত্তে ঠপেতি. তথা চ নং মনসি করোতি, যথাস্স সুভাৰিতালোককসিণস্স ৰিয কসিণালোকো যথিচ্ছকং যাৰদিচ্ছকঞ্চ সো আলোকো রত্তিযং উপতিট্ঠতি. যেন তত্থ দিৰাসঞ্ঞং ঠপেতি, দিৰারিৰ ৰিগতথিনমিদ্ধো হোতি. তেনাহ ‘‘যথা দিৰা তথা রত্তি’’ন্তি. দিৰাতি সঞ্ঞং ঠপেতীতি ৰুত্তনযেন মনসি কত্ৰা দিৰারিৰ সঞ্ঞং উপ্পাদেতি. যথানেন দিৰা…পে… তথেৰ তং মনসি করোতীতি যথানেন দিৰা উপলদ্ধো সূরিযালোকো, এৰং রত্তিম্পি দিৰা দিট্ঠাকারেনেৰ তং আলোকং মনসি করোতি. যথা চনেন রত্তিং…পে… মনসি করোতীতি যথা রত্তিযং চন্দালোকো উপলদ্ধো, এৰং দিৰাপি রত্তিং দিট্ঠাকারেনেৰ তং আলোকং মনসি করোতি, চিত্তে ঠপেতি. ৰিৰটেনাতি থিনমিদ্ধেন অপিহিতত্তা ৰিৰটেন. অনোনদ্ধেনাতি অসঞ্ছাদিতেন. সহোভাসকন্তি সঞ্ঞাণোভাসং. দিব্বচক্খুঞাণং রূপগতস্স দিব্বস্স ইতরস্স চ দস্সনট্ঠেন ইধ ঞাণদস্সনন্তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘দিব্বচক্খুসঙ্খাতস্সা’’তিআদি.
উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানাতি জীৰিতক্খযতো উপরি মরণতো পরং. সমুগ্গতেনাতি উট্ঠিতেন. ধুমাতত্তাতি উদ্ধং উদ্ধং ধুমাতত্তা সূনত্তা. সেতরত্তেহি ৰিপরিভিন্নং ৰিমিস্সিতং নীলং, পুরিমৰণ্ণৰিপরিণামভূতং ৰা নীলং ৰিনীলং, ৰিনীলমেৰ ৰিনীলকন্তি ক-কারেন পদৰড্ঢনমাহ অনত্থন্তরতো যথা ‘‘পীতকং লোহিতক’’ন্তি. পটিকূলত্তাতি জিগুচ্ছনীযত্তা. কুচ্ছিতং ৰিনীলং ৰিনীলকন্তি কুচ্ছনত্থো ৰা অযং ক-কারোতি দস্সেতুং ৰুত্তং যথা ‘‘পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতী’’তি (দী. নি. ৩.৩১৬; অ. নি. ৫.২১৩). পরিভিন্নট্ঠানেহি কাকধঙ্কাদীহি. ৰিস্সন্দমানং পুব্বন্তি ৰিস্সৰন্তপুব্বং, তহং তহং পগ্ঘরন্তপুব্বন্তি অত্থো. তথাভাৰন্তি ৰিস্সন্দমানপুব্বতং.
সো ভিক্খূতি যো ‘‘পস্সেয্য সরীরং সীৰথিকায ছড্ডিত’’ন্তি ৰুত্তো, সো ভিক্খু. উপসংহরতি সদিসতং. অযম্পি খোতিআদি উপসংহরণাকারদস্সনং. আযূতি রূপজীৰিতিন্দ্রিযং. অরূপজীৰিতিন্দ্রিযং পনেত্থ ৰিঞ্ঞাণগতিকমেৰ. উস্মাতি কম্মজতেজো. এৰংপূতিকসভাৰোতি এৰং অতিৰিয পূতিসভাৰো আযুআদিৰিগমে ৰিযাতি অধিপ্পাযো. এদিসো ভৰিস্সতীতি এৰংভাৰীতি আহ ‘‘এৰমেৰং উদ্ধুমাতাদিভেদো ভৰিস্সতী’’তি.
লুঞ্চিত্ৰা লুঞ্চিত্ৰাতি উপ্পাটেত্ৰা উপ্পাটেত্ৰা. সেসাৰসেসমংসলোহিতযুত্তন্তি সব্বসো অক্খাদিতত্তা তহং তহং সেসেন অপ্পাৰসেসেন মংসলোহিতেন যুত্তং. অঞ্ঞেন হত্থট্ঠিকন্তি অৰিসেসেন হত্থট্ঠিকানং ৰিপ্পকিণ্ণতা জোতিতাতি অনৰসেসতো তেসং ৰিপ্পকিণ্ণতং দস্সেন্তো ‘‘চতুসট্ঠিভেদম্পী’’তিআদিমাহ. তেরোৰস্সিকানীতি তিরোৰস্সগতানি. তানি পন সংৰচ্ছরং ৰীতিৰত্তানি হোন্তীতি আহ ‘‘অতিক্কন্তসংৰচ্ছরানী’’তি. পুরাণতায ঘনভাৰৰিগমেন ৰিচুণ্ণতা ইধ পূতিভাৰো. সো যথা হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘অব্ভোকাসে’’তিআদিমাহ. অনেকধাতূনন্তি চক্খুধাতুআদীনং, কামধাতুআদীনং ৰা. সতিযা চ ঞাণস্স চ অত্থাযাতি ‘‘অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৪; ২.৩৭৬; ম. নি. ১.১০৯) ৰুত্তায সত্তট্ঠানিকায সতিযা চেৰ তংসম্পযুত্তঞাণস্স চ অত্থায.
উদাযীসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. অনুত্তরিযসুত্তৰণ্ণনা
৩০. দসমে নিহীনন্তি লামকং, কিলিট্ঠং ৰা. গামৰাসিকানন্তি বালানং. পুথুজ্জনানং ইদন্তি পোথুজ্জনিকং. তেনাহ ‘‘পুথুজ্জনানং সন্তক’’ন্তি, পুথুজ্জনেহি সেৰিতব্বত্তা তেসং সন্তকন্তি ৰুত্তং হোতি. অনরিযন্তি ন নিদ্দোসং. নিদ্দোসট্ঠো হি অরিযট্ঠো. তেনাহ ‘‘ন উত্তমং ন পরিসুদ্ধ’’ন্তি. অরিযেহি ৰা ন সেৰিতব্বন্তি অনরিযং. অনত্থসংহিতন্তি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকাদিৰিৰিধৰিপুলানত্থসহিতং. তাদিসঞ্চ অত্থসন্নিস্সিতং ন হোতীতি আহ ‘‘ন অত্থসন্নিস্সিত’’ন্তি. ন ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থাযাতি চতুসচ্চকম্মট্ঠানাভাৰতো. অসতি পন ৰট্টে নিব্বিদায ৰিরাগাদীনং অসম্ভৰোযেৰাতি আহ ‘‘ন ৰিরাগাযা’’তিআদি.
অনুত্তমং অনুত্তরিযন্তি আহ ‘‘এতং অনুত্তর’’ন্তি. হত্থিস্মিন্তি নিমিত্তত্থে ভুম্মন্তি আহ ‘‘হত্থিনিমিত্তং সিক্খিতব্ব’’ন্তি. হত্থিৰিসযত্তা হত্থিসন্নিস্সিতত্তা চ হত্থিসিপ্পং ‘‘হত্থী’’তি গহেত্ৰা ‘‘হত্থিস্মিম্পি সিক্খতী’’তি ৰুত্তং. তস্মা হত্থিসিপ্পে সিক্খতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.
লিঙ্গব্যত্তযেন ৰিভত্তিব্যত্তযেন পারিচরিযেতি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পারিচরিযায পচ্চুপট্ঠিতা’’তি. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
অনুত্তরিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অনুত্তরিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.