৮. তিকণ্ণসুত্তৰণ্ণনা
৫৯. অট্ঠমে দুরাসদাতি দুরুপসঙ্কমনা. গরহা মুচ্চিস্সতীতি মযি এৰং কথেন্তে সমণো গোতমো কিঞ্চি কথেস্সতি, এৰং মে ৰচনমত্তম্পি ন লদ্ধন্তি অযং গরহা মুচ্চিস্সতীতি. পণ্ডিতাতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা. ধীরাতি ধিতিসম্পন্না. ব্যত্তাতি পরৰাদমদ্দনসমত্থেন ৰেয্যত্তিযেন সমন্নাগতা. বহুস্সুতাতি বাহুসচ্চৰন্তো. ৰাদিনোতি ৰাদিমগ্গকুসলা. সম্মতাতি বহুনো জনস্স সাধুসম্মতা. পণ্ডিতাদিআকারপরিচ্ছেদন্তি তেসং তেৰিজ্জানং পণ্ডিতাকারাদিআকারপরিচ্ছেদং. আকারসদ্দো কারণপরিযাযো, পরিচ্ছেদসদ্দো পরিমাণত্থোতি আহ ‘‘এত্তকেন কারণেনা’’তি.
যথাতি যেনাকারেন, যেন কারণেনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যথাতি কারণৰচন’’ন্তি. ‘‘দ্ৰীহিপি পক্খেহী’’তি ৰত্ৰা তে পক্খে সরূপতো দস্সেন্তো ‘‘মাতিতো চ পিতিতো চা’’তি আহ. তেসং পক্খানং ৰসেনস্স সুজাততং দস্সেতুং ‘‘যস্স মাতা’’তিআদি ৰুত্তং. জনকজনিকাভাৰেন ৰিনাপি লোকে মাতাপিতুসমঞ্ঞা দিস্সতি, ইধ পন সা ওরসপুত্তৰসেনেৰ ইচ্ছিতাতি দস্সেতুং ‘‘সংসুদ্ধগহণিকো’’তি ৰুত্তং. গব্ভং গণ্হাতি ধারেতীতি গহণী, গব্ভাসযসঞ্ঞিতো মাতুকুচ্ছিপ্পদেসো. যথাভুত্তস্স আহারস্স ৰিপাচনৰসেন গণ্হনতো অছড্ডনতো গহণী, কম্মজতেজোধাতু.
পিতা চ মাতা চ পিতরো, পিতূনং পিতরো পিতামহা, তেসং যুগো পিতামহযুগো, তস্মা ‘‘যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা পিতামহদ্ৰন্দা’’তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অট্ঠকথাযং পন দ্ৰন্দং অগ্গহেত্ৰা ‘‘যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. যুগ-সদ্দস্স চ অত্থকথা দস্সিতা ‘‘পিতামহোযেৰ পিতামহযুগ’’ন্তি. পুব্বপুরিসাতি পুরিসগ্গহণঞ্চেত্থ উক্কট্ঠনিদ্দেসৰসেন কতন্তি দট্ঠব্বং. এৰঞ্হি ‘‘মাতিতো’’তি পাল়িৰচনং সমত্থিতং হোতি. অক্খিত্তোতি অক্খেপো. অনৰক্খিত্তোতি সদ্ধথালিপাকাদীসু অনৰক্খিত্তো ন ছড্ডিতো. জাতিৰাদেনাতি হেতুম্হি করণৰচনন্তি দস্সেতুং ‘‘কেন কারণেনা’’তিআদি ৰুত্তং. এত্থ চ ‘‘উভতো…পে… পিতামহযুগা’’তি এতেন ব্রাহ্মণস্স যোনিদোসাভাৰো দস্সিতো সংসুদ্ধগহণিকতাকিত্তনতো. ‘‘অক্খিত্তো’’তি ইমিনা কিরিযাপরাধাভাৰো. সংসুদ্ধজাতিকাপি হি সত্তা কিরিযাপরাধেন খেপং পাপুণন্তি. ‘‘অনুপক্কুট্ঠো’’তি ইমিনা অযুত্তসংসগ্গাভাৰো. অযুত্তসংসগ্গঞ্হি পটিচ্চ সত্তা সুদ্ধজাতিকা কিরিযাপরাধরহিতাপি অক্কোসং লভন্তি.
তন্তি গরহাৰচনং. মন্তে পরিৰত্তেতীতি ৰেদে সজ্ঝাযতি, পরিযাপুণাতীতি অত্থো. মন্তে ধারেতীতি যথাঅধীতে মন্তে অসম্মুট্ঠে কত্ৰা হদযে ঠপেতি.
ওট্ঠপহতকরণৰসেনাতি অত্থাৰধারণৰসেন. সনিঘণ্ডুকেটুভানন্তি এত্থ ৰচনীযৰাচকভাৰেন অত্থং সদ্দঞ্চ খণ্ডতি ভিন্দতি ৰিভজ্জ দস্সেতীতি নিখণ্ডু, সো এৰ ইধ খ-কারস্স ঘ-কারং কত্ৰা ‘‘নিঘণ্ডূ’’তি ৰুত্তো. কিটতি গমেতি কিরিযাদিৰিভাগং, তং ৰা অনৰসেসপরিযাদানতো গমেন্তো পূরেতীতি কেটুভং. ৰেৰচনপ্পকাসকন্তি পরিযাযসদ্দদীপকং, একেকস্স অত্থস্স অনেকপরিযাযৰচনৰিভাৰকন্তি অত্থো. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অনেকেসম্পি অত্থানং একসদ্দৰচনীযতাৰিভাৰনৰসেনপি তস্স গন্থস্স পৰত্তত্তা. ৰচীভেদাদিলক্খণা কিরিযা কপ্পীযতি ৰিকপ্পীযতি এতেনাতি কিরিযাকপ্পো, সো পন ৰণ্ণপদসম্বন্ধপদত্থাদিৰিভাগতো বহুকপ্পোতি আহ ‘‘কিরিযাকপ্পৰিকপ্পো’’তি. ইদঞ্চ মূলকিরিযাকপ্পগন্থং সন্ধায ৰুত্তং. সো হি মহাৰিসযো সতসহস্সপরিমাণো নমাচরিযাদিপ্পকরণং. ঠানকরণাদিৰিভাগতো নিব্বচনৰিভাগতো চ অক্খরা পভেদীযন্তি এতেহীতি অক্খরপ্পভেদা, সিক্খানিরুত্তিযো. এতেসন্তি চতুন্নং ৰেদানং.
পদন্তি চতুব্বিধং, পঞ্চৰিধং ৰা পদং, তং পদং কাযতীতি পদকো, তেযেৰ ৰা ৰেদে পদসো কাযতীতি পদকো. তদৰসেসন্তি ৰুত্তাৰসেসং ৰাক্যং. এত্তাৰতা সদ্দব্যাকরণং ৰত্ৰা পুন ‘‘ব্যাকরণ’’ন্তি অত্থব্যাকরণমাহ. তং তং সদ্দং তদত্থঞ্চ ব্যাকরোতি ব্যাচিক্খতি এতেনাতি ব্যাকরণং, সদ্দসত্থং. আযতিং হিতং তেন লোকো ন যততি ন ঈহতীতি লোকাযতং. তঞ্হি গন্থং নিস্সায সত্তা পুঞ্ঞকিরিযায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি.
অসীতি মহাসাৰকাতি অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো, ৰপ্পো, ভদ্দিযো, মহানামো, অস্সজি, নাল়কো, যসো, ৰিমলো, সুবাহু, পুণ্ণজি, গৰম্পতি, উরুৰেলকস্সপো, নদীকস্সপো, গযাকস্সপো, সারিপুত্তো, মহামোগ্গল্লানো, মহাকস্সপো, মহাকচ্চানো, মহাকোট্ঠিকো, মহাকপ্পিনো, মহাচুন্দো, অনুরুদ্ধো, কঙ্খারেৰতো, আনন্দো, নন্দকো, ভগু, নন্দিযো, কিমিলো, ভদ্দিযো, রাহুলো, সীৰলি, উপালি, দব্বো, উপসেনো, খদিরৰনিযরেৰতো, পুণ্ণো মন্তানিপুত্তো, পুণ্ণো সুনাপরন্তকো, সোণো কুটিকণ্ণো, সোণো কোল়িৰিসো, রাধো, সুভূতি, অঙ্গুলিমালো, ৰক্কলি, কাল়ুদাযী, মহাউদাযী, পিলিন্দৰচ্ছো, সোভিতো, কুমারকস্সপো, রট্ঠপালো, ৰঙ্গীসো, সভিযো, সেলো, উপৰাণো, মেঘিযো, সাগতো, নাগিতো, লকুণ্ডকভদ্দিযো, পিণ্ডোলো ভারদ্ৰাজো, মহাপন্থকো, চূল়পন্থকো, বাকুলো, কুণ্ডধানো, দারুচীরিযো, যসোজো, অজিতো, তিস্সমেত্তেয্যো, পুণ্ণকো, মেত্তগু, ধোতকো, উপসীৰো, নন্দো, হেমকো, তোদেয্যো, কপ্পো, জতুকণ্ণী, ভদ্রাৰুধো, উদযো, পোসলো, মোঘরাজা, পিঙ্গিযোতি এতে অসীতি মহাসাৰকা নাম.
কস্মা পনেতে এৰ থেরা ‘‘মহাসাৰকা’’তি ৰুচ্চন্তীতি? অভিনীহারস্স মহন্তভাৰতো. তথা হি দ্ৰে অগ্গসাৰকাপি মহাসাৰকেসু অন্তোগধা. তে হি সাৰকপারমিঞাণস্স মত্থকপ্পত্তিযা সাৰকেসু অগ্গধম্মাধিগমেন অগ্গট্ঠানে ঠিতাপি অভিনীহারমহন্ততাসামঞ্ঞেন ‘‘মহাসাৰকা’’তিপি ৰুচ্চন্তি, ইতরে পন পকতিসাৰকেহি সাতিসযং মহাভিনীহারা. তথা হি তে পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে কতপণিধানা, ততো এৰ সাতিসযং অভিঞ্ঞাসমাপত্তীসু ৰসিনো পভিন্নপ্পটিসম্ভিদা চ. কামং সব্বেপি অরহন্তো সীলৰিসুদ্ধিআদিকে সম্পাদেত্ৰা চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা মগ্গপ্পটিপাটিযা অনৰসেসতো কিলেসে খেপেত্ৰা অগ্গফলে পতিট্ঠহন্তি, তথাপি যথা সদ্ধাৰিমুত্ততো দিট্ঠিপ্পত্তস্স, পঞ্ঞাৰিমুত্ততো চ উভতোভাগৰিমুত্তস্স পুব্বভাগভাৰনাৰিসেসসিদ্ধো মগ্গভাৰনাৰিসেসো, এৰং অভিনীহারমহন্তত্তপুব্বযোগমহন্তত্তা হি সসন্তানে সাতিসযস্স গুণৰিসেসস্স নিপ্ফাদিতত্তা সীলাদীহি গুণেহি মহন্তা সাৰকাতি মহাসাৰকা. তেসুযেৰ পন যে বোধিপক্খিযধম্মেসু পামোক্খভাৰেন ধুরভূতানং সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পাদীনং সাতিসযং কিচ্চানুভাৰনিপ্ফত্তিযা কারণভূতায তজ্জাভিনীহারাভিনীহটায সক্কচ্চং নিরন্তরং চিরকালসম্ভাৰিতায সম্মাপটিপত্তিযা যথাক্কমং পঞ্ঞায সমাধিস্মিঞ্চ উক্কট্ঠপারমিপ্পত্তিযা সৰিসেসং সব্বগুণেহি অগ্গভাৰে ঠিতা, তে সারিপুত্তমোগ্গল্লানা. ইতরে অট্ঠসত্ততি থেরা সাৰকপারমিযা মত্থকে সব্বসাৰকানং অগ্গভাৰেন অট্ঠিতত্তা ‘‘মহাসাৰকা’’ইচ্চেৰ ৰুচ্চন্তি. পকতিসাৰকা পন অভিনীহারমহন্তত্তাভাৰতো পুব্বযোগমহন্তত্তাভাৰতো চ ‘‘সত্থুসাৰকা’’ইচ্চেৰ ৰুচ্চন্তি. তে পন অগ্গসাৰকা ৰিয মহাসাৰকা ৰিয চ ন পরিমিতা, অথ খো অনেকসতা অনেকসহস্সা.
ৰযতীতি ৰযো, আদিমজ্ঝপরিযোসানেসু কত্থচি অপরিকিলমন্তো অৰিত্থাযন্তো তে গন্থে সন্তানেতি পণেতীতি অত্থো. দ্ৰে পটিসেধা পকতিং গমেন্তীতি দস্সেতুং ‘‘অৰযো ন হোতী’’তি ৰত্ৰা তত্থ অৰযং দস্সেতুং ‘‘অৰযো নাম…পে… ন সক্কোতী’’তি ৰুত্তং.
ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে. এতন্তি ‘‘ৰিৰিচ্চেৰ কামেহী’’তিআদিৰচনং. ততিযৰিজ্জাধিগমায পটিপত্তিক্কমো ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৭০) সাতিসযং ৰিত্থারিতো, তথা ইধ অৰত্তুকামতায ভযভেরৰসুত্তাদীসু (ম. নি. ১.৩৪ আদযো) ৰিয সঙ্খেপতো চ ৰত্তুকামতায ‘‘দ্ৰিন্নং ৰিজ্জান’’মিচ্চেৰ ৰুত্তং.
ৰিজ্জাতি পুব্বেনিৰাসপ্পটিচ্ছাদকস্স মোহক্খন্ধস্স ৰিজ্জনট্ঠেনপি ৰিজ্জা. মোহো পটিচ্ছাদকট্ঠেন তমোতি ৰুচ্চতি তমো ৰিযাতি কত্ৰা. কাতব্বতো করণং, ওভাসোৰ করণং ওভাসকরণং, অত্তনো পচ্চযেহি ওভাসভাৰেন নিব্বত্তেতব্বট্ঠেনাতি অত্থো. অযং অত্থোতি অযমেৰ অধিপ্পেতত্থো. পসংসাৰচনন্তি তস্সেৰ অত্থস্স থোমনাৰচনং পটিপক্খৰিধমনপৰত্তিৰিসেসানং বোধনতো. যোজনাতি পসংসাৰসেন ৰুত্তপদানং অত্থদস্সনৰসেন ৰুত্তপদস্স চ যোজনা. অৰিজ্জা ৰিহতাতি এতেন ৰিজ্জনট্ঠেন ৰিজ্জাতি অযম্পি অত্থো দীপিতোতি দট্ঠব্বং. যস্মা ৰিজ্জা উপ্পন্নাতি এতেন ৰিজ্জাপটিপক্খা অৰিজ্জা, পটিপক্খতা চস্সা পহাতব্বভাৰেন ৰিজ্জায চ পহাযকভাৰেনাতি দস্সেতি. ইতরস্মিম্পি পদদ্ৰযেতি ‘‘তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো’’তি পদদ্ৰযেপি. এসেৰ নযোতি যথাৰুত্তযোজনং অতিদিসতি. তত্থাযং যোজনা – এৰং অধিগতৰিজ্জস্স তমো ৰিহতো ৰিদ্ধস্তো. কস্মা? যস্মা আলোকো উপ্পন্নো ঞাণালোকো পাতুভূতোতি. পেসিতত্তস্সাতি যথাধিপ্পেতত্থসিদ্ধিপ্পত্তিং ৰিস্সট্ঠচিত্তস্স, পঠমৰিজ্জাধিগমায পেসিতচিত্তস্সাতি ৰুত্তং হোতি.
ৰিপস্সনাপাদকন্তি ইমিনা তস্স ঝানচিত্তস্স নিব্বেধভাগিযতমাহ. ৰিপস্সনা তিৰিধা ৰিপস্সকপুগ্গলভেদেন. মহাবোধিসত্তানঞ্হি পচ্চেকবোধিসত্তানঞ্চ ৰিপস্সনা চিন্তামযঞাণসংৰড্ঢিতত্তা সযম্ভুঞাণভূতা, ইতরেসং সুতমযঞাণসংৰড্ঢিতত্তা পরোপদেসসম্ভূতা. সা ‘‘ঠপেত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং অৰসেসরূপারূপজ্ঝানানং অঞ্ঞতরতো ৰুট্ঠাযা’’তিআদিনা অনেকধা অরূপমুখৰসেন চতুধাতুৰৰত্থানে ৰুত্তানং তেসং তেসং ধাতুপরিগ্গহমুখানং অঞ্ঞতরমুখৰসেন চ অনেকধাৰ ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৩০৬) নানানযতো ৰিভাৰিতা. মহাবোধিসত্তানং পন চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সমুখেন পভেদগমনতো নানানযং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসন্নিস্সযস্স অরিযমগ্গঞাণস্স অধিট্ঠানভূতং পুব্বভাগঞাণগব্ভং গণ্হাপেন্তং পরিপাকং গচ্ছন্তং পরমগম্ভীরং সণ্হসুখুমতরং অনঞ্ঞসাধারণং ৰিপস্সনাঞাণং হোতি, যং অট্ঠকথাসু ‘‘মহাৰজিরঞাণ’’ন্তি ৰুচ্চতি. যস্স চ পৰত্তিৰিভাগেন চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সপ্পভেদস্স পাদকভাৰেন সমাপজ্জিযমানা চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা দেৰসিকং সত্থু ৰল়ঞ্জনকসমাপত্তিযো ৰুচ্চন্তি, স্ৰাযং বুদ্ধানং ৰিপস্সনাচারো পরমত্থমঞ্জূসাযং ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৪৪) দস্সিতো, অত্থিকেহি ততো গহেতব্বোতি. ইধ পন সাৰকানং ৰিপস্সনাচারং সন্ধায ‘‘ৰিপস্সনাপাদক’’ন্তি ৰুত্তং.
কামং হেট্ঠিমমগ্গঞাণানিপি আসৰানং খেপনঞাণানি এৰ, অনৰসেসতো পন তেসং খেপনং অগ্গমগ্গঞাণেনেৰাতি আহ ‘‘অরহত্তমগ্গঞাণত্থাযা’’তি. আসৰৰিনাসনতোতি আসৰানং নিস্সেসং সমুচ্ছিন্দনতো. আসৰানং খযে ঞাণং আসৰক্খযঞাণন্তি দস্সেন্তো ‘‘তত্র চেতং ঞাণ’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘খযে’’তি আধারে ভুম্মং, ন ৰিসযেতি দস্সেন্তো ‘‘তত্থ পরিযাপন্নত্তা’’তি আহ. অভিনীহরতীতি অভিমুখং নীহরতি, যথা মগ্গাভিসমযো হোতি, সৰনং তদভিমুখং পৰত্তেতি. ইদং দুক্খন্তি দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স তদা ভিক্খুনা পচ্চক্খতো গহিতভাৰদস্সনং. এত্তকং দুক্খন্তি তস্স পরিচ্ছিজ্জ গহিতভাৰদস্সনং. ন ইতো ভিয্যোতি তস্স অনৰসেসতো গহিতভাৰদস্সনং. তেনাহ ‘‘সব্বম্পি দুক্খসচ্চ’’ন্তিআদি. সরসলক্খণপটিৰেধেনাতি সভাৰসঙ্খাতস্স লক্খণস্স অসম্মোহতো পটিৰিজ্ঝনেন. অসম্মোহপটিৰেধোতি চ যথা তস্মিং ঞাণে পৰত্তে পচ্ছা দুক্খসচ্চস্স সরূপাদিপরিচ্ছেদে সম্মোহো ন হোতি, তথা পৰত্তি. তেনেৰাহ ‘‘যথাভূতং পজানাতী’’তি. দুক্খং সমুদেতি এতস্মাতি দুক্খসমুদযো. যং ঠানং পত্ৰাতি যং নিব্বানং মগ্গস্স আরম্মণপচ্চযট্ঠেন কারণভূতং আগম্ম. পত্ৰাতি চ তদুভযৰতো পুগ্গলস্স পৰত্তিযাতি কত্ৰা ৰুত্তং. পত্ৰাতি ৰা পাপুণনহেতু. অপ্পৰত্তিন্তি অপ্পৰত্তিনিমিত্তং. তে ৰা ন পৰত্তন্তি এত্থাতি অপ্পৰত্তি, নিব্বানং. তস্সাতি দুক্খনিরোধস্স. সম্পাপকন্তি সচ্ছিকিরিযাৰসেন সম্মদেৰ পাপকং.
কিলেসৰসেনাতি আসৰসঙ্খাতকিলেসৰসেন. যস্মা আসৰানং দুক্খসচ্চপরিযাযো তপ্পরিযাপন্নত্তা সেসসচ্চানঞ্চ তংসমুদযাদিপরিযাযো অত্থি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘পরিযাযতো’’তি. দস্সেন্তো সচ্চানীতি যোজনা. আসৰানঞ্চেত্থ গহণং ‘‘আসৰানং খযঞাণাযা’’তি আরদ্ধত্তা. তথা হি ‘‘কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতী’’তিআদিনা আসৰৰিমুত্তিসীসেনেৰ সব্বকিলেসৰিমুত্তি ৰুত্তা. ‘‘ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতী’’তিআদিনা মিস্সকমগ্গো ইধ কথিতোতি ‘‘সহ ৰিপস্সনায কোটিপ্পত্তং মগ্গং কথেসী’’তি ৰুত্তং. জানতো পস্সতোতি ইমিনা পরিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযাভাৰনাভিসমযা ৰুত্তা. ৰিমুচ্চতীতি ইমিনা পহানাভিসমযো ৰুত্তোতি আহ ‘‘ইমিনা মগ্গক্খণং দস্সেতী’’তি. জানতো পস্সতোতি ৰা হেতুনিদ্দেসো. যং জাননহেতু কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতীতি যোজনা. ধম্মানঞ্হি সমানকালিকানম্পি পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নতা সহজাতকোটিযা লব্ভতি. ভৰাসৰগ্গহণেনেৰ এত্থ ভৰরাগস্স ৰিয ভৰদিট্ঠিযাপি সমৰরোধোতি দিট্ঠাসৰস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
খীণা জাতীতিআদীহি পদেহি. তস্সাতি পচ্চৰেক্খণঞাণস্স. ভূমিন্তি পৰত্তিট্ঠানং. যেনাধিপ্পাযেন ‘‘কতমা পনস্সা’’তিআদিনা চোদনা কতা, তং ৰিৰরন্তো ‘‘ন তাৰস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ ন তাৰস্স অতীতা জাতি খীণা মগ্গভাৰনাযাতি অধিপ্পাযো. তত্থ কারণমাহ ‘‘পুব্বেৰ খীণত্তা’’তি. ন অনাগতা অস্স জাতি খীণাতি যোজনা. ন অনাগতাতি চ অনাগতভাৰসামঞ্ঞং গহেত্ৰা লেসেন চোদেতি. তেনাহ ‘‘অনাগতে ৰাযামাভাৰতো’’তি. অনাগতৰিসেসো পনেত্থ অধিপ্পেতো, তস্স খেপনে ৰাযামো লব্ভতেৰ. তেনাহ ‘‘যা পন মগ্গস্সা’’তিআদি. একচতুপঞ্চৰোকারভৰেসূতি ভৰত্তযগ্গহণং ৰুত্তনযেন অনৰসেসতো জাতিযা খীণভাৰদস্সনত্থং. তন্তি যথাৰুত্তং জাতিং. সোতি খীণাসৰো ভিক্খু.
ব্রহ্মচরিযৰাসো নাম ইধ মগ্গব্রহ্মচরিযস্স নিব্বত্তনমেৰাতি আহ ‘‘পরিৰুত্থ’’ন্তি. সম্মাদিট্ঠিযা চতূসু সচ্চেসু পরিঞ্ঞাদিকিচ্চসাধনৰসেন পৰত্তমানায সম্মাসঙ্কপ্পাদীনম্পি দুক্খসচ্চে পরিঞ্ঞাভিসমযানুগুণা পৰত্তি, ইতরেসু চ সচ্চেসু নেসং পহানাভিসমযাদিৰসেন পৰত্তি পাকটা এৰ. তেন ৰুত্তং ‘‘চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাভিসমযৰসেনা’’তি. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযোতি আদি-সদ্দেন সত্তসেখং সঙ্গণ্হাতি.
ইত্থত্তাযাতি ইমে পকারা ইত্থং, তব্ভাৰো ইত্থত্তং, তদত্থন্তি ৰুত্তং হোতি. তে পন পকারা অরিযমগ্গব্যাপারভূতা পরিঞ্ঞাদযো ইধাধিপ্পেতাতি আহ ‘‘এৰংসোল়সৰিধকিচ্চভাৰাযা’’তি. তে হি মগ্গং পচ্চৰেক্খতো মগ্গানুভাৰেন পাকটা হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি, পরিঞ্ঞাদীসু চ পহানমেৰ পধানং তদত্থত্তা ইতরেসন্তি আহ ‘‘কিলেসক্খযায ৰা’’তি. পহীনকিলেসপচ্চৰেক্খণৰসেন ৰা এতং ৰুত্তং. দুতিযৰিকপ্পে ইত্থত্তাযাতি নিস্সক্কে সম্পদানৰচনন্তি আহ ‘‘ইত্থভাৰতো’’তি. অপরন্তি অনাগতং. ইমে পন চরিমকত্তভাৰসঙ্খাতা পঞ্চক্খন্ধা. পরিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তীতি এতেন তেসং অপ্পতিট্ঠতং দস্সেতি. অপরিঞ্ঞামূলকা হি পতিট্ঠা. যথাহ ‘‘কবল়ীকারে চে, ভিক্খৰে, আহারে অত্থি রাগো, অত্থি নন্দী, অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং ৰিরুল়্হ’’ন্তিআদি (সং. নি. ২.৬৪; কথা. ২৯৬; মহানি. ৭). তেনেৰাহ – ‘‘ছিন্নমূলকা রুক্খা ৰিযা’’তিআদি.
যস্সাতি পুথুজ্জনস্স. তস্স হি সীলং কদাচি ৰড্ঢতি, কদাচি হাযতি. সেক্খাপি পন সীলেসু পরিপূরকারিনোৰ, অসেক্খেসু ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তেনাহ ‘‘খীণাসৰস্সা’’তিআদি. ৰসিপ্পত্তন্তি ৰসীভাৰপ্পত্তং. সুট্ঠু সমাহিতন্তি অগ্গফলসমাধিনা সম্মদেৰ সমাহিতং. ধিতিসম্পন্নন্তি অগ্গফলধিতিযা সমন্নাগতং. মচ্চুং জহিত্ৰা ঠিতন্তি আযতিং পুনব্ভৰাভাৰতো ৰুত্তং. কথং পুনব্ভৰাভাৰোতি আহ ‘‘সব্বে পাপধম্মে পজহিত্ৰা ঠিত’’ন্তি. সব্বস্সপি ঞেয্যধম্মস্স চতুসচ্চন্তোগধত্তা ৰুত্তং ‘‘বুদ্ধন্তি চতুসচ্চবুদ্ধ’’ন্তি. বুদ্ধসাৰকাতি সাৰকবুদ্ধা নমস্সন্তি, পগেৰ ইতরা পজা. ইতরা হি পজা সাৰকেপি নমস্সন্তি. ইতি এত্তকেন ঠানেন সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰসেন গাথানং অত্থং ৰত্ৰা ইদানি সাৰকস্সপি ৰসেন অত্থং যোজেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. সাৰকোপি গোতমো মুখনিব্বত্তেন সম্পত্তেন সম্বন্ধেন, যতো সব্বেপি অরিযসাৰকা ভগৰতো ওরসপুত্তাতি ৰুচ্চন্তীতি.
নিৰুস্সতীতি নিৰাসো, নিৰুত্থো খন্ধসন্তানোতি আহ ‘‘নিৰুত্থক্খন্ধপরম্পর’’ন্তি. অৰেতি, অৰেদীতি পাঠদ্ৰযেনপি পুব্বেনিৰাসঞাণস্স কিচ্চসিদ্ধিংযেৰ দস্সেতি. একত্তকাযএকত্তসঞ্ঞিভাৰসামঞ্ঞতো ৰেহপ্ফলাপি এত্থেৰ সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ‘‘ছ কামাৰচরে, নৰ ব্রহ্মলোকে’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. ইতরে পন অপচুরভাৰতো ন ৰুত্তা. একচ্চানং অৰিসযভাৰতো চ অৰচনং দট্ঠব্বং. জাতি খীযতি এতেনাতি জাতিক্খযো, অরহত্তন্তি আহ ‘‘অরহত্তং পত্তো’’তি. ‘‘অভিঞ্ঞাযা’’তি ৰত্তব্বে যকারলোপেন ‘‘অভিঞ্ঞা’’তি নিদ্দেসো কতোতি আহ ‘‘জানিত্ৰা’’তি. কিচ্চৰোসানেনাতি চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বস্স সোল়সৰিধস্স কিচ্চস্স পরিযোসানেন. ৰোসিতোতি পরিযোসিতো, নিট্ঠিতোতি অত্থো. মোনেয্যেন সমন্নাগতোতি কাযমোনেয্যাদীহি সমন্নাগতো. লপিতং লপতীতি লপিতলাপনো. অত্তপচ্চক্খতো ঞত্ৰাতি ইমিনা তেসং ৰিজ্জানং পটিলদ্ধভাৰং দীপেতি.
তিকণ্ণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.