২-৭. দুতিযআহুনেয্যসুত্তাদিৰণ্ণনা

২-৭. দুতিযে (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৮০) অনেকৰিহিতন্তি অনেকৰিধং নানপ্পকারং. ইদ্ধিৰিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাসং. পচ্চনুভোতীতি পচ্চনুভৰতি, ফুসতি সচ্ছিকরোতি পাপুণাতীতি অত্থো. ইদানিস্স অনেকৰিহিতভাৰং দস্সেন্তো ‘‘একোপি হুত্ৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘একোপি হুত্ৰা’’তি ইমিনা করণতো পুব্বেৰ পকতিযা একোপি হুত্ৰা. বহুধা হোতীতি বহূনং সন্তিকে চঙ্কমিতুকামো ৰা সজ্ঝাযং কাতুকামো ৰা পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো ৰা হুত্ৰা সতম্পি সহস্সম্পি হোতি. আৰিভাৰং তিরোভাৰন্তি এত্থ আৰিভাৰং করোতি, তিরোভাৰং করোতীতি অযমত্থো. ইদমেৰ হি সন্ধায পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ৩.১১) ৰুত্তং – ‘‘আৰিভাৰন্তি কেনচি অনাৰুটং হোতি অপ্পটিচ্ছন্নং ৰিৰটং, তিরোভাৰন্তি কেনচি আৰুটং হোতি পটিচ্ছন্নং পিহিতং পটিকুজ্জিত’’ন্তি. তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি সেয্যথাপি আকাসেতি এত্থ তিরোকুট্টন্তি পরকুট্টং, কুট্টস্স পরভাগন্তি ৰুত্তং হোতি. এস নযো ইতরেসু. কুট্টোতি চ গেহভিত্তিযা এতং অধিৰচনং. পাকারোতি গেহৰিহারগামাদীনং পরিক্খেপপাকারো. পব্বতোতি পংসুপব্বতো ৰা পাসাণপব্বতো ৰা. অসজ্জমানোতি অলগ্গমানো সেয্যথাপি আকাসে ৰিয.

উম্মুজ্জনিমুজ্জন্তি এত্থ উম্মুজ্জন্তি উট্ঠানং ৰুচ্চতি. নিমুজ্জন্তি সংসীদনং. উম্মুজ্জঞ্চ নিমুজ্জঞ্চ উম্মুজ্জনিমুজ্জং. উদকেপি অভিজ্জমানেতি এত্থ যং উদকং অক্কমিত্ৰা সংসীদতি, তং ভিজ্জমানন্তি ৰুচ্চতি, ৰিপরীতং অভিজ্জমানং. পল্লঙ্কেন গচ্ছতি. পক্খী সকুণোতি পক্খেহি যুত্তসকুণো. ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরামসতীতি এত্থ চন্দিমসূরিযানং দ্ৰাচত্তালীসযোজনসহস্সস্স উপরি চরণেন মহিদ্ধিকতা, তীসু দীপেসু একক্খণে আলোককরণেন মহানুভাৰতা ৰেদিতব্বা. এৰং উপরিচরণআলোককরণেহি মহিদ্ধিকে মহানুভাৰে. পরামসতীতি গণ্হাতি, একদেসে ৰা ছুপতি. পরিমজ্জতীতি সমন্ততো আদাসতলা ৰিয পরিমজ্জতি. যাৰ ব্রহ্মলোকাপীতি ব্রহ্মলোকম্পি পরিচ্ছেদং কত্ৰা. কাযেন ৰসং ৰত্তেতীতি তত্র ব্রহ্মলোকে কাযেন অত্তনো ৰসং ৰত্তেতি.

দিব্বায সোতধাতুযাতি এত্থ দিব্বসদিসত্তা দিব্বা. দেৰতানঞ্হি সুচরিতকম্মনিব্বত্তা পিত্তসেম্হরুহিরাদীহি অপলিবুদ্ধা উপক্কিলেসৰিমুত্ততায দূরেপি আরম্মণসম্পটিচ্ছনসমত্থা দিব্বা পসাদসোতধাতু হোতি. অযঞ্চাপি ইমস্স ভিক্খুনো ৰীরিযভাৰনাবলেন নিব্বত্তা ঞাণসোতধাতু তাদিসাযেৰাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বা. অপিচ দিব্বৰিহারৰসেন পটিলদ্ধত্তা অত্তনা চ দিব্বৰিহারসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বা. সৰনট্ঠেন নিজ্জীৰট্ঠেন চ সোতধাতু. সোতধাতুকিচ্চকরণেন সোতধাতু ৰিযাতিপি সোতধাতু. তায সোতধাতুযা. ৰিসুদ্ধাযাতি সুদ্ধায নিরুপক্কিলেসায. অতিক্কন্তমানুসিকাযাতি মনুস্সূপচারং অতিক্কমিত্ৰা সদ্দসৰনে মানুসিকং মংসসোতধাতুং অতিক্কন্তায ৰীতিৰত্তেত্ৰা ঠিতায. উভো সদ্দে সুণাতীতি দ্ৰে সদ্দে সুণাতি. কতমে দ্ৰে? দিব্বে চ মানুসে চ, দেৰানঞ্চ মনুস্সানঞ্চ সদ্দেতি ৰুত্তং হোতি. এতেন পদেসপরিযাদানং ৰেদিতব্বং. যে দূরে সন্তিকে চাতি যে সদ্দা দূরে পরচক্কৰাল়েপি, যে চ সন্তিকে অন্তমসো সদেহসন্নিস্সিতপাণকসদ্দাপি, তে সুণাতীতি ৰুত্তং হোতি. এতেন নিপ্পদেসপরিযাদানং ৰেদিতব্বং.

পরসত্তানন্তি অত্তানং ঠপেত্ৰা সেসসত্তানং. পরপুগ্গলানন্তি ইদম্পি ইমিনা একত্থমেৰ. ৰেনেয্যৰসেন পন দেসনাৰিলাসেন চ ব্যঞ্জননানত্তং কতং. চেতসা চেতোতি অত্তনো চিত্তেন তেসং চিত্তং. পরিচ্চাতি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা. পজানাতীতি সরাগাদিৰসেন নানপ্পকারতো জানাতি. সরাগং ৰা চিত্তন্তিআদীসু পন অট্ঠলোভসহগতচিত্তং সরাগং চিত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অৰসেসং চাতুভূমকং কুসলাব্যাকতচিত্তং ৰীতরাগং. দ্ৰে দোমনস্সচিত্তানি, দ্ৰে ৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চচিত্তানীতি ইমানি পন চত্তারি চিত্তানি ইমস্মিং দুকে সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি. কেচি পন থেরা তানিপি সঙ্গণ্হন্তি. দুৰিধং পন দোমনস্সচিত্তং সদোসং চিত্তং নাম. সব্বম্পি চাতুভূমকং কুসলাব্যাকতচিত্তং ৰীতদোসং. সেসানি দস অকুসলচিত্তানি ইমস্মিং দুকে সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি. কেচি পন থেরা তানিপি সঙ্গণ্হন্তি. সমোহং ৰীতমোহন্তি এত্থ পন পাটিপুগ্গলিকনযেন ৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসহগতদ্ৰযমেৰ সমোহং. মোহস্স পন সব্বাকুসলেসু সম্ভৰতো দ্ৰাদসৰিধম্পি অকুসলচিত্তং সমোহং চিত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অৰসেসং ৰীতমোহং. থিনমিদ্ধানুগতং পন সংখিত্তং, উদ্ধচ্চানুগতং ৰিক্খিত্তং. রূপাৰচরারূপাৰচরং মহগ্গতং, অৰসেসং অমহগ্গতং. সব্বম্পি তেভূমকং সউত্তরং, লোকুত্তরং অনুত্তরং. উপচারপ্পত্তং অপ্পনাপ্পত্তঞ্চ সমাহিতং, উভযমপ্পত্তং অসমাহিতং. তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপ্পটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সরণৰিমুত্তিং পত্তং পঞ্চৰিধম্পি এতং ৰিমুত্তং, ৰিমুত্তিমপ্পত্তং ৰা অৰিমুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

অনেকৰিহিতন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.১২) অনেকৰিধং, অনেকেহি ৰা পকারেহি পৰত্তিতং সংৰণ্ণিতন্তি অত্থো. পুব্বেনিৰাসন্তি সমনন্তরাতীতভৰং আদিং কত্ৰা তত্থ তত্থ নিৰুত্থসন্তানং. অনুস্সরতীতি খন্ধপটিপাটিৰসেন, চুতিপটিসন্ধিৰসেন ৰা অনুগন্ত্ৰা অনুগন্ত্ৰা সরতি. সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং…পে… পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতীতি. তত্থ একম্পি জাতিন্তি একম্পি পটিসন্ধিমূলং চুতিপরিযোসানং একভৰপরিযাপন্নং খন্ধসন্তানং. এস নযো দ্ৰেপি জাতিযোতিআদীসুপি. অনেকেপি সংৰট্টকপ্পেতিআদীসু পন পরিহাযমানো কপ্পো সংৰট্টকপ্পো, ৰড্ঢমানো ৰিৰট্টকপ্পোতি ৰেদিতব্বো. তত্থ সংৰট্টেন সংৰট্টট্ঠাযী গহিতো হোতি তংমূলকত্তা, ৰিৰট্টেন ৰিৰট্টট্ঠাযী. এৰঞ্হি সতি যানি তানি ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, কপ্পস্স অসঙ্খ্যেয্যানি. কতমানি চত্তারি? সংৰট্টো সংৰট্টট্ঠাযী ৰিৰট্টো ৰিৰট্টট্ঠাযী’’তি (অ. নি. ৪.১৫৬) ৰুত্তানি, তানি পরিগ্গহিতানি হোন্তি.

অমুত্রাসিন্তি অমুম্হি সংৰট্টকপ্পে অহং অমুম্হি ভৰে ৰা যোনিযা ৰা গহিযা ৰা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা ৰা সত্তাৰাসে ৰা সত্তনিকাযে ৰা আসিং. এৰংনামোতি তিস্সো ৰা ফুস্সো ৰা. এৰংগোত্তোতি গোতমো ৰা কচ্চাযনো ৰা কস্সপো ৰা. ইদমস্স অতীতভৰে অত্তনো নামগোত্তানুস্সরণৰসেন ৰুত্তং. সচে পন তস্মিং কালে অত্তনো ৰণ্ণসম্পত্তিলূখপণীতজীৰিকভাৰং সুখদুক্খবহুলতং অপ্পাযুকদীঘাযুকভাৰং ৰা অনুস্সরিতুকামো হোতি, তম্পি অনুস্সরতিযেৰ. তেনাহ ‘‘এৰংৰণ্ণো…পে… এৰমাযুপরিযন্তো’’তি. তত্থ এৰংৰণ্ণোতি ওদাতো ৰা সামো ৰা. এৰমাহারোতি সালিমংসোদনাহারো ৰা পৰত্তফলভোজনো ৰা. এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদীতি অনেন পকারেন কাযিকচেতসিকানং সামিসনিরামিসাদিপ্পভেদানং সুখদুক্খানং পটিসংৰেদী. এৰমাযুপরিযন্তোতি এৰং ৰস্সসতপরিমাণাযুপরিযন্তো ৰা চতুরাসীতিকপ্পসহস্সাযুপরিযন্তো ৰা. সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিন্তি সো অহং ততো ভৰতো যোনিতো গহিতো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিতো সত্তাৰাসতো সত্তনিকাযতো ৰা চুতো পুনঅমুকস্মিং নাম ভৰে যোনিযা গতিযা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৰাসে সক্কনিকাযে ৰা উদপাদিং. তত্রাপাসিন্তি তত্রাপি ভৰে যোনিযা গতিযা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৰাসে সত্তনিকাযে ৰা পুন অহোসিং. এৰংনামোতিআদি ৰুত্তনযমেৰ.

অপিচ অমুত্রাসিন্তি ইদং অনুপুব্বেন আরোহন্তস্স যাৰদিচ্ছকং অনুস্সরণং. সো ততোতি পটিনিৰত্তন্তস্স পচ্চৰেক্খণং, তস্মা ‘‘ইধূপপন্নো’’তি ইমিস্সা ইধূপপত্তিযা অনন্তরমেৰ উপ্পত্তিট্ঠানং সন্ধায ‘‘অমুত্র উদপাদি’’ন্তি ইদং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তত্রাপাসিন্তি এৰমাদি পনস্স তত্রাপি ইমিস্সা উপপত্তিযা অন্তরে উপপত্তিট্ঠানে নামগোত্তাদীনং অনুস্সরণদস্সনত্থং ৰুত্তং. সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি স্ৰাহং ততো অনন্তরুপ্পত্তিট্ঠানতো চুতো ইধ অমুকস্মিং নাম খত্তিযকুলে ৰা ব্রাহ্মণকুলে ৰা নিব্বত্তোতি. ইতীতি এৰং. সাকারং সউদ্দেসন্তি নামগোত্তৰসেন সউদ্দেসং, ৰণ্ণাদিৰসেন সাকারং. নামগোত্তেন হি সত্তো ‘‘তিস্সো কস্সপো’’তি উদ্দিসীযতি, ৰণ্ণাদীহি ‘‘সামো ওদাতো’’তি নানত্ততো পঞ্ঞাযতি, তস্মা নামগোত্তং উদ্দেসো, ইতরে আকারা.

দিব্বেনাতিআদীসু দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দেৰতানঞ্হি সুচরিতকম্মনিব্বত্তং পিত্তসেম্হরুহিরাদীহি অপলিবুদ্ধং উপক্কিলেসৰিমুত্ততায দূরেপি আরম্মণসম্পটিচ্ছনসমত্থং দিব্বং পসাদচক্খু হোতি. ইদঞ্চাপি ৰীরিযভাৰনাবলেন নিব্বত্তং ঞাণচক্খু তাদিসমেৰাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দিব্বৰিহারৰসেন পটিলদ্ধত্তা অত্তনো চ দিব্বৰিহারসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বং. আলোকপরিগ্গহেন মহাজুতিকত্তাপি দিব্বং. তিরোকুট্টাদিগতরূপদস্সনেন মহাগতিকত্তাপি দিব্বং. তং সব্বং সদ্দসত্থানুসারেন ৰেদিতব্বং. দস্সনট্ঠেন চক্খু. চক্খুকিচ্চকরণেন চক্খুমিৰাতিপি চক্খু. চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৰিসুদ্ধিহেতুত্তা ৰিসুদ্ধং. যো হি চুতিমেৰ পস্সতি, ন উপপাতং, সো উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো উপপাতমেৰ পস্সতি, ন চুতিং, সো নৰসত্তপাতুভাৰদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো পন তদুভযং পস্সতি, সো যস্মা দুৰিধম্পি তং দিট্ঠিগতং অতিৰত্ততি, তস্মা তং দস্সনং দিট্ঠিৰিসুদ্ধিহেতু হোতি. উভযম্পি চেতং বুদ্ধপুত্তা পস্সন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৰিসুদ্ধিহেতুত্তা ৰিসুদ্ধ’’ন্তি. মনুস্সূপচারং অতিক্কমিত্ৰা রূপদস্সনেন অতিক্কন্তমানুসকং, মানুসং ৰা মংসচক্খুং অতিক্কন্তত্তা অতিক্কন্তমানুসকন্তি ৰেদিতব্বং. তেন দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন.

সত্তে পস্সতীতি মনুস্সানং মংসচক্খুনা ৰিয সত্তে ওলোকেতি. চৰমানে উপপজ্জমানেতি এত্থ চুতিক্খণে ৰা উপপত্তিক্খণে ৰা দিব্বচক্খুনা দট্ঠুং ন সক্কা. যে পন আসন্নচুতিকা ইদানি চৰিস্সন্তি, তে চৰমানাতি, যে চ গহিতপ্পটিসন্ধিকা সম্পতিনিব্বত্তা চ, তে উপপজ্জমানাতি অধিপ্পেতা. তে এৰরূপে চৰমানে উপপজ্জমানে চ পস্সতীতি দস্সেতি. হীনেতি মোহনিস্সন্দযুত্তত্তা হীনানং জাতিকুলভোগাদীনং ৰসেন হীল়িতে উঞ্ঞাতে. পণীতেতি অমোহনিস্সন্দযুত্তত্তা তব্বিপরীতে. সুৰণ্ণেতি অদোসনিস্সন্দযুত্তত্তা ইট্ঠকন্তমনাপৰণ্ণযুত্তে. দুব্বণ্ণেতি দোসনিস্সন্দযুত্তত্তা অনিট্ঠাকন্তামনাপৰণ্ণযুত্তে, ৰিরূপৰিরূপেতিপি অত্থো. সুগতেতি সুগতিগতে, অলোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৰা অড্ঢে মহদ্ধনে. দুগ্গতেতি দুগ্গতিগতে, লোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৰা দলিদ্দে অপ্পন্নপানে.

যথাকম্মূপগেতি যং যং কম্মং উপচিতং, তেন তেন উপগতে. কাযদুচ্চরিতেনাতিআদীসু দুট্ঠু চরিতং কিলেসপূতিকত্তাতি দুচ্চরিতং. কাযেন দুচ্চরিতং, কাযতো ৰা উপ্পন্নং দুচ্চরিতন্তি কাযদুচ্চরিতং. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. সমন্নাগতাতি সমঙ্গিভূতা. অরিযানং উপৰাদকাতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকানং অরিযানং অন্তমসো গিহিসোতাপন্নানম্পি অনত্থকামা হুত্ৰা অন্তিমৰত্থুনা ৰা গুণপরিধংসনেন ৰা উপৰাদকা, অক্কোসকা গরহকাতি ৰুত্তং হোতি. মিচ্ছাদিট্ঠিকাতি ৰিপরীতদস্সনা. মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানাতি মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন সমাদিন্ননানাৰিধকম্মা, যেপি মিচ্ছাদিট্ঠিমূলকেসু কাযকম্মাদীসু অঞ্ঞেপি সমাদাপেন্তি.

কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপরিচ্চাগা. পরং মরণাতি তদনন্তরং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণা. অথ ৰা কাযস্স ভেদাতি জীৰিতিন্দ্রিযস্সূপচ্ছেদা. পরং মরণাতি চুতিচিত্ততো উদ্ধং. অপাযন্তি এৰমাদি সব্বং নিরযৰেৰচনমেৰ. নিরযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসম্মতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৰা আযস্স অভাৰা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসরণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৰা দুট্ঠেন কম্মেন নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৰিৰসা নিপতন্তি তত্থ দুক্কট্টকারিনোতি ৰিনিপাতো, ৰিনস্সন্তা ৰা এত্থ পতন্তি সম্ভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতি ৰিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিরযো.

অথ ৰা অপাযগ্গহণেন তিরচ্ছানযোনিং দীপেতি. তিরচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা, ন দুগ্গতি মহেসক্খানং নাগরাজাদীনং সম্ভৰতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৰিসযঞ্চ. সো হি অপাযো চেৰ দুগ্গতি চ সুগতিতো অপেতত্তা দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৰিনিপাতো অসুরসদিসং অৰিনিপতিতত্তা. ৰিনিপাতগ্গহণেন অসুরকাযং. সো হি যথাৰুত্তেন অত্থেন অপাযো চেৰ দুগ্গতি চ সব্বসমুস্সযেহি ৰিনিপতিতত্তা ৰিনিপাতোতি ৰুচ্চতি. নিরযগ্গহণেন অৰীচিআদিকমনেকপ্পকারং নিরযমেৰাতি. উপপন্নাতি উপগতা, তত্থ অভিনিব্বত্তাতি অধিপ্পাযো. ৰুত্তৰিপরিযাযেন সুক্কপক্খো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – তত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সাগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৰগতিযেৰ. তত্থ সুন্দরা গতীতি সুগতি. রূপাদীহি ৰিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো. সো সব্বোপি লুজ্জনপ্পলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাতো গহেতব্বো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানি.

দুতিযআহুনেয্যসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.