৫. পরিসৰগ্গৰণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে উদ্ধচ্চেন সমন্নাগতাতি অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায, অৰজ্জে ৰজ্জসঞ্ঞিতায, ৰজ্জে অৰজ্জসঞ্ঞিতায উদ্ধচ্চপ্পকতিকা. যে হি ৰিনযে অপকতঞ্ঞুনো সংকিলেসৰোদানিযেসু ধম্মেসু ন কুসলা সকিঞ্চনকারিনো ৰিপ্পটিসারবহুলা, তেসং অনুপ্পন্নঞ্চ উদ্ধচ্চং উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ ভিয্যোভাৰং ৰেপুল্লং আপজ্জতি. সারাভাৰেন তুচ্ছত্তা নল়ো ৰিযাতি নল়ো, মানোতি আহ ‘‘উন্নল়াতি উগ্গতনল়া’’তি. তেনাহ ‘‘উট্ঠিততুচ্ছমানা’’তি. মানো হি সেয্যস্স সেয্যোতি সদিসোতি চ পৰত্তিযা ৰিসেসতো তুচ্ছো. চাপল্লেনাতি চপলভাৰেন, তণ্হালোলুপ্পেনাতি অত্থো. মুখখরাতি মুখেন ফরুসা, ফরুসৰাদিনোতি অত্থো.

ৰিকিণ্ণৰাচাতি ৰিস্সটৰচনা সম্ফপ্পলাপিতায অপরিযন্তৰচনা. তেনাহ ‘‘অসংযতৰচনা’’তিআদি. ৰিস্সট্ঠসতিনোতি সতিৰিরহিতা. পচ্চযৰেকল্লেন ৰিজ্জমানাযপি সতিযা সতিকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায এৰং ৰুত্তা. ন সম্পজানন্তীতি অসম্পজানা, তংযোগনিৰত্তিযং চাযং অকারো ‘‘অহেতুকা ধম্মা (ধ. স. দুকমাতিকা ২), অভিক্খুকো আৰাসো’’তিআদীসু (চূল়ৰ. ৭৬) ৰিযাতি আহ ‘‘নিপ্পঞ্ঞা’’তি, পঞ্ঞারহিতাতি অত্থো. পাল়িযং ৰিব্ভন্তচিত্তাতি উব্ভন্তচিত্তা. সমাধিৰিরহেন লদ্ধোকাসেন উদ্ধচ্চেন তেসং সমাধিৰিরহানং চিত্তং নানারম্মণেসু পরিব্ভমতি ৰনমক্কটো ৰিয ৰনসাখাসু. পাকতিন্দ্রিযাতি সংৰরাভাৰেন গিহিকালে ৰিয ৰিৰটইন্দ্রিযা. তেনাহ ‘‘পকতিযা ঠিতেহী’’তিআদি. ৰিৰটেহীতি অসংৰুতেহি.

৪৪. দুতিযে ভণ্ডনং ৰুচ্চতি কলহস্স পুব্বভাগোতি কলহস্স হেতুভূতা পরিভাসা তংসদিসী চ অনিট্ঠকিরিযা ভণ্ডনং নাম. কলহজাতাতি হত্থপরামাসাদিৰসেন মত্থকপ্পত্তো কলহো জাতো এতেসন্তি কলহজাতাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ৰিরুদ্ধৰাদন্তি ‘‘অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো’’তিআদিনা ৰিরুদ্ধৰাদভূতং ৰিৰাদং. মুখসন্নিস্সিততায ৰাচা ইধ ‘‘মুখ’’ন্তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘দুব্ভাসিতা ৰাচা মুখসত্তিযোতি ৰুচ্চন্তী’’তি. চতুব্বিধম্পি সঙ্ঘকম্মং সীমাপরিচ্ছিন্নেহি পকতত্তেহি ভিক্খূহি একতো কত্তব্বত্তা এককম্মং নাম. পঞ্চৰিধোপি পাতিমোক্খুদ্দেসো একতো উদ্দিসিতব্বত্তা একুদ্দেসো নাম. পঞ্ঞত্তং পন সিক্খাপদং সব্বেহিপি লজ্জীপুগ্গলেহি সমং সিক্খিতব্বভাৰতো সমসিক্খতা নাম. পাল়িযং খীরোদকীভূতাতি যথা খীরঞ্চ উদকঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দতি, ৰিসুং ন হোতি, একত্তং ৰিয উপেতি. সতিপি হি উভযেসং কলাপানং পরমত্থতো ভেদে পচুরজনেহি পন দুৰিঞ্ঞেয্যনানত্তং খীরোদকং সমোদিতং অচ্চন্তমেৰ সংসট্ঠং ৰিয হুত্ৰা তিট্ঠতি, এৰং সামগ্গিৰসেন একত্তূপগতচিত্তুপ্পাদা ৰিযাতি খীরোদকীভূতাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. মেত্তাচক্খূহীতি মেত্তাচিত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা ওলোকনচক্খূহি. তানি হি পিযভাৰদীপনতো ‘‘পিযচক্খূনী’’তি ৰুচ্চন্তি.

৪৫. ততিযে অগ্গৰতীতি এত্থ অগ্গ-সদ্দো উত্তমপরিযাযো, তেন ৰিসিট্ঠস্স পুগ্গলস্স, ৰিসিট্ঠায ৰা পটিপত্তিযা গহণং ইধাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘অগ্গৰতীতি উত্তমপুগ্গলৰতী’’তিআদি. অৰিগততণ্হতায তং তং পরিক্খারজাতং বহুং লন্তি আদিযন্তীতি বহুলা, বহুলা এৰ বাহুলিকা যথা ‘‘ৰেনযিকো’’তি (অ. নি. ৮.১১; পারা. ৮; ম. নি. ১.২৪৬). তে পন যস্মা পচ্চযবহুভাৰায যুত্তপ্পযুত্তা নাম হোন্তি, তস্মা আহ ‘‘চীৰরাদিবাহুল্লায পটিপন্না’’তি. সিক্খায আদরগারৰাভাৰতো সিথিলং অদল়্হং গণ্হন্তীতি সাথলিকাতি ৰুত্তং. সিথিলন্তি চ ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, সিথিলসদ্দেন ৰা সমানত্থস্স সাথলসদ্দস্স ৰসেন সাথলিকাতি পদসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. অৰগমনট্ঠেনাতি অধোগমনট্ঠেন, ওরম্ভাগিযভাৰেনাতি অত্থো. উপধিৰিৰেকেতি সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গতায উপধিৰিৰিত্তে. ওরোপিতধুরাতি উজ্ঝিতুস্সাহা. দুৰিধম্পি ৰীরিযন্তি কাযিকং চেতসিকঞ্চ ৰীরিযং.

৪৬. চতুত্থে ইদং দুক্খন্তি দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স পচ্চক্খতো অগ্গহিতভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং. এত্তকমেৰ দুক্খন্তি তস্স পরিচ্ছিজ্জ অগ্গহিতভাৰদস্সনত্থং. ইতো উদ্ধং দুক্খং নত্থীতি অনৰসেসেত্ৰা অগ্গহিতভাৰদস্সনত্থং. যথাসভাৰতো নপ্পজানন্তীতি সরসলক্খণপ্পটিৰেধেন অসম্মোহতো নপ্পটিৰিজ্ঝন্তি. অসম্মোহপটিৰেধো চ যথা তস্মিং ঞাণে পৰত্তে পচ্চা দুক্খস্স রূপাদিপরিচ্ছেদে সম্মোহো ন হোতি, তথা পৰত্তি. অচ্চন্তক্খযোতি অচ্চন্তক্খযনিমিত্তং নিব্বানং. অসমুপ্পত্তীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. যং নিব্বানং মগ্গস্স আরম্মণপচ্চযট্ঠেন কারণভূতং আগম্ম তদুভযম্পি নিরুজ্ঝতি, তং তেসং অসমুপ্পত্তি নিব্বানং দুক্খনিরোধোতি ৰুচ্চতি.

৪৭. পঞ্চমে ৰিসেসনস্স পরনিপাতেন ‘‘পরিসাকসটো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘কসটপরিসা’’তিআদি. ‘‘কসটপরিসা’’তি হি ৰত্তব্বে ‘‘পরিসাকসটো’’তি ৰুত্তং. পরিসামণ্ডোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

৪৮. ছট্ঠে গম্ভীরাতি অগাধা দুক্খোগাল়্হা. পাল়িৰসেনাতি ইমিনা যো ধম্মপটিসম্ভিদায ৰিসযো গম্ভীরভাৰো, তমাহ. ধম্মপ্পটিৰেধস্স হি দুক্করভাৰতো ধম্মস্স পাল়িযা দুক্খোগাল়্হতায গম্ভীরভাৰো. ‘‘পাল়িৰসেন গম্ভীরা’’তি ৰত্ৰা ‘‘সল্লসুত্তসদিসা’’তি ৰুত্তং তস্স ‘‘অনিমিত্তমনঞ্ঞাত’’ন্তিআদিনা (সু. নি. ৫৭৯) পাল়িৰসেন গম্ভীরতায লব্ভনতো. তথা হি তত্থ তা গাথা দুৰিঞ্ঞেয্যরূপা তিট্ঠন্তি. দুৰিঞ্ঞেয্যঞ্হি ঞাণেন দুক্খোগাল়্হন্তি কত্ৰা ‘‘গম্ভীর’’ন্তি ৰুচ্চতি. পুব্বাপরম্পেত্থ কাসঞ্চি গাথানং দুৰিঞ্ঞেয্যতায দুক্খোগাল়্হমেৰ, তস্মা তং ‘‘পাল়িৰসেন গম্ভীরা’’তি ৰুত্তং. ইমিনাৰ নযেন ‘‘অত্থৰসেন গম্ভীরা’’তি এত্থাপি অত্থো ৰেদিতব্বো. মহাৰেদল্লসুত্তস্স (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) অত্থৰসেন গম্ভীরতা সুৰিঞ্ঞেয্যাৰ. লোকং উত্তরতীতি লোকুত্তরো, নৰৰিধো অপ্পমাণধম্মো. সো অত্থভূতো এতেসং অত্থীতি লোকুত্তরা. তেনাহ ‘‘লোকুত্তরঅত্থদীপকা’’তি.

সত্তসুঞ্ঞং ধম্মমত্তমেৰাতি সত্তেন অত্তনা সুঞ্ঞং কেৰলং ধম্মমত্তমেৰ. উগ্গহেতব্বং পরিযাপুণিতব্বন্তি লিঙ্গৰচনৰিপল্লাসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘উগ্গহেতব্বে চ পরিযাপুণিতব্বে চা’’তি. কৰিনো কম্মং কৰিতা. যং পনস্স কম্মং, তং তেন কতন্তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘কৰিতাতি কৰীহি কতা’’তি. ইতরন্তি কাৰেয্যাতি পদং, কাব্যন্তি ৰুত্তং হোতি. কাব্যন্তি চ কৰিনা ৰুত্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘তস্সেৰ ৰেৰচন’’ন্তি. ৰিচিত্রঅক্খরাতি ৰিচিত্তাকারক্খরা ৰিঞ্ঞাপনীযা. সাসনতো বহিভূতাতি ন সাসনাৰচরা. তেসং সাৰকেহীতি বুদ্ধানং সাৰকাতি অপঞ্ঞাতানং যেসং কেসঞ্চি সাৰকেহি. ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপুচ্ছন্তীতি যে ৰাচেন্তি, যে চ সুণন্তি, তে অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্থাদিং নপ্পটিপুচ্ছন্তি, কেৰলং ৰাচনসৰনমত্তেনেৰ পরিতুট্ঠা হোন্তি. চারিকং ন ৰিচরন্তীতি অসুকস্মিং ঠানে অত্থাদিং জানন্তা অত্থীতি পুচ্ছনত্থায চারিকং ন গচ্ছন্তি তাদিসস্স পুগ্গলস্স অভাৰতো তস্স চ পুব্বাপরৰিরোধতো. কথং রোপেতব্বন্তি কেন পকারেন নিক্খিপিতব্বং. অত্থো নাম সভাৰতো অনুসন্ধিতো সম্বন্ধতো পুব্বাপরতো আদিপরিযোসানতো চ ঞাতো সম্মাঞাতো হোতীতি আহ ‘‘কো অত্থো’’তিআদি. অনুত্তানীকতন্তি অক্খরসন্নিৰেসাদিনা অনুত্তানীকতং. কঙ্খাযাতি সংসযস্স.

৪৯. সত্তমে কিলেসেহী আমসিতব্বতো আমিসং, চত্তারো পচ্চযা. তদেৰ গরু গরুকাতব্বং এতেসং, ন ধম্মোতি আমিসগরূ. তেনাহ ‘‘লোকুত্তরধম্মং লামকতো গহেত্ৰা ঠিতপরিসা’’তি. উভতো ভাগতো ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তো. দ্ৰীহি ভাগেহি দ্ৰে ৰারে ৰিমুত্তো. পঞ্ঞায ৰিমুত্তোতি সমথসন্নিস্সযেন ৰিনা অগ্গমগ্গপঞ্ঞায ৰিমুত্তো. তেনাহ ‘‘সুক্খৰিপস্সকখীণাসৰো’’তি. কাযেনাতি নামকাযেন. ঝানফস্সং ফুসিত্ৰাতি অট্ঠসমাপত্তিসঞ্ঞিতং ঝানফস্সং অধিগমৰসেন ফুসিত্ৰা. পচ্ছা নিরোধং নিব্বানং যথা আলোচিতং নামকাযেন সচ্ছিকরোতীতি কাযসক্খী. ন তু ৰিমুত্তো একচ্চানং আসৰানং অপরিক্খীণত্তা. দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠস্স অন্তো অনন্তরো কালো দিট্ঠন্তো, দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তরং পত্তোতি অত্থো. পঠমফলতো পট্ঠায হি যাৰ অগ্গমগ্গা দিট্ঠিপ্পত্তো. তেনাহ ‘‘ইমে দ্ৰেপি ছসু ঠানেসু লব্ভন্তী’’তি.

সদ্দহন্তো ৰিমুত্তোতি এতেন সব্বথা অৰিমুত্তস্স সদ্ধামত্তেন ৰিমুত্তভাৰদস্সনেন সদ্ধাৰিমুত্তস্স সেক্খভাৰমেৰ ৰিভাৰেতি. সদ্ধাৰিমুত্তোতি ৰা সদ্ধায অৰিমুত্তোতি অত্থো. ছসু ঠানেসূতি পঠমফলতো পট্ঠায ছসু ঠানেসু. ধম্মং অনুস্সরতীতি পঠমমগ্গপঞ্ঞাসঙ্খাতং ধম্মং অনুস্সরতি. সদ্ধং অনুস্সরতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. উভোপি হেতে সোতাপত্তিমগ্গট্ঠাযেৰ. ইমং কস্মা গণ্হন্তীতি এৰং একন্তপাসংসেসু অরিযেসু গয্হমানেসু ইমং একন্তনিন্দিতং লামকং দুস্সীলং কস্মা গণ্হন্তি. সব্বেসু সব্বতা সদিসেসু লব্ভমানোপি ৰিসেসো ন পঞ্ঞাযতি, ৰিসভাগে পন সতি এৰ পঞ্ঞাযতি পটভাৰেন ৰিয চিত্তপটস্সাতি আহ ‘‘একচ্চেসু পনা’’তিআদি. গন্থিতাতি অৰবদ্ধা. মুচ্ছিতাতি মুচ্ছং সম্মোহং আপন্না. ছন্দরাগঅপকড্ঢনাযাতি ছন্দরাগস্স অপনযনত্থং. নিস্সরণপঞ্ঞাযাতি ততো নিস্সরণাৰহায পঞ্ঞায ৰিরহিতা.

পঞ্ঞাধুরেনাতি ৰিপস্সনাভিনিৰেসেন. অভিনিৰিট্ঠোতি ৰিপস্সনামগ্গং ওতিণ্ণো. তস্মিং খণেতি সোতাপত্তিমগ্গক্খণে. ধম্মানুসারী নাম পঞ্ঞাসঙ্খাতেন ধম্মেন অরিযমগ্গসোতস্স অনুস্সরণতো. কাযসক্খী নাম নামকাযেন সচ্ছিকাতব্বস্স নিব্বানস্স সচ্ছিকরণতো. ৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদানং ৰসেন দ্ৰিক্খত্তুং. অরূপজ্ঝানেহি রূপকাযতো, অগ্গমগ্গেন সেসকাযতোতি দ্ৰীহি ভাগেহি নিস্সক্কৰচনঞ্চেতং. দিট্ঠন্তং পত্তো, দিট্ঠত্তা ৰা পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. তত্থ দিট্ঠন্তং পত্তোতি দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তরং পত্তোতি অত্থো. দিট্ঠত্তাতি চতুসচ্চদস্সনসঙ্খাতায পঞ্ঞায নিরোধস্স দিট্ঠত্তা. ঝানফস্সরহিতায সাতিসযায পঞ্ঞায এৰ ৰিমুত্তোতি পঞ্ঞাৰিমুত্তো. সেসং ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

৫০. অট্ঠমে ন সমাতি ৰিসমা. কাযকম্মাদীনং ৰিসমত্তা ততো এৰ তত্থ পক্খলনং সুলভন্তি আহ ‘‘সপক্খলনট্ঠেনা’’তি. নিপ্পক্খলনট্ঠেনাতি পক্খলনাভাৰেন. উদ্ধম্মানীতি ধম্মতো অপেতানি. উব্বিনযানীতি এত্থাপি এসেৰ নযো.

৫১. নৰমে অধম্মিকাতি অধম্মে নিযুত্তা. তেনাহ ‘‘নিদ্ধম্মা’’তি, ধম্মরহিতাতি অত্থো.

৫২. দসমে গণ্হন্তীতি পৰত্তেন্তি. ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তীতি মূলতো পট্ঠায তং অধিকরণং যথা ৰূপসম্মতি, এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞং ইতরীতরে ন সম্মা জানাপেন্তি. সঞ্ঞাপনত্থং সন্নিপাতে সতি তত্থ যুত্তপত্তকরণেন সঞ্ঞত্তিযা ভৰিতব্বং, তে পন সঞ্ঞাপনত্থং ন সন্নিপতন্তি. ন পেক্খাপেন্তীতি তং অধিকরণং মূলতো পট্ঠায অঞ্ঞমঞ্ঞং ন পেক্খাপেন্তি. অসঞ্ঞত্তিযেৰ অত্তনা গহিতপক্খস্স বলং এতেসন্তি অসঞ্ঞত্তিবলা. ন তথা মন্তেন্তীতি সন্দিট্ঠিপরামাসিআধানগ্গাহিদুপ্পটিনিস্সগ্গিভাৰেন তথা ন মন্তেন্তি. তেনাহ ‘‘থামসা’’তিআদি. উত্তানত্থোযেৰ কণ্হপক্খে ৰুত্তপ্পটিপক্খেন গহেতব্বত্তা.

পরিসৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

২. দুতিযপণ্ণাসকং