৬. অপণ্ণকসুত্তৰণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে ৰিরজ্ঝনকিরিযা নাম পচ্ছা সমাদাতব্বতায অপণ্ণকপ্পযোগসমাদানা ৰিয হোতি, অৰিরজ্ঝনকিরিযা পন পচ্ছা অসমাদাতব্বতায অনূনাতি তংসমঙ্গিপুগ্গলো অপণ্ণকো, তস্স ভাৰো অপণ্ণকতাতি আহ ‘‘অপণ্ণকপটিপদন্তি অৰিরদ্ধপটিপদ’’ন্তিআদি. যস্মা সা অধিপ্পেতত্থসাধনেন একংসিকা ৰট্টতো নিয্যানাৰহা, তত্থ চ যুত্তিযুত্তা অসারাপগতা অৰিরুদ্ধতায অপচ্চনীকা অনুলোমিকা অনুধম্মভূতা চ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘একংসপটিপদ’’ন্তিআদি. ন তক্কগ্গাহেন ৰা নযগ্গাহেন ৰাতি তক্কগ্গাহেন ৰা পটিপন্নো ন হোতি নযগ্গাহেন ৰা অপণ্ণকপটিপদং পটিপন্নো. তত্থ তক্কগ্গাহেন ৰাতি আচরিযং অলভিত্ৰা ‘‘এৰং মে সুগতি, নিব্বানং ৰা ভৰিস্সতী’’তি অত্তনো তক্কগ্গহণমত্তেন. নযগ্গাহেনাতি পচ্চক্খতো অদিস্ৰা নযতো অনুমানতো গহণেন. এৰং গহেত্ৰা পটিপন্নোতি তক্কমত্তেন, নযগ্গাহেন ৰা পটিপন্নো. পণ্ডিতসত্থৰাহো ৰিয সম্পত্তীহি ন পরিহাযতীতি যোজনা.

যং সন্ধায ৰুত্তন্তি পরিহানঞ্চ অপরিহানঞ্চ সন্ধায জাতকে (জা. ১.১.১) ৰুত্তং. অযং পনেত্থ গাথায অত্থযোজনা – অপণ্ণকং ঠানং অৰিরদ্ধকারণং নিয্যানিককারণং একে বোধিসত্তপ্পমুখা পণ্ডিতমনুস্সা গণ্হিংসু. যে পন তে বালসত্থৰাহপুত্তপ্পমুখা তক্কিকা আহু, তে দুতিযং সাপরাধং অনেকংসিকং ঠানং অনিয্যানিকং কারণং অগ্গহেসুং, তে কণ্হপটিপদং পটিপন্না. তত্থ সুক্কপটিপদা অপরিহানিপটিপদা, কণ্হপটিপদা পরিহানিপটিপদা, তস্মা যে সুক্কপটিপদং পটিপন্না, তে অপরিহীনা সোত্থিভাৰং পত্তা. যে পন কণ্হপটিপদং পটিপন্না, তে পরিহীনা অনযব্যসনং আপন্নাতি ইমমত্থং ভগৰা অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিনো ৰত্ৰা উত্তরি ইদমাহ ‘‘এতদঞ্ঞায মেধাৰী, তং গণ্হে যদপণ্ণক’’ন্তি.

তত্থ এতদঞ্ঞায মেধাৰীতি মেধাতি লদ্ধনামায ৰিসুদ্ধায উত্তমায পঞ্ঞায সমন্নাগতো কুলপুত্তো এতং অপণ্ণকং ঠানং দুতিযঞ্চাতি দ্ৰীসু অতক্কগ্গাহতক্কগ্গাহসঙ্খাতেসু ঠানেসু গুণদোসং ৰুদ্ধিহানিং অত্থানত্থং ঞত্ৰাতি অত্থো. তং গণ্হে যদপণ্ণকন্তি যং অপণ্ণকং একংসিকং সুক্কপটিপদাঅপরিহানিযপটিপদাসঙ্খাতং নিয্যানিককারণং, তদেৰ গণ্হেয্য. কস্মা? একংসিকাদিভাৰতোযেৰ. ইতরং পন ন গণ্হেয্য. কস্মা? অনেকংসিকাদিভাৰতোযেৰ.

যৰন্তি তায সত্তা অমিস্সিতাপি সমানজাতিতায মিস্সিতা ৰিয হোন্তীতি যোনি. সা পন অত্থতো অণ্ডাদিউপ্পত্তিট্ঠানৰিসিট্ঠো খন্ধানং ভাগসো পৰত্তিৰিসেসোতি আহ ‘‘খন্ধকোট্ঠাসো যোনি নামা’’তি. কারণং যোনি নাম, যোনীতি তং তং ফলং অনুপচিতঞাণসম্ভারেহি দুরৰগাধভেদতায মিস্সিতং ৰিয হোতীতি. যতো একত্তনযেন সো এৰাযন্তি বালানং মিচ্ছাগাহো. পস্সাৰমগ্গো যোনি নাম যৰন্তি তায সত্তা যোনিসম্বন্ধেন মিস্সিতা হোন্তীতি. পগ্গহিতা অনুট্ঠানেন, পুনপ্পুনং আসেৰনায পরিপুণ্ণা.

‘‘চক্খুতোপী’’তিআদিম্হি পন চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিৰীথীসু তদনুগতমনোৰিঞ্ঞাণৰীথীসু চ কিঞ্চাপি কুসলাদীনং পৰত্তি অত্থি, কামাসৰাদযো এৰ পন ৰণতো যূসং ৰিয পগ্ঘরনকঅসুচিভাৰেন সন্দন্তি, তস্মা তে এৰ ‘‘আসৰা’’তি ৰুচ্চন্তি. তত্থ হি পগ্ঘরনকঅসুচিম্হি আসৰসদ্দো নিরুল়্হোতি. ধম্মতো যাৰ গোত্রভূতি ততো পরং মগ্গফলেসু অপ্পৰত্তনতো ৰুত্তং. এতে হি আরম্মণকরণৰসেন ধম্মে গচ্ছন্তা ততো পরং ন গচ্ছন্তি. ননু ততো পরং ভৰঙ্গাদীনিপি গচ্ছন্তীতি চে? ন, তেসম্পি পুব্বে আলম্বিতেসু লোকিযধম্মেসু সাসৰভাৰেন অন্তোগধত্তা ততো পরতাভাৰতো. এত্থ চ গোত্রভুৰচনেন গোত্রভুৰোদানফলসমাপত্তিপুরেচারিকপরিকম্মানি ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি. পঠমমগ্গপুরেচারিকমেৰ ৰা গোত্রভু অৰধিনিদস্সনভাৰেন গহিতং, ততো পরং পন মগ্গফলসমানতায অঞ্ঞেসু মগ্গেসু মগ্গৰীথিযং সমাপত্তিৰীথীযং নিরোধানন্তরঞ্চ পৰত্তমানেসু ফলেসু নিব্বানে চ আসৰানং পৰত্তি নিৰারিতাতি ৰেদিতব্বং. সৰন্তীতি গচ্ছন্তি, আরম্মণকরণৰসেন পৰত্তন্তীতি অত্থো. অৰধিঅত্থো আ-কারো, অৰধি চ মরিযাদাভিৰিধিভেদতো দুৰিধো. তত্থ মরিযাদং কিরিযং বহি কত্ৰা পৰত্ততি যথা ‘‘আপাটলীপুত্তং ৰুট্ঠো দেৰো’’তি. অভিৰিধি পন কিরিযং ব্যাপেত্ৰা পৰত্ততি যথা ‘‘আভৰগ্গং ভগৰতো যসো পৰত্ততী’’তি. অভিৰিধিঅত্থো চাযমা-কারো ইধ গহিতোতি ৰুত্তং ‘‘অন্তোকরণত্থো’’তি.

মদিরাদযোতি আদি-সদ্দেন সিন্ধৰকাদম্বরিকাপোতিকাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. চিরপারিৰাসিযট্ঠো চিরপরিৰুট্ঠতা পুরাণভাৰো. অৰিজ্জা নাহোসীতিআদীতি এত্থ আদি-সদ্দেন ‘‘পুরিমা, ভিক্খৰে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি ভৰতণ্হাযা’’তি (অ. নি. ১০.৬২) ইদং সুত্তং সঙ্গহিতং. অৰিজ্জাসৰভৰাসৰানং চিরপরিৰুট্ঠতায দস্সিতায তব্ভাৰভাৰিনো কামাসৰস্স চিরপরিৰুট্ঠতা দস্সিতাৰ হোতি. অঞ্ঞেসু চ যথাৰুত্তে ধম্মে ওকাসঞ্চ আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তমানেসু মানাদীসু ৰিজ্জমানেসু অত্তত্তনিযাদিগ্গাহৰসেন অভিব্যাপনং মদকরণৰসেন আসৰসদিসতা চ এতেসংযেৰ, ন অঞ্ঞেসন্তি এতেস্ৰেৰ আসৰসদ্দো নিরুল়্হোতি দট্ঠব্বো. আযতং অনাদিকালিকত্তা. পসৰন্তীতি ফলন্তি. ন হি কিঞ্চি সংসারদুক্খং অত্থি, যং আসৰেহি ৰিনা উপ্পজ্জেয্য. পুরিমানি চেত্থাতি এতেসু চতূসু অত্থৰিকপ্পেসু পুরিমানি তীণি. যত্থাতি যেসু সুত্তাভিধম্মপ্পদেসেসু. তত্থ যুজ্জন্তি কিলেসেসুযেৰ যথাৰুত্তস্স অত্থত্তযস্স সম্ভৰতো. পচ্ছিমং কম্মেপীতি পচ্ছিমং ‘‘আযতং ৰা সংসারদুক্খং সৰন্তি পসৰন্তী’’তি ৰুত্তনিব্বচনং কম্মেপি যুজ্জতি দুক্খপ্পসৰনস্স কিলেসকম্মসাধারণত্তা.

দিট্ঠধম্মা ৰুচ্চন্তি পচ্চক্খভূতা খন্ধা, দিট্ঠধম্মে ভৰা দিট্ঠধম্মিকা. ৰিৰাদমূলভূতাতি ৰিৰাদস্স মূলকারণভূতা কোধূপনাহমক্খপলাসইস্সামচ্ছরিযমাযাসাঠেয্যথম্ভসারম্ভমানাতিমানা. যেন দেৰূপপত্যস্সাতি যেন কম্মকিলেসপ্পকারেন আসৰেন দেৰেসু উপপত্তি নিব্বত্তি অস্স ময্হন্তি সম্বন্ধো. গন্ধব্বো ৰা ৰিহঙ্গমো আকাসচারী অস্সন্তি ৰিভত্তিং ৰিপরিণামেত্ৰা যোজেতব্বং. এত্থ চ যক্খগন্ধব্বৰিনিমুত্তা সব্বা দেৰতা দেৰগ্গহণেন গহিতা. নল়ো ৰুচ্চতি মূলং, তস্মা ৰিনল়ীকতাতি ৰিগতনল়া ৰিগতমূলা কতাতি অত্থো. অৰসেসা চ অকুসলা ধম্মাতি অকুসলকম্মতো অৰসেসা অকুসলা ধম্মা আসৰাতি আগতাতি সম্বন্ধো.

পটিঘাতাযাতি পটিসেধনায. পরূপৰাদ…পে… উপদ্দৰাতি ইদং যদি ভগৰা সিক্খাপদং ন পঞ্ঞাপেয্য, ততো অসদ্ধম্মপ্পটিসেৰনঅদিন্নাদানপাণাতিপাতাদিহেতু যে উপ্পজ্জেয্যুং পরূপৰাদাদযো দিট্ঠধম্মিকা নানপ্পকারা অনত্থা, যে চ তন্নিমিত্তমেৰ নিরযাদীসু নিব্বত্তস্স পঞ্চৰিধবন্ধনকম্মকারণাদিৰসেন মহাদুক্খানুভৰাদিপ্পকারা অনত্থা, তে সন্ধায ৰুত্তং.

তে পনেতেতি এতে কামরাগাদিকিলেসতেভূমককম্মপরূপৰাদাদিউপ্পদ্দৰপ্পকারা আসৰা. যত্থাতি যস্মিং ৰিনযাদিপাল়িপ্পদেসে. যথাতি যেন দুৰিধাদিপ্পকারেন অৰসেসেসু চ সুত্তন্তেসু তিধা আগতাতি সম্বন্ধো. নিরযং গমেন্তীতি নিরযগামিনিযা. ছক্কনিপাতেতি ছক্কনিপাতে আহুনেয্যসুত্তে (অ. নি. ৬.৫৮). তত্থ হি আসৰা ছধা আগতা.

সরসভেদোতি খণিকনিরোধো. খীণাকারোতি অচ্চন্তায খীণতা. আসৰা খীযন্তি পহীযন্তি এতেনাতি আসৰক্খযো, মগ্গো. আসৰানং খযন্তে উপ্পজ্জনতো আসৰক্খযো, ফলং. আসৰক্খযেন পত্তব্বতো আসৰা খীযন্তি এত্থাতি আসৰক্খযো, নিব্বানং. ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৫৫৭-৫৬০) ৰিত্থারিতো, তস্মা তত্থ, তং সংৰণ্ণনায চ ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো.

তথাতি ইমিনা ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিততং উপসংহরতি. কুসলপ্পৰত্তিং আৰরন্তি নিৰারেন্তীতি আৰরণীযা. পুরিমপ্পৰত্তিৰসেনাতি নিদ্দোক্কমনতো পুব্বে কম্মট্ঠানস্স পৰত্তিৰসেন. ঠপেত্ৰাতি হত্থগতং কিঞ্চি ঠপেন্তো ৰিয কম্মট্ঠানং সতিসম্পজঞ্ঞৰসেন ঠপেত্ৰা কম্মট্ঠানমেৰ মনসিকরোন্তো নিদ্দং ওক্কমতি, ঝানসমাপন্নো ৰিয যথাপরিচ্ছিন্নেনেৰ কালেন পবুজ্ঝমানো কম্মট্ঠানং ঠপিতট্ঠানে গণ্হন্তোযেৰ পবুজ্ঝতি নাম. তেন ৰুত্তং ‘‘তস্মা…পে… নাম হোতী’’তি. মূলকম্মট্ঠানেতি আদিতো পট্ঠায পরিহরিযমানকম্মট্ঠানে. পরিগ্গহকম্মট্ঠানৰসেনাতি সযনং উপগচ্ছন্তেন পরিগ্গহমানকম্মট্ঠানমনসিকারৰসেন. সো পন ধাতুমনসিকারৰসেন ইচ্ছিতব্বোতি দস্সেতুং ‘‘অযং হী’’তিআদি ৰুত্তং.

অপণ্ণকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.