২. সীলসুত্তৰণ্ণনা

১২. দুতিযে সম্পন্নসীলাতি এত্থ তিৰিধং সম্পন্নং পরিপুণ্ণসমঙ্গিমধুরৰসেন. তত্থ –

‘‘সম্পন্নং সালিকেদারং, সুৰা ভুঞ্জন্তি কোসিয;

পটিৰেদেমি তে ব্রহ্মে, ন নে ৰারেতুমুস্সহে’’তি. (জা. ১.১৪.১) –

ইদং পরিপুণ্ণসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো’’তি (ৰিভ. ৫১১) ইদং সমঙ্গিসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, মহাপথৰিযা হেট্ঠিমতলং সম্পন্নং, সেয্যথাপি খুদ্দমধুং অনীলকং, এৰমস্সাদ’’ন্তি (পারা. ১৭) ইদং মধুরসম্পন্নং নাম. ইধ পরিপুণ্ণসম্পন্নৰসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সম্পন্নসীলাতি পরিপুণ্ণসীলা’’তি আহ. সমঙ্গিসম্পন্নৰসেনপি অত্থো যুজ্জতিযেৰ, তস্মা সম্পন্নসীলাতি পরিপুণ্ণসীলা হুত্ৰাতিপি সীলসমঙ্গিনো হুত্ৰাতিপি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তত্থ সীলস্স অনৰসেসসমাদানেন অখণ্ডাদিভাৰপ্পত্তিযা পরিপুণ্ণসীলা, সমাদানতো পট্ঠায অৰিচ্ছিন্দনতো সীলসমঙ্গিনো. সমাদানৰতো হি অচ্চন্তৰিরোধিধম্মানুপ্পত্তিযা সীলসমঙ্গিতা ৰেদিতব্বা, চেতনাদীনং পন সীলনলক্খণানং ধম্মানং পৰত্তিলক্খণেন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.

তত্থ ‘‘পরিপুণ্ণসীলা’’তি ইমিনা অত্থেন খেত্তদোসৰিগমেন খেত্তপারিপূরী ৰিয সীলদোসৰিগমেন সীলপারিপূরী ৰুত্তা হোতি. যথা হি খেত্তং বীজখণ্ডং, ৰপ্পখণ্ডং, উদকখণ্ডং, ঊসখণ্ডন্তি চতুদোসসমন্নাগতং অপরিপূরং হোতি. তত্থ বীজখণ্ডং নাম যত্থ অন্তরন্তরা বীজানি খণ্ডানি ৰা পূতীনি ৰা হোন্তি, তানি যত্থ পতন্তি, তত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি, অপরিপূরং হোতীতি অত্থো. ৰপ্পখণ্ডং নাম যত্থ অকুসলো বীজানি ৰপন্তো অন্তরন্তরা নিপাতেতি. এৰঞ্হি সব্বত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. উদকখণ্ডং নাম যত্থ কত্থচি উদকং অতিবহুং ৰা হোতি, ন ৰা হোতি. তত্রাপি হি সস্সানি ন উট্ঠেন্তি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. ঊসখণ্ডং নাম যত্থ কস্সকো কিস্মিঞ্চি পদেসে নঙ্গলেন ভূমিং চত্তারো পঞ্চ ৰারে কসন্তো অতিগম্ভীরং করোতি, ততো ঊসং উপ্পজ্জতি. তত্রাপি হি সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি, তাদিসঞ্চ খেত্তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. তত্রাপি বহুম্পি ৰপিত্ৰা অপ্পং লভতি. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৰিগমা খেত্তং পরিপুণ্ণং হোতি, তাদিসঞ্চ খেত্তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. এৰমেৰ খণ্ডং, ছিদ্দং, সবলং, কম্মাসন্তি চতুদোসসমন্নাগতং সীলং অপরিপূরং হোতি, তাদিসঞ্চ সীলং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৰিগমা সীলং পরিপুণ্ণং হোতি, তাদিসঞ্চ সীলং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং.

‘‘সীলসমঙ্গিনো’’তি ইমিনা পনত্থেন সীলেন সমঙ্গিভূতা সমোধানগতা সমন্নাগতা হুত্ৰা ৰিহরথাতি ইদমেৰ ৰুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৰীহি কারণেহি সম্পন্নসীলতা হোতি সীলৰিপত্তিযা আদীনৰদস্সনেন, সীলসম্পত্তিযা চ আনিসংসদস্সনেন. তদুভযম্পি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১৪) ৰিত্থারিতং. তত্থ ‘‘সম্পন্নসীলাতি এত্তাৰতা চ কির ভগৰা চতুপারিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৰা ‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা’তি ইমিনা তত্থ জেট্ঠকসীলং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেতী’’তি দিৰাৰিহারৰাসী সুমত্থেরো আহ. অন্তেৰাসিকো পনস্স তেপিটকচূল়নাগত্থেরো আহ – ‘‘উভযত্থাপি পাতিমোক্খসংৰরো ভগৰতা ৰুত্তো, পাতিমোক্খসংৰরোযেৰ হি সীলং, ইতরানি পন তীণি সীলন্তি ৰুত্তট্ঠানং নাম অত্থী’’তি ৰত্ৰা তং অননুজানন্তো আহ – ‘‘ইন্দ্রিযসংৰরো নাম ছদ্ৰাররক্খামত্তকমেৰ, আজীৰপারিসুদ্ধি ধম্মেন সমেন পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকং, পচ্চযনিস্সিতং পটিলদ্ধপচ্চযে ইদমত্থন্তি পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জনমত্তকং. নিপ্পরিযাযেন পাতিমোক্খসংৰরোৰ সীলং. যস্স সো ভিন্নো, অযং ছিন্নসীসো ৰিয পুরিসো হত্থপাদে, সেসানি রক্খিস্সতীতি ন ৰত্তব্বো. যস্স পন সো অরোগো, অযং অচ্ছিন্নসীসো ৰিয পুরিসো জীৰিতং, সেসানি পুন পাকতিকানি কত্ৰা রক্খিতুং সক্কোতি. তস্মা ‘সম্পন্নসীলা’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরং উদ্দিসিত্ৰা ‘সম্পন্নপাতিমোক্খা’তি তস্সেৰ ৰেৰচনং ৰত্ৰা তং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেন্তো ‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা’তিআদিমাহা’’তি.

পাতিমোক্খসংৰরসীলেন সংৰুতাতি যো নং পাতি রক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহীতি পাতিমোক্খন্তি লদ্ধনামেন সিক্খাপদসীলেন পিহিতকাযৰচীদ্ৰারা. এৰংভূতা চ তেন উপেতা সমন্নাগতা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘উপেতা হুত্ৰা’’তি. আচারেন চ গোচরেন চ সম্পন্নাতি কাযিকৰাচসিকঅৰীতিক্কমসঙ্খাতেন আচারেন, ন-ৰেসিযগোচরতাদিসঙ্খাতেন গোচরেন চ সম্পন্না, সম্পন্নআচারগোচরাতি অত্থো. অণুপ্পমাণেসূতি অতিপরিত্তকেসু অনাপত্তিগমনীযেসু. দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তেসূতি অপরে. দোসেসূতি গারয্হেসু অকুসলধম্মেসু. ভযতো দস্সনসীলাতি পরমাণুমত্তম্পি ৰজ্জং সিনেরুপ্পমাণং ৰিয কত্ৰা ভাযনসীলা. সব্বসিক্খাকোট্ঠাসেসূতি মূলপঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তিসব্বত্থপঞ্ঞত্তিপদেসপঞ্ঞত্তিআদিভেদেসু. তং তং সমাদাতব্বং সমাদাযাতি যং কিঞ্চি সিক্খাকোট্ঠাসেসু মূলপঞ্ঞত্তিআদিভেদেসু সিক্খিতব্বং পটিপজ্জিতব্বং পূরিতব্বং কাযিকং ৰাচসিকং ৰা সীলং, তং সব্বং সম্মা আদায, সম্মদেৰ সক্কচ্চং সব্বসো চ আদিযিত্ৰাতি অত্থো.

উদযং পস্সন্তো পঞ্চৰীসতি লক্খণানি পস্সতীতি ‘‘অৰিজ্জাসমুদযা রূপসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন রূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. তণ্হাসমুদযা…পে… কম্মসমুদযা…পে… আহারসমুদযা রূপসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন রূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি রূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. রূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি. তথা অৰিজ্জাসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. তণ্হাসমুদযা…পে… কম্মসমুদযা…পে… ফস্সসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতী’’তিআদিনা নযেন একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৰা ৰুত্তানি পঞ্চৰীসতি উদযলক্খণানি পস্সতি.

ৰযং পস্সন্তো পঞ্চৰীসতি লক্খণানি পস্সতীতি ‘‘অৰিজ্জানিরোধা রূপনিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন রূপক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. তণ্হানিরোধা…পে… কম্মনিরোধা…পে… আহারনিরোধা রূপনিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন রূপক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. ৰিপরিণামলক্খণং পস্সন্তোপি রূপক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. রূপক্খন্ধস্স ৰযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি. অৰিজ্জানিরোধা…পে… তণ্হানিরোধা…পে… ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. ৰিপরিণামলক্খণং পস্সন্তোপি ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতী. ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি’’তিআদিনা নযেন একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৰা ৰুত্তানি পঞ্চৰীসতি ৰযলক্খণানি পস্সতি. পেসিতত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো. কথযন্তীতি তথাৰিধং ভিক্খুং বুদ্ধাদযো অরিযা আচিক্খন্তি.

যতং চরেতি ৰাযমমানো চরেয্য, চঙ্কমনাদিৰসেন গমনং কপ্পেন্তোপি ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতী’’তিআদিনা (ৰিভ. ৪৩২) নযেন ৰুত্তপ্পধানৰীরিযং করোন্তো ঘটেন্তো ৰাযমন্তো যথা অকুসলধম্মা পহীযন্তি, কুসলধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, এৰং গমনং কপ্পেয্যাতি অত্থো. এস নযো সেসেসুপি. যতমেনং পসারযেতি এতং পসারেতব্বং হত্থপাদাদিং যতং যতমানো যথাৰুত্তৰীরিযসমঙ্গী হুত্ৰা পসারেয্য, সব্বত্থ পধানং ন জহেয্যাতি অধিপ্পাযো.

ইদানি যথা পটিপজ্জন্তো যতং যতন্তো নাম হোতি, তং পটিপদং দস্সেতুং ‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উদ্ধন্তি উপরি. তিরিযন্তি পরিতো, পুরত্থিমদিসাদিৰসেন সমন্ততো দিসাভাগেসূতি অত্থো. অপাচীনন্তি হেট্ঠা. যাৰতা জগতো গতীতি যত্তকা সত্তসঙ্খারভেদস্স লোকস্স পৰত্তি, তত্থ সব্বত্থাতি অত্থো. এত্তাৰতা অনৰসেসতা সম্মসনঞাণস্স ৰিসযং সঙ্গহেত্ৰা দস্সেতি. সমৰেক্খিতাতি সমা হেতুনা ঞাযেন অৰেক্খিতা, অনিচ্চাদিৰসেন ৰিপস্সিতাতি ৰুত্তং হোতি. ধম্মানন্তি সত্তসুঞ্ঞানং. খন্ধানন্তি রূপাদীনং পঞ্চন্নং খন্ধানং. উদযব্বযন্তি উদযঞ্চ ৰযঞ্চ. ইদং ৰুত্তং হোতি – উপরি তিরিযং অধোতি তিধা সঙ্গহিতে সব্বস্মিং লোকে অতীতাদিভেদভিন্নানং পঞ্চুপাদানক্খন্ধসঙ্খাতানং সব্বেসং রূপারূপধম্মানং অনিচ্চাদিসম্মসনাধিগতেন উদযব্বযঞাণেন পঞ্চৰীসতিযা আকারেহি উদযং, পঞ্চৰীসতিযা আকারেহি ৰযং সমৰেক্খিতা সমনুপস্সিতা ভৰেয্যাতি.

চেতোসমথসামীচিন্তি চিত্তসংকিলেসানং অচ্চন্তৰূপসমনতো চেতোসমথসঙ্খাতস্স অরিযমগ্গস্স অনুচ্ছৰিকং পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিং. সিক্খমানন্তি পটিপজ্জমানং ভাৰেন্তং ঞাণপরম্পরা নিব্বত্তেন্তং. সদাতি সব্বকালং রত্তিঞ্চেৰ দিৰা চ. সতন্তি চতুসম্পজঞ্ঞসমন্নাগতায সতিযা সতোকারী. এৰম্পেত্থ গাথাৰণ্ণনা দট্ঠব্বা. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

সীলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.