৫. অনুগ্গহিতসুত্তৰণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে সম্মাদিট্ঠীতি ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠীতিআদিনা অঙ্গুত্তরভাণকানং মতেন অযং অত্থৰণ্ণনা আরদ্ধা, মজ্ঝিমভাণকা পনেত্থ অঞ্ঞথা অত্থং ৰদন্তি. ৰুত্তঞ্হেতং মজ্ঝিমট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৫২) –
‘‘অনুগ্গহিতা’’তি লদ্ধূপকারা. সম্মাদিট্ঠীতি অরহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. ফলক্খণে নিব্বত্তা চেতোৰিমুত্তি ফলং অস্সাতি চেতোৰিমুত্তিফলা. তদেৰ চেতোৰিমুত্তিসঙ্খাতং ফলং আনিসংসো অস্সাতি চেতোৰিমুত্তিফলানিসংসা. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. এত্থ চতুত্থফলপঞ্ঞা পঞ্ঞাৰিমুত্তি নাম, অৰসেসা ধম্মা চেতোৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা. ‘‘সীলানুগ্গহিতা’’তিআদীসু সীলন্তি চতুপারিসুদ্ধিসীলং. সুতন্তি সপ্পাযধম্মস্সৰনং. সাকচ্ছাতি কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনকথা. সমথোতি ৰিপস্সনাপাদিকা অট্ঠ সমাপত্তিযো. ৰিপস্সনাতি সত্তৰিধা অনুপস্সনা. চতুপারিসুদ্ধিসীলঞ্হি পূরেন্তস্স, সপ্পাযধম্মস্সৰনং সুণন্তস্স, কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনং ছিন্দন্তস্স ৰিপস্সনাপাদিকাসু অট্ঠসু সমাপত্তীসু কম্মং করোন্তস্স, সত্তৰিধং অনুপস্সনং ভাৰেন্তস্স অরহত্তমগ্গো উপ্পজ্জিত্ৰা ফলং দেতি.
‘‘যথা হি মধুরং অম্বপক্কং পরিভুঞ্জিতুকামো অম্বপোতকস্স সমন্তা উদককোট্ঠকং থিরং কত্ৰা বন্ধতি, ঘটং গহেত্ৰা কালেন কালং উদকং আসিঞ্চতি, উদকস্স অনিক্খমনত্থং মরিযাদং থিরং করোতি. যা হোতি সমীপে ৰল্লি ৰা সুক্খদণ্ডকো ৰা কিপিল্লিকপুটো ৰা মক্কটকজালং ৰা, তং অপনেতি, খণিত্তিং গহেত্ৰা কালেন কালং মূলানি পরিখণতি, এৰমস্স অপ্পমত্তস্স ইমানি পঞ্চ কারণানি করোতো সো অম্বো ৰড্ঢিত্ৰা ফলং দেতি, এৰং সম্পদমিদং ৰেদিতব্বং. রুক্খস্স সমন্ততো কোট্ঠকবন্ধনং ৰিয হি সীলং দট্ঠব্বং, কালেন কালং উদকসিঞ্চনং ৰিয ধম্মস্সৰনং, মরিযাদায থিরভাৰকরণং ৰিয সমথো, সমীপে ৰল্লিআদীনং হরণং ৰিয কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনং, কালেন কালং খণিত্তিং গহেত্ৰা মূলখণনং ৰিয সত্তন্নং অনুপস্সনানং ভাৰনা, তেহি পঞ্চহি কারণেহি অনুগ্গহিতস্স অম্বরুক্খস্স মধুরফলদানকালো ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহি ধম্মেহি অনুগ্গহিতায সম্মাদিট্ঠিযা অরহত্তফলদানং ৰেদিতব্ব’’ন্তি.
এত্থ চ লদ্ধূপকারাতি যথারহং নিস্সযাদিৰসেন লদ্ধপচ্চযা. ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠিযা অনুগ্গহিতভাৰেন গহিতত্তা মগ্গসম্মাদিট্ঠীসু চ অরহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. অনন্তরস্স হি ৰিধি পটিসেধো ৰা, অগ্গফলসমাধিম্হি তপ্পরিক্খারধম্মেসুযেৰ চ কেৰলো চেতোপরিযাযো নিরুল়্হোতি সম্মাদিট্ঠীতি অরহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. ফলক্খণেতি অনন্তরং কালন্তরে চাতি দুৰিধেপি ফলক্খণে. পটিপ্পস্সদ্ধিৰসেন সব্বসংকিলেসেহি চেতোৰিমুচ্চতি এতাযাতি চেতোৰিমুত্তি, অগ্গফলপঞ্ঞং ঠপেত্ৰা অৰসেসা ফলধম্মা. তেনাহ ‘‘চেতোৰিমুত্তি ফলং অস্সাতি, চেতোৰিমুত্তিসঙ্খাতং ফলং আনিসংসো’’তি. সব্বকিলেসেহি চেতসো ৰিমুচ্চনসঙ্খাতং পটিপ্পস্সম্ভনসঞ্ঞিতং পহানং ফলং আনিসংসো চাতি যোজনা. ইধ চেতোৰিমুত্তিসদ্দেন পহানমত্তং গহিতং, পুব্বে পহাযকধম্মা. অঞ্ঞথা ফলধম্মা এৰ আনিসংসোতি গয্হমানে পুনৰচনং নিরত্থকং সিযা. পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলানিসংসাতি এত্থাপি এৰমেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. সম্মাৰাচাকম্মন্তাজীৰা সীলসভাৰত্তা ৰিসেসতো সমাধিস্স উপকারা, তথা সম্মাসঙ্কপ্পো ঝানসভাৰত্তা. তথা হি সো ‘‘অপ্পনা’’তি নিদ্দিট্ঠো. সম্মাসতিসম্মাৰাযামা পন সমাধিপক্খিযা এৰাতি আহ ‘‘অৰসেসা ধম্মা চেতোৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা’’তি.
চতুপারিসুদ্ধিসীলন্তি অরিযমগ্গাধিগমস্স পদট্ঠানভূতং চতুপারিসুদ্ধিসীলং. সুতাদীসুপি এসেৰ নযো. অত্তনো চিত্তপ্পৰত্তিআরোচনৰসেন সহ কথনং সংকথা, সংকথাৰ সাকচ্ছা. ইধ পন কম্মট্ঠানপ্পটিবদ্ধাতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানে…পে… কথা’’তি. তস্স কম্মট্ঠানস্স একৰারং ৰিধিযা অপ্পটিপজ্জনং খলনং, অনেকৰারং পক্খলনং, তদুভযস্স ৰিচ্ছেদনী অপনযনী কথা খলনপক্খলনচ্ছেদনকথা. পূরেন্তস্সাতি ৰিৰট্টসন্নিস্সিতং কত্ৰা পালেন্তস্স ব্রূহেন্তস্স চ. সুণন্তস্সাতি ‘‘যথাউগ্গহিতকম্মট্ঠানং ফাতিং গমিস্সতী’’তি এৰং সুণন্তস্স. তেনেৰ হি ‘‘সপ্পাযধম্মস্সৰন’’ন্তি ৰুত্তং. কম্মং করোন্তস্সাতি ভাৰনানুযোগকম্মং করোন্তস্স. পঞ্চসুপি ঠানেসু অন্ত-সদ্দো হেতুঅত্থজোতনো দট্ঠব্বো. এৰঞ্হি ‘‘যথা হী’’তিআদিনা ৰুচ্চমানা অম্বূপমা যুজ্জেয্য.
উদককোট্ঠকন্তি জলাৰাটং. থিরং কত্ৰা বন্ধতীতি অসিথিলং দল়্হং নাতিমহন্তং নাতিখুদ্দকং কত্ৰা যোজেতি. থিরং করোতীতি উদকসিঞ্চনকালে ততো ততো পৰত্তিত্ৰা উদকস্স অনিক্খমনত্থং জলাৰাটপাল়িং থিরতরং করোতি. সুক্খদণ্ডকোতি তস্সেৰ অম্বগচ্ছস্স সুক্খকো সাখাসীসকো. কিপিল্লিকপুটোতি তম্বকিপিল্লিকপুটো. খণিত্তিন্তি কুদালং. কোট্ঠকবন্ধনং ৰিয সীলং সম্মাদিট্ঠিযা ৰড্ঢনূপাযস্স মূলভাৰতো. উদকসিঞ্চনং ৰিয ধম্মস্সৰনং ভাৰনায পরিব্রূহনতো. মরিযাদায থিরভাৰকরণং ৰিয সমথো যথাৰুত্তায ভাৰনাধিট্ঠানায সীলমরিযাদায দল়্হীভাৰাপাদনতো. সমাহিতস্স হি সীলং থিরতরং হোতি. সমীপে ৰল্লিআদীনং হরণং ৰিয কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনং ইচ্ছিতব্বভাৰনায ৰিবন্ধনাপনযনতো. মূলখণনং ৰিয সত্তন্নং অনুপস্সনানং ভাৰনা তস্সা ৰিবন্ধস্স মূলভূতানং তণ্হামানদিট্ঠীনং পলিখণনতো. এত্থ চ যস্মা সুপরিসুদ্ধসীলস্স কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তস্স সপ্পাযধম্মস্সৰনং ইচ্ছিতব্বং, ততো যথাসুতে অত্থে সাকচ্ছাসমাপজ্জনং, ততো কম্মট্ঠানৰিসোধনেন সমথনিব্বত্তি, ততো সমাহিতস্স আরদ্ধৰিপস্সকস্স ৰিপস্সনাপারিপূরি, পরিপুণ্ণা ৰিপস্সনা মগ্গসম্মাদিট্ঠিং ব্রূহেতীতি এৰমেতেসং অঙ্গানং পরম্পরায সম্মুখা অনুগ্গণ্হনতো অযমানুপুব্বী কথিতাতি ৰেদিতব্বং.
অনুগ্গহিতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.