১. পঠমসারণীযসুত্তৰণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে সরিতব্বযুত্তকাতি অনুস্সরণারহা. মিজ্জতি সিনিয্হতি এতাযাতি মেত্তা, মিত্তভাৰো. মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং, কাযকম্মং. তং পন যস্মা মেত্তাসহগতচিত্তসমুট্ঠানং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মেত্তেন চিত্তেন কাতব্বং কাযকম্ম’’ন্তি. এস নযো সেসদ্ৰযেপি. ইমানীতি মেত্তকাযকম্মাদীনি. ভিক্খূনং ৰসেন আগতানি তেসং সেট্ঠপরিসভাৰতো. যথা পন ভিক্খুনীসুপি লব্ভন্তি, এৰং গিহীসুপি লব্ভন্তি চতুপরিসসাধারণত্তাতি তং দস্সেন্তো ‘‘ভিক্খূনঞ্হী’’তিআদিমাহ. ভিক্খুনো সব্বম্পি অনৰজ্জকাযকম্মং আভিসমাচারিককম্মন্তোগধমেৰাতি আহ ‘‘মেত্তেন চিত্তেন…পে… কাযকম্মং নামা’’তি. ভত্তিৰসেন পৰত্তিযমানা চেতিযবোধীনং ৰন্দনা মেত্তাসিদ্ধাতি কত্ৰা তদত্থায গমনং ‘‘মেত্তং কাযকম্ম’’ন্তি ৰুত্তং. আদি-সদ্দেন চেতিযবোধিভিক্খূসু ৰুত্তাৰসেসাপচাযনাদিৰসেন পৰত্তমেত্তাৰসেন পৰত্তং কাযিকং কিরিযং সঙ্গণ্হাতি.

তেপিটকম্পি বুদ্ধৰচনং কথিযমানন্তি অধিপ্পাযো. তেপিটকম্পি বুদ্ধৰচনং পরিপুচ্ছনঅত্থকথনৰসেন পৰত্তিযমানমেৰ মেত্তং ৰচীকম্মং নাম হিতজ্ঝাসযেন পৰত্তিতব্বতো. তীণি সুচরিতানীতি কাযৰচীমনোসুচরিতানি. চিন্তনন্তি এৰং চিন্তনমত্তম্পি মনোকম্মং, পগেৰ পটিপন্না ভাৰনাতি দস্সেতি.

আৰীতি পকাসং. পকাসভাৰো চেত্থ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং করীযতি, তস্স সম্মুখভাৰতোতি আহ ‘‘সম্মুখা’’তি. রহোতি অপ্পকাসং. অপ্পকাসতা চ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং করীযতি, তস্স অপচ্চক্খভাৰতোতি আহ ‘‘পরম্মুখা’’তি. সহাযভাৰগমনং তেসং পুরতো. তেসু করোন্তেসুযেৰ হি সহাযভাৰগমনং সম্মুখা কাযকম্মং নাম হোতি. উভযেহীতি নৰকেহি থেরেহি চ. পগ্গয্হাতি পগ্গণ্হিত্ৰা উদ্ধং কত্ৰা কেৰলং ‘‘দেৰো’’তি অৰত্ৰা গুণেহি থিরভাৰজোতনং ‘‘দেৰত্থেরো’’তি ৰচনং পগ্গয্হ ৰচনং. মমত্তবোধনং ৰচনং মমাযনৰচনং. একন্তপরম্মুখস্স মনোকম্মস্স সম্মুখতা নাম ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনৰসেন হোতি, তঞ্চ খো লোকে কাযকম্মন্তি পাকটং পঞ্ঞাতং. হত্থৰিকারাদীনি অনামসিত্ৰা এৰ দস্সেন্তো ‘‘নযনানি উম্মীলেত্ৰা’’তিআদিমাহ. কামং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানং নযনানং উম্মীলনা পসন্নেন মুখেন ওলোকনঞ্চ মেত্তং কাযকম্মমেৰ, যস্স পন চিত্তস্স ৰসেন নযনানং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধতা মুখস্স চ পসন্নতা, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘মেত্তং মনোকম্মং নামা’’তি.

লাভ-সদ্দো কম্মসাধনো ‘‘লাভা ৰত, ভো, লদ্ধো’’তিআদীসু ৰিয. সো চেত্থ ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি ৰচনতো অতীতকালিকোতি আহ ‘‘চীৰরাদযো লদ্ধপচ্চযা’’তি. ধম্মতো আগতাতি ধম্মিকা, পরিসুদ্ধগমনা পচ্চযা. তেনাহ ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি. ইমমেৰ হি অত্থং দস্সেতুং ‘‘কুহনাদী’’তিআদি ৰুত্তং. ন সম্মা গয্হমানা হি ধম্মলদ্ধা নাম ন হোন্তীতি তপ্পটিসেধনত্থং পাল়িযং ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি ৰুত্তং. দেয্যং দক্খিণেয্যঞ্চ অপ্পটিৰিভত্তং কত্ৰা ভুঞ্জতীতি অপ্পটিৰিভত্তভোগী নাম হোতি. তেনাহ ‘‘দ্ৰে পটিৰিভত্তানি নামা’’তিআদি. চিত্তেন ৰিভজনন্তি এতেন চিত্তুপ্পাদমত্তেনপি ৰিভজনং পটিৰিভত্তং নাম, পগেৰ পযোগতোতি দস্সেতি. চিত্তেন ৰিভজনপুব্বকং ৰা কাযেন ৰিভজনন্তি মূলমেৰ দস্সেতুং ‘‘এৰং চিত্তেন ৰিভজন’’ন্তি ৰুত্তং. তেন চিত্তুপ্পাদমত্তেন পটিৰিভাগো কাতব্বোতি দস্সেতি. অপ্পটিৰিভত্তন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, অপ্পটিৰিভত্তং লাভং ভুঞ্জতীতি কম্মনিদ্দেসো ৰা. তং নেৰ গিহীনং দেতি অত্তনো আজীৰসোধনত্থং. ন অত্তনা পরিভুঞ্জতি ‘‘ময্হং অসাধারণভোগিতা মা হোতূ’’তি. পটিগ্গণ্হন্তো চ…পে… পস্সতীতি ইমিনা আগমনতো পট্ঠায সাধারণবুদ্ধিং উপট্ঠাপেতি. এৰং হিস্স সাধারণভোগিতা সুকরা, সারণীযধম্মো চস্স পূরো হোতি.

অথ ৰা পটিগ্গণ্হন্তো চ…পে… পস্সতীতি ইমিনা তস্স লাভস্স তীসু কালেসু সাধারণতো ঠপনং দস্সিতং. পটিগ্গণ্হন্তো চ সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি ইমিনা পটিগ্গহণকালো দস্সিতো. গহেত্ৰা…পে… পস্সতীতি ইমিনা পটিগ্গহিতকালো. তদুভযং পন তাদিসেন পুব্বভাগেন ৰিনা ন হোতীতি অত্থসিদ্ধো পুরিমকালো. তযিদং পটিগ্গহণতো পুব্বেৰস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি পটিগ্গণ্হিস্সামী’’তি, পটিগ্গণ্হন্তস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি পটিগ্গণ্হামী’’তি, পটিগ্গহেত্ৰা হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি হি পটিগ্গহিতং মযা’’তি. এৰং তিলক্খণসম্পন্নং কত্ৰা লদ্ধং লাভং ওসারণলক্খণং অৰিকোপেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তো সাধারণভোগী অপ্পটিৰিভত্তভোগী চ হোতি.

ইমং পন সারণীযধম্মন্তি ইমং চতুত্থং সরিতব্বযুত্তধমং. ন হি…পে… গণ্হন্তি, তস্মা সাধারণভোগিতা দুস্সীলস্স নত্থীতি আরম্ভোপি তাৰ ন সম্ভৰতি, কুতো পূরণন্তি অধিপ্পাযো. পরিসুদ্ধসীলোতি ইমিনা লাভস্স ধম্মিকভাৰং দস্সেতি. ৰত্তং অখণ্ডেন্তোতি ইমিনা অপ্পটিৰিভত্তভোগিতং সাধারণভোগিতঞ্চ দস্সেতি. সতি পন তদুভযে সারণীযধম্মো পূরিতো এৰ হোতীতি আহ ‘‘পূরেতী’’তি. ওদিস্সকং কত্ৰাতি এতেন অনোদিস্সকং কত্ৰা পিতুনো, আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং ৰা থেরাসনতো পট্ঠায দেন্তস্স সারণীযধম্মোযেৰ হোতীতি দস্সেতি. দাতব্বন্তি অৰস্সং দাতব্বং. সারণীযধম্মো পনস্স ন হোতি পটিজগ্গট্ঠানে ওদিস্সকং কত্ৰা দিন্নত্তা. তেনাহ ‘‘পলিবোধজগ্গনং নাম হোতী’’তি. মুত্তপলিবোধস্স ৰট্টতি অমুত্তপলিবোধস্স পূরেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. যদি এৰং সব্বেন সব্বং সারণীযধম্মং পূরেন্তস্স ওদিস্সকদানং ৰট্টতি, ন ৰট্টতীতি? নো ন ৰট্টতি যুত্তট্ঠানেতি দস্সেন্তো ‘‘তেন পনা’’তিআদিমাহ. ইমিনা ওদিস্সকদানং পনস্স ন সব্বত্থ ৰারিতন্তি দস্সেতি. গিলানাদীনঞ্হি ওদিস্সকং কত্ৰা দানং অপ্পটিৰিভাগপক্খিকং ‘‘অসুকস্স ন দস্সামী’’তি পটিক্খেপস্স অভাৰতো. ব্যতিরেকপ্পধানো হি পটিভাগো. তেনাহ ‘‘অৰসেস’’ন্তিআদি. অদাতুম্পীতি পি-সদ্দেন দাতুম্পি ৰট্টতীতি দস্সেতি. তঞ্চ খো করুণাযনৰসেন, ন ৰত্তপরিপূরণৰসেন, তস্মা দুস্সীলস্সপি অত্থিকস্স সতি সম্ভৰে দাতব্বং. দানঞ্হি নাম ন কস্সচি নিৰারিতং.

সুসিক্খিতাযাতি সারণীযপূরণৰিধিম্হি সুসিক্খিতায, সুকুসলাযাতি অত্থো. ইদানি তস্স কোসল্লং দস্সেতুং ‘‘সুসিক্খিতায হী’’তিআদি ৰুত্তং. দ্ৰাদসহি ৰস্সেহি পূরেহি, ন ততো ওরন্তি ইমিনা তস্স দুপ্পূরতং দস্সেতি. তথা হি সো মহপ্ফলো মহানিসংসো দিট্ঠধম্মিকেহিপি তাৰগরুতরেহি ফলানিসংসেহি অনুগতোতি তংসমঙ্গী চ পুগ্গলো ৰিসেসলাভী অরিযপুগ্গলো ৰিয লোকে অচ্ছরিযব্ভুতধম্মসমন্নাগতো হোতি. তথা হি সো দুপ্পজহদানমযস্স সীলমযস্স পুঞ্ঞস্স পটিপক্খধম্মং সুদূরে ৰিক্খম্ভিতং কত্ৰা ৰিসুদ্ধেন চেতসা লোকে পাকটো পঞ্ঞাতো হুত্ৰা ৰিহরতি. তস্সিমমত্থং ব্যতিরেকতো অন্ৰযতো চ ৰিভাৰেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৰুত্তং. তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

ইদানিস্স সম্পরাযিকে দিট্ঠধম্মিকে চ আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘এৰং পূরিতসারণীযধম্মস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. নেৰ ইস্সা ন মচ্ছরিযং হোতি চিরকালভাৰনায ৰিধুতভাৰতো. মনুস্সানং পিযো হোতি পরিচ্চাগসীলতায ৰিস্সুতত্তা. তেনাহ ‘‘দদং পিযো হোতি ভজন্তি নং বহূ’’তিআদি (অ. নি. ৫.৩৪). সুলভপচ্চযো হোতি দানৰসেন উল়ারজ্ঝাসযানং পচ্চযলাভস্স ইধানিসংসসভাৰতো দানস্স. পত্তগতমস্স দিয্যমানং ন খীযতি পত্তগতস্সেৰ দ্ৰাদসৰস্সিকস্স মহাৰত্তস্স অৰিচ্ছেদেন পূরিতত্তা. অগ্গভণ্ডং লভতি দেৰসিকং দক্খিণেয্যানং অগ্গতো পট্ঠায দানস্স দিন্নত্তা. ভযে ৰা…পে… আপজ্জন্তি দেয্যপ্পটিগ্গাহকৰিকপ্পং অকত্ৰা অত্তনি নিরপেক্খচিত্তেন চিরকালং দানস্স পূরিততায পসারিতচিত্তত্তা.

তত্রাতি তেসু আনিসংসেসু ৰিভাৰেতব্বেসু. ইমানি ফলানি ৰত্থূনি কারণানি. মহাগিরিগামো নাম নাগদীপপস্সে একো গামোৰ. অলভন্তাপীতি অপ্পপুঞ্ঞতায অলাভিনো সমানাপি. ভিক্খাচারমগ্গসভাগন্তি সভাগং তব্ভাগিযং ভিক্খাচারমগ্গং জানন্তি. অনুত্তরিমনুস্সধম্মত্তা থেরানং সংসযৰিনোদনত্থঞ্চ ‘‘সারণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূরিতো’’তি আহ. তথা হি দুতিযৰত্থুস্মিম্পি থেরেন অত্তা পকাসিতো. দহরকালে এৰং কির সারণীযধম্মপূরকো অহোসি. মনুস্সানং পিযতায সুলভপচ্চযতাযপি ইদং ৰত্থুমেৰ. পত্তগতাখীযনস্স পন ৰিসেসং ৰিভাৰনতো ‘‘ইদং তাৰ…পে… এত্থ ৰত্থূ’’তি ৰুত্তং.

গিরিভণ্ডমহাপূজাযাতি চেতিযগিরিম্হি সকললঙ্কাদীপে যোজনপ্পমাণে সমুদ্দে চ নাৰাসঙ্ঘাটাদিকে ঠপেত্ৰা দীপপুপ্ফগন্ধাদীহি করিযমানায মহাপূজায. তস্সা চ পটিপত্তিযা অৰঞ্ঝভাৰৰিভাৰনত্থং ‘‘এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তী’’তি আহ. পরিযাযেনপি লেসেনপি. অনুচ্ছৰিকন্তি ‘‘সারণীযধম্মপূরকো’’তি যথাভূতপৰেদনং তুম্হাকং অনুচ্ছৰিকন্তি অত্থো.

অনারোচেত্ৰাৰ পলাযিংসু চোরভযেন. ‘‘অত্তনো দুজ্জীৰিকাযা’’তিপি ৰদন্তি. অহং সারণীযধম্মপূরিকা, মম পত্তপরিযাপন্নেনপি সব্বাপিমা ভিক্খুনিযো যাপেস্সন্তীতি আহ ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৰং চিন্তযিত্থা’’তি. ৰট্টিস্সতীতি কপ্পিস্সতি. থেরী সারণীযধম্মপূরিকা অহোসি, থেরস্স পন সীলতেজেনেৰ দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জি.

নত্থি এতেসং খণ্ডন্তি অখণ্ডানি. তং পন নেসং খণ্ডং দস্সেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উপসম্পন্নসীলানং উদ্দেসক্কমেন আদিঅন্তা ৰেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘সত্তসূ’’তিআদি. ন হি অঞ্ঞো কোচি আপত্তিক্খন্ধানং অনুক্কমো অত্থি, অনুপসম্পন্নসীলানং সমাদানক্কমেনপি আদিঅন্তা লব্ভন্তি. পরিযন্তে ছিন্নসাটকো ৰিযাতি তত্রন্তে দসন্তে ৰা ছিন্নৰত্থং ৰিয. ৰিসদিসুদাহরণঞ্চেতং ‘‘অখণ্ডানী’’তি ইমস্স অধিকতত্তা. এৰং সেসানম্পি উদাহরণানি. খণ্ডিকতা ভিন্নতা খণ্ডং, তং এতস্স অত্থীতি খণ্ডং, সীলং. ছিদ্দন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. ৰেমজ্ঝে ভিন্নং ৰিনিৰিজ্ঝনৰসেন. ৰিসভাগৰণ্ণেন গাৰী ৰিযাতি সম্বন্ধো. ৰিসভাগৰণ্ণেন উপড্ঢং ততিযভাগগতং সম্ভিন্নৰণ্ণং সবলং, ৰিসভাগৰণ্ণেহেৰ বিন্দূহি অন্তরন্তরাহি ৰিমিস্সং কম্মাসং. অযং ইমেসং ৰিসেসো. সবলরহিতানি অসবলানি, তথা অকম্মাসানি. সীলস্স তণ্হাদাসব্যতো মোচনং ৰিৰট্টূপনিস্সযভাৰাপাদনং, তস্মা তণ্হাদাসব্যতো মোচনৰচনেন তেসং সীলানং ৰিৰট্টূপনিস্সযতমাহ. ভুজিস্সভাৰকরণতোতি ইমিনা ভুজিস্সকরানি ভুজিস্সানীতি উত্তরপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি দস্সেতি. যস্মা ৰা তংসমঙ্গিপুগ্গলো সেরী সযংৰসী ভুজিস্সো নাম হোতি, তস্মাপি ভুজিস্সানি. অৰিঞ্ঞূনং অপ্পমাণতায ‘‘ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানী’’তি ৰুত্তং. সুপরিসুদ্ধভাৰেন ৰা সম্পন্নত্তা ৰিঞ্ঞূহি পসত্থানীতি ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানি.

তণ্হাদিট্ঠীহি অপরামট্ঠত্তাতি ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’’তি তণ্হাপরামাসেন, ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৰো হুত্ৰা তত্থ নিচ্চো ধুৰো সস্সতো ভৰিস্সামী’’তি দিট্ঠিপরামাসেন চ অপরামট্ঠত্তা. পরামট্ঠুন্তি ‘‘অযং তে সীলেসু দোসো’’তি চতূসু ৰিপত্তীসু যায কাযচি ৰিপত্তিযা দস্সনেন পরামট্ঠুং, অনুদ্ধংসেতুং চোদেতুন্তি অত্থো. সীলং নাম অৰিপ্পটিসারাদিপারম্পরিযেন যাৰদেৰ সমাধিসম্পাদনত্থন্তি আহ ‘‘সমাধিসংৰত্তনিকানী’’তি. সমাধিসংৰত্তনপ্পযোজনানি সমাধিসংৰত্তনিকানি.

সমানভাৰো সামঞ্ঞং, পরিপুণ্ণচতুপারিসুদ্ধিভাৰেন মজ্ঝে ভিন্নসুৰণ্ণস্স ৰিয ভেদাভাৰতো সীলেন সামঞ্ঞং সীলসামঞ্ঞং, তং গতো উপগতোতি সীলসামঞ্ঞগতো. তেনাহ ‘‘সমানভাৰূপগতসীলো’’তি, সীলসম্পত্তিযা সমানভাৰং উপগতসীলো সভাগৰুত্তিকোতি অত্থো. কামং পুথুজ্জনানম্পি চতুপারিসুদ্ধিসীলে নানত্তং ন সিযা, তং পন ন একন্তিকং, ইদং একন্তিকং নিযতভাৰতোতি আহ ‘‘নত্থি মগ্গসীলে নানত্ত’’ন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তন্তি মগ্গসীলং সন্ধায তং ‘‘যানি তানি সীলানী’’তিআদি ৰুত্তং.

যাযন্তি যা অযং ময্হঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ পচ্চক্খভূতা. দিট্ঠীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি. নিদ্দোসাতি নিদ্ধুতদোসা, সমুচ্ছিন্নরাগাদিপাপধম্মাতি অত্থো. নিয্যাতীতি ৰট্টদুক্খতো নিস্সরতি নিগ্গচ্ছতি. সযং নিয্যন্তীযেৰ হি তংসমঙ্গিপুগ্গলং ৰট্টদুক্খতো নিয্যাপেতীতি ৰুচ্চতি. যা সত্থু অনুসিট্ঠি, তং করোতীতি তক্করো, তস্স, যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তস্সাতি অত্থো. সমানদিট্ঠিভাৰন্তি সদিসদিট্ঠিভাৰং সচ্চসম্পটিৰেধেন অভিন্নদিট্ঠিভাৰং.

পঠমসারণীযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.