২. বলৰগ্গো
১. অননুস্সুতসুত্তৰণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে অভিজানিত্ৰাতি অভিৰিসিট্ঠেন ঞাণেন জানিত্ৰা. অট্ঠহি কারণেহি তথাগতস্সাতি ‘‘তথা আগতোতি তথাগতো. তথা গতোতি তথাগতো. তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো. তথধম্মে যাথাৰতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো. তথদস্সিতায তথাগতো. তথাৰাদিতায তথাগতো. তথাকারিতায তথাগতো. অভিভৰনট্ঠেন তথাগতো’’তি এৰং ৰুত্তেহি অট্ঠহি কারণেহি. উসভস্স ইদন্তি আসভং, সেট্ঠট্ঠানং. তেনাহ ‘‘আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠান’’ন্তি. পরতো দস্সিতবলযোগেন ‘‘দসবলোহ’’ন্তি অভীতনাদং নদতি. ব্রহ্মচক্কন্তি এত্থ সেট্ঠপরিযাযো. ব্রহ্মসদ্দোতি আহ ‘‘সেট্ঠচক্ক’’ন্তি. চক্কঞ্চেতং ধম্মচক্কং অধিপ্পেতং.
অননুস্সুতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সংখিত্তসুত্তৰণ্ণনা
১৩. ততিযে কামং সম্পযুত্তধম্মেসু থিরভাৰোপি বলট্ঠো এৰ, পটিপক্খেহি পন অকম্পনীযত্তং সাতিসযং বলট্ঠোতি ৰুত্তং ‘‘মুট্ঠস্সচ্চে ন কম্পতী’’তি.
সংখিত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৰিত্থতসুত্তৰণ্ণনা
১৪. চতুত্থে সতিনেপক্কেনাতি সতিযা নেপক্কেন, তিক্খৰিসদসূরভাৰেনাতি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন নেপক্কং নাম পঞ্ঞাতি অধিপ্পাযেন ‘‘নেপক্কং ৰুচ্চতি পঞ্ঞা’’তি ৰুত্তং. এৰং সতি অঞ্ঞো নিদ্দিট্ঠো নাম হোতি. সতিমাতি চ ইমিনা সৰিসেসা সতি গহিতাতি পরতোপি ‘‘চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা’’তি সতিকিচ্চমেৰ নিদ্দিট্ঠং, ন পঞ্ঞাকিচ্চং, তস্মা সতিনেপক্কেনাতি সতিযা নেপক্কভাৰেনাতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং লব্ভতেৰ. পচ্চযৰিসেসৰসেন অঞ্ঞধম্মনিরপেক্খো সতিযা বলৰভাৰো. তথা হি ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেনপি সজ্ঝাযনসম্মসনানি সম্ভৰন্তি.
চিরকতম্পীতি অত্তনা ৰা পরেন ৰা কাযেন চিরকতং চেতিযঙ্গণৰত্তাদিমহাৰত্তপ্পটিপত্তিপূরণং. চিরভাসিতম্পীতি অত্তনা ৰা পরেন ৰা ৰাচায চিরভাসিতং সক্কচ্চং উদ্দিসনউদ্দিসাপনধম্মাসারণধম্মদেসনাউপনিসিন্নকপরিকথাঅনুমোদনীযাদিৰসেন পৰত্তিতং ৰচীকম্মং. সরিতা অনুস্সরিতাতি তস্মিং কাযেন চিরকতে কাযো নাম কাযৰিঞ্ঞত্তি, চিরভাসিতে ৰাচা নাম ৰচীৰিঞ্ঞত্তি, তদুভযম্পি রূপং, তংসমুট্ঠাপকা চিত্তচেতসিকা অরূপং. ইতি ইমে রূপারূপধম্মা এৰং উপ্পজ্জিত্ৰা এৰং নিরুদ্ধাতি সরতি চেৰ অনুস্সরতি চ, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেতীতি অত্থো. বোজ্ঝঙ্গসমুট্ঠাপিকা হি সতি ইধ অধিপ্পেতা. তায সতিযা এস সকিং সরণেন সরিতা, পুনপ্পুনং সরণেন অনুস্সরিতাতি ৰেদিতব্বা.
ৰিত্থতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-১০. দট্ঠব্বসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৫-২০. পঞ্চমে সৰিসযস্মিংযেৰাতি অত্তনো অত্তনো ৰিসযে এৰ. লোকিযলোকুত্তরধম্মে কথেতুন্তি লোকিযধম্মে লোকুত্তরধম্মে চ তেন তেন পৰত্তিৰিসেসেন কথেতুং. চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসূতি সপ্পুরিসসংসেৰো সদ্ধম্মস্সৰনং যোনিসোমনসিকারো ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তীতি ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিমগ্গকারণেসু. কামঞ্চ তেসু সতিআদযোপি ধম্মা ইচ্ছিতব্বাৰ তেহি ৰিনা তেসং অসম্ভৰতো, তথাপি চেত্থ সদ্ধা ৰিসেসতো কিচ্চকারীতি ৰেদিতব্বা. সদ্ধো এৰ হি সপ্পুরিসে পযিরুপাসতি, সদ্ধম্মং সুণাতি, যোনিসো চ অনিচ্চাদিতো মনসি করোতি, অরিযমগ্গস্স চ অনুধম্মং পটিপজ্জতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘এত্থ সদ্ধাবলং দট্ঠব্ব’’ন্তি. ইমিনা নযেন সেসবলেসুপি অত্থো দট্ঠব্বো.
চতূসু সম্মপ্পধানেসূতি চতুব্বিধসম্মপ্পধানভাৰনায. চতূসু সতিপট্ঠানেসূতিআদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ সোতাপত্তিঅঙ্গেসু সদ্ধা ৰিয, সম্মপ্পধানভাৰনায ৰীরিযং ৰিয চ সতিপট্ঠানভাৰনায যস্মা ‘‘ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি (দী. নি. ২.৩৭৩; ম. নি. ১.১০৬) ৰচনতো পুব্বভাগে কিচ্চতো সতি অধিকা ইচ্ছিতব্বা, এৰং সমাধিকম্মিকস্স সমাধি, ‘‘অরিযসচ্চভাৰনা পঞ্ঞাভাৰনা’’তি কত্ৰা তত্থ পঞ্ঞা পুব্বভাগে অধিকা ইচ্ছিতব্বাতি পাকটোযমত্থো. অধিগমক্খণে পন সমাধিপঞ্ঞানং ৰিয সব্বেসম্পি বলানং সদ্ধাদীনং সমতাৰ ইচ্ছিতব্বা. তথা হি ‘‘এত্থ সদ্ধাবল’’ন্তিআদিনা তত্থ তত্থ এত্থগ্গহণং কতং.
ইদানি সদ্ধাদীনং তত্থ তত্থ অতিরেককিচ্চতং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রিদং উপমা সংসন্দনং – রাজপঞ্চমসহাযা ৰিয ৰিমুত্তিপরিপাচকানি পঞ্চ বলানি. নেসং কীল়নত্থং একজ্ঝং ৰীথিওতরণং ৰিয বলানং একজ্ঝং ৰিপস্সনাৰীথিওতরণং, সহাযেসু পঠমাদীনং যথাসকং গেহেৰ ৰিচারণা ৰিয সদ্ধাদীনং সোতাপত্তিঅঙ্গাদীনি পত্ৰা পুব্বঙ্গমতা. সহাযেসু ইতরেসং তত্থ তত্থ তুণ্হীভাৰো ৰিয সেসবলানং তত্থ তত্থ তদন্ৰযতা, তস্স পুব্বঙ্গমস্স বলস্স কিচ্চানুগতা. ন হি তদা তেসং সসম্ভারপথৰীআদীসু আপাদীনং ৰিয কিচ্চং পাকটং হোতি, সদ্ধাদীনংযেৰ পন কিচ্চং ৰিভূতং হুত্ৰা তিট্ঠতি পুরেতরং তথাপচ্চযেহি চিত্তসন্তানস্স অভিসঙ্খতত্তা. এত্থ চ ৰিপস্সনাকম্মিকস্স ভাৰনা ৰিসেসতো পঞ্ঞুত্তরাতি দস্সনত্থং রাজানং নিদস্সনং কত্ৰা পঞ্ঞিন্দ্রিযং ৰুত্তং. ছট্ঠাদীনি সুৰিঞ্ঞেয্যানি.
দট্ঠব্বসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
বলৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.