(১৫) ৫. তিকণ্ডকীৰগ্গো

১. অৰজানাতিসুত্তৰণ্ণনা

১৪১. পঞ্চমস্স পঠমে দত্ৰা অৰজানাতীতি এত্থ একো ভিক্খু মহাপুঞ্ঞো চতুপচ্চযলাভী হোতি, সো চীৰরাদীনি লভিত্ৰা অঞ্ঞং অপ্পপুঞ্ঞং আপুচ্ছতি. সোপি তস্মিং পুনপ্পুনং আপুচ্ছন্তেপি গণ্হাতিযেৰ. অথস্স ইতরো থোকং কুপিতো হুত্ৰা মঙ্কুভাৰং উপ্পাদেতুকামো ৰদতি ‘‘অযং অত্তনো ধম্মতায চীৰরাদীনি ন লভতি, অম্হে নিস্সায লভতী’’তি. এৰম্পি দত্ৰা অৰজানাতি নাম. একো পন একেন সদ্ধিং দ্ৰে তীণি ৰস্সানি ৰসন্তো পুব্বে তং পুগ্গলং গরুং কত্ৰা গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে চিত্তীকারং ন করোতি, আসননিসিন্নট্ঠানম্পি ন গচ্ছতি. অযম্পি পুগ্গলো সংৰাসেন অৰজানাতি নাম. আধেয্যমুখোতি আদিতো ধেয্যমুখো, পঠমৰচনস্মিংযেৰ ঠপিতমুখোতি অত্থো. তত্থাযং নযো – একো পুগ্গলো সারুপ্পংযেৰ ভিক্খুং ‘‘অসারুপ্পো এসো’’তি কথেতি. তং সুত্ৰা এস নিট্ঠং গচ্ছতি, পুন অঞ্ঞেন সভাগেন ভিক্খুনা ‘‘সারুপ্পো অয’’ন্তি ৰুত্তেপি তস্স ৰচনং ন গণ্হাতি. অসুকেন নাম ‘‘অসারুপ্পো অয’’ন্তি অম্হাকং কথিতন্তি পুরিমভিক্খুনোৰ কথং গণ্হাতি. অপরোপিস্স দুস্সীলং ‘‘সীলৰা’’তি কথেতি. তস্স ৰচনং সদ্দহিত্ৰা পুন অঞ্ঞেন ‘‘অসারুপ্পো এসো ভিক্খু, নাযং তুম্হাকং সন্তিকং উপসঙ্কমিতুং যুত্তো’’তি ৰুত্তেপি তস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰা পুরিমংযেৰ কথং গণ্হাতি. অপরো ৰণ্ণম্পি কথিতং গণ্হাতি, অৰণ্ণম্পি কথিতং গণ্হাতিযেৰ. অযম্পি আধেয্যমুখোযেৰ নাম আধাতব্বমুখো, যং যং সুণাতি, তত্থ তত্থ ঠপিতমুখোতি অত্থো.

লোলোতি সদ্ধাদীনং ইত্তরকালপ্পতিতত্তা অস্সদ্ধিযাদীহি লুলিতভাৰেন লোলো. ইত্তরভত্তীতিআদীসু পুনপ্পুনং ভজনেন সদ্ধাৰ ভত্তিপেমং. সদ্ধাপেমম্পি গেহস্সিতপেমম্পি ৰট্টতি, পসাদো সদ্ধাপসাদো. এৰং পুগ্গলো লোলো হোতীতি এৰং ইত্তরসদ্ধাদিতায পুগ্গলো লোলো নাম হোতি. হলিদ্দিরাগো ৰিয, থুসরাসিম্হি কোট্টিতখানুকো ৰিয, অস্সপিট্ঠিযং ঠপিতকুম্ভণ্ডং ৰিয চ অনিবদ্ধট্ঠানে মুহুত্তেন কুপ্পতি. মন্দো মোমূহোতি অঞ্ঞাণভাৰেন মন্দো, অৰিসযতায মোমূহো, মহামূল়্হোতি অত্থো.

অৰজানাতিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২-৩. আরভতিসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৪২-৩. দুতিযে আরভতীতি এত্থ আরম্ভ-সদ্দো কম্মকিরিযহিংসনৰীরিযকোপনাপত্তিৰীতিক্কমেসু ৰত্ততি. তথা হেস ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আরম্ভপচ্চযা’’তি (সু. নি. ৭৪৯) কম্মে আগতো. ‘‘মহারম্ভা মহাযঞ্ঞা, ন তে হোন্তি মহপ্ফলা’’তি (সং. নি. ১.১২০; অ. নি. ৪.৩৯) কিরিযায. ‘‘সমণং গোতমং উদ্দিস্স পাণং আরভন্তী’’তি (ম. নি. ২.৫১) হিংসনে. ‘‘আরম্ভথ নিক্খমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে’’তি (সং. নি. ১.১৮৫; নেত্তি. ২৯; পেটকো. ৩৮; মি. প. ৫.১.৪) ৰীরিযে. ‘‘বীজগামভূতগামসমারম্ভা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৫; ম. নি. ১.২৯৩) কোপনে. ‘‘আরভতি চ ৰিপ্পটিসারী চ হোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৪২; পু. প. ১৯১) অযং পন আপত্তিৰীতিক্কমে আগতো, তস্মা আপত্তিৰীতিক্কমৰসেন আরভতি চেৰ, তপ্পচ্চযা চ ৰিপ্পটিসারী হোতীতি অযমেত্থ অত্থো. যথাভূতং নপ্পজানাতীতি অনধিগতত্তা যথাসভাৰতো ন জানাতি. যত্থস্সাতি যস্মিং অস্স, যং ঠানং পত্ৰা এতস্স পুগ্গলস্স উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তীতি অত্থো. কিং পন পত্ৰা তে নিরুজ্ঝন্তীতি? অরহত্তমগ্গং, ফলপ্পত্তস্স পন নিরুদ্ধা নাম হোন্তি. এৰং সন্তেপি ইধ মগ্গকিচ্চৰসেন পন ফলমেৰ ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

আরভতী ন ৰিপ্পটিসারী হোতীতি আপত্তিং আপজ্জতি, তং পনেস দেসেতুং সভাগপুগ্গলং পরিযেসতি, তস্মা ন ৰিপ্পটিসারী হোতি. ন আরভতি ৰিপ্পটিসারী হোতীতি আপত্তিং ন আপজ্জতি, ৰিনযপঞ্ঞত্তিযং পন অকোৰিদত্তা অনাপত্তিযা আপত্তিসঞ্ঞী হুত্ৰা ৰিপ্পটিসারী হোতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ‘‘ন আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতী’’তি যো ৰুত্তো, কতরো সো পুগ্গলো? ওস্সট্ঠৰীরিযপুগ্গলো. সো হি ‘‘কিং মে ইমস্মিং কালে পরিনিব্বানেন, অনাগতে মেত্তেয্যসম্মাসম্বুদ্ধকালে পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৰিসুদ্ধসীলোপি পটিপত্তিং ন পূরেতি. সো হি ‘‘কিমত্থং আযস্মা পমত্তো ৰিহরতি, পুথুজ্জনস্স নাম গতি অনিবদ্ধা, তস্মা হি মেত্তেয্যসম্মাসম্বুদ্ধস্স সম্মুখীভাৰং লভেয্যাসি, অরহত্তত্থায ৰিপস্সনং ভাৰেহী’’তি ওৰদিতব্বোৰ.

সাধূতি আযাচনত্থে নিপাতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যাৰ অপরদ্ধং ৰত আযস্মতা, এৰং সন্তেপি মযং আযস্মন্তং যাচাম, দেসেতব্বযুত্তকস্স দেসনায, ৰুট্ঠাতব্বযুত্তকস্স ৰুট্ঠানেন, আৰিকাতব্বযুত্তকস্স আৰিকিরিযায আরম্ভজে আসৰে পহায সুদ্ধন্তে ঠিতভাৰপচ্চৰেক্খণেন ৰিপ্পটিসারজে আসৰে পটিৰিনোদেত্ৰা নীহরিত্ৰা ৰিপস্সনাচিত্তঞ্চেৰ ৰিপস্সনাপঞ্ঞঞ্চ ৰড্ঢেতূতি. অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেনাতি এতেন পঞ্চমেন খীণাসৰপুগ্গলেন. সমসমো ভৰিস্সতীতি লোকুত্তরগুণেহি সমভাৰেনেৰ সমো ভৰিস্সতীতি এৰং খীণাসৰেন ওৰদিতব্বোতি অত্থো. ততিযং উত্তানমেৰ.

আরভতিসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪-৬. তিকণ্ডকীসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৪৪-৬. চতুত্থে পটিকূলেতি অমনুঞ্ঞে অনিট্ঠে. অপ্পটিকূলসঞ্ঞীতি ইট্ঠাকারেনেৰ পৰত্তচিত্তো. ইট্ঠস্মিং ৰত্থুস্মিং অসুভায ৰা ফরতি, অনিচ্চতো ৰা উপসংহরতি উপনেতি পৰত্তেতি. অনিট্ঠস্মিং ৰত্থুস্মিন্তি অনিট্ঠে সত্তসঞ্ঞিতে আরম্মণে. মেত্তায ৰা ফরতীতি মেত্তং হিতেসিতং উপসংহরন্তো সব্বত্থকমেৰ ৰা তত্থ ফরতি. ধাতুতো ৰা উপসংহরতীতি ধম্মসভাৰচিন্তনেন ধাতুতো পচ্চৰেক্খণায ধাতুমনসিকারং ৰা তত্থ পৰত্তেতি. তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰাতি সভাৰতো আনুভাৰতো চ উপতিট্ঠন্তং আরম্মণে পটিকূলভাৰং অপ্পটিকূলভাৰঞ্চাতি তং উভযং পহায অগ্গহেত্ৰা, সব্বস্মিং পন তস্মিং মজ্ঝত্তো হুত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. মজ্ঝত্তো হুত্ৰা ৰিহরিতুকামো পন কিং করোতীতি? ইট্ঠানিট্ঠেসু আপাথং গতেসু নেৰ সোমনস্সিতো হোতি, ন দোমনস্সিতো হোতি. উপেক্খকো ৰিহরেয্যাতি ইট্ঠে অরজ্জন্তো অনিট্ঠে অদুস্সন্তো যথা অঞ্ঞে অসমপেক্খনেন মোহং উপ্পাদেন্তি, এৰং অনুপ্পাদেন্তো ছসু আরম্মণেসু ছল়ঙ্গুপেক্খায উপেক্খকো ৰিহরেয্য. তেনেৰাহ ‘‘ছল়ঙ্গুপেক্খাৰসেন পঞ্চমো’’তি. ইট্ঠানিট্ঠছল়ারম্মণাপাথে পরিসুদ্ধপকতিভাৰাৰিজহনলক্খণায ছসু দ্ৰারেসু পৰত্তনতো ‘‘ছল়ঙ্গুপেক্খা’’তি লদ্ধনামায তত্রমজ্ঝত্তুপেক্খায ৰসেন পঞ্চমো ৰারো ৰুত্তোতি অত্থো. পঞ্চমং ছট্ঠঞ্চ উত্তানমেৰ.

তিকণ্ডকীসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭-১০. অসপ্পুরিসদানসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৪৭-১৫০. সত্তমে অসক্কচ্চন্তি অনাদরং কত্ৰা. দেয্যধম্মস্স অসক্কচ্চকরণং নাম অসম্পন্নং করোতীতি আহ ‘‘ন সক্করিত্ৰা সুচিং কত্ৰা দেতী’’তি, উত্তণ্ডুলাদিদোসৰিরহিতং সুচিসম্পন্নং কত্ৰা ন দেতীতি অত্থো. অচিত্তীকত্ৰাতি ন চিত্তে কত্ৰা, ন পূজেত্ৰাতি অত্থো. পূজেন্তো হি পূজেতব্বৰত্থুং চিত্তে ঠপেতি, ন ততো বহি করোতি. চিত্তং ৰা অচ্ছরিযং কত্ৰা পটিপত্তিৰিকরণং সম্ভাৰনকিরিযা, তপ্পটিক্খেপতো অচিত্তীকরণং অসম্ভাৰনকিরিযা. অগারৰেন দেতীতি পুগ্গলে অগরুং করোন্তো নিসীদনট্ঠানে অসম্মজ্জিত্ৰা যত্থ ৰা তত্থ ৰা নিসীদাপেত্ৰা যং ৰা তং ৰা আধারকং ঠপেত্ৰা দানং দেতি. অসহত্থাতি ন অত্তনো হত্থেন দেতি, দাসকম্মকরোদীহি দাপেতি. অপৰিদ্ধং দেতীতি অন্তরা অপৰিদ্ধং ৰিচ্ছেদং কত্ৰা দেতি. তেনাহ ‘‘ন নিরন্তরং দেতী’’তি. অথ ৰা অপৰিদ্ধং দেতীতি উচ্ছিট্ঠাদিছড্ডনীযধম্মং ৰিয অৰক্খিত্তকং কত্ৰা দেতি. তেনাহ ‘‘ছড্ডেতুকামো ৰিয দেতী’’তি. ‘‘অদ্ধা ইমস্স দানস্স ফলমেৰ আগচ্ছতী’’তি এৰং যস্স কম্মস্সকতাদিট্ঠি অত্থি, সো আগমনদিট্ঠিকো, অযং পন ন তাদিসোতি অনাগমনদিট্ঠিকো. তেনাহ ‘‘কতস্স নাম ফলং আগমিস্সতী’’তিআদি. অট্ঠমাদীসু নত্থি ৰত্তব্বং.

অসপ্পুরিসদানসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তিকণ্ডকীৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

৪. চতুত্থপণ্ণাসকং