৫. মেত্তাসুত্তৰণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে সেসজনাতি মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযা অলাভিনো. সম্পরিৰত্তমানাতি দক্খিণেনেৰ পস্সেন অসযিত্ৰা সব্বসো পরিৰত্তমানা. কাকচ্ছমানাতি ঘুরুঘুরুপস্সাসৰসেন ৰিস্সরং করোন্তা. সুখং সুপতীতি এত্থ দুৰিধা সুপনা সযনে পিট্ঠিপ্পসারণলক্খণা কিরিযামযচিত্তেহি অৰোকিণ্ণভৰঙ্গপ্পৰত্তিলক্খণা চ. তত্থাযং উভযত্থাপি সুখমেৰ সুপতি. যস্মা সণিকং নিপজ্জিত্ৰা অঙ্গপচ্চঙ্গানি সমোধায পাসাদিকেন আকারেন সযতি, নিদ্দোক্কমনেপি ঝানং সমাপন্নো ৰিয হোতি. তেনাহ ‘‘এৰং অসুপিত্ৰা’’তিআদি.

নিদ্দাকালে সুখং অলভিত্ৰা দুক্খেন সুত্তত্তা এৰ পটিবুজ্ঝনকালে সরীরখেদেন নিত্থুননং ৰিজম্ভনং ইতো চিতো চ ৰিপরিৰত্তনঞ্চ হোতীতি আহ ‘‘নিত্থুনন্তা ৰিজম্ভন্তা সম্পরিৰত্তন্তা দুক্খং পটিবুজ্ঝন্তী’’তি. অযং পন সুখেন সুত্তত্তা সরীরখেদাভাৰতো নিত্থুননাদিৰিরহিতোৰ পটিবুজ্ঝতি. তেন ৰুত্তং ‘‘এৰং অপ্পটিবুজ্ঝিত্ৰা’’তিআদি. সুখপ্পটিবোধো চ সরীরৰিকারাভাৰেনাতি আহ ‘‘সুখং নিব্বিকার’’ন্তি.

ভদ্দকমেৰ সুপিনং পস্সতীতি ইদং অনুভূতপুব্বৰসেন দেৰতূপসংহারৰসেন চস্স ভদ্দকমেৰ সুপিনং হোতি, ন পাপকন্তি কত্ৰা ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘চেতিযং ৰন্দন্তো ৰিযা’’তিআদি. ধাতুক্খোভহেতুকম্পি চস্স বহুলং ভদ্দকমেৰ সিযা যেভুয্যেন চিত্তজরূপানুগুণতায উতুআহারজরূপানং.

উরে আমুক্কমুত্তাহারো ৰিযাতি গীৰায বন্ধিত্ৰা উরে লম্বিতমুত্তাহারো ৰিযাতি কেহিচি তং একাৰলিৰসেন ৰুত্তং সিযা, অনেকরতনাৰলিসমূহভূতো পন মুত্তাহারো অংসপ্পদেসতো পট্ঠায যাৰ কটিপ্পদেসস্স হেট্ঠাভাগা পলম্বন্তো উরে আমুক্কোযেৰ নাম হোতি.

ৰিসাখত্থেরো ৰিযাতি (ৰিসুদ্ধি. ১.২৫৮) সো কির পাটলিপুত্তে কুটুম্বিযো অহোসি. সো তত্থেৰ ৰসমানো অস্সোসি ‘‘তম্বপণ্ণিদীপো কির চেতিযমালালঙ্কতো কাসাৰপজ্জোতো, ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানেযেৰেত্থ সক্কা নিসীদিতুং ৰা নিপজ্জিতুং ৰা, উতুসপ্পাযং সেনাসনসপ্পাযং পুগ্গলসপ্পাযং ধম্মস্সৰনসপ্পাযন্তি সব্বমেত্থ সুলভ’’ন্তি. সো অত্তনো ভোগক্খন্ধং পুত্তদারস্স নিয্যাতেত্ৰা দুস্সন্তে বদ্ধেন এককহাপণেনেৰ ঘরা নিক্খমিত্ৰা সমুদ্দতীরে নাৰং উদিক্খমানো একং মাসং ৰসি. সো ৰোহারকুসলতায ইমস্মিং ঠানে ভণ্ডং কিণিত্ৰা অসুকস্মিং ৰিক্কিণন্তো ধম্মিকায ৰণিজ্জায তেনেৰন্তরমাসেন সহস্সং অভিসংহরি. ইতি অনুপুব্বেন মহাৰিহারং গন্ত্ৰা পব্বজ্জং যাচতি. সো পব্বাজনত্থায সীমং নীতো তং সহস্সত্থৰিকং ওৰট্টিকন্তরেন ভূমিযং পাতেসি. ‘‘কিমেত’’ন্তি চ ৰুত্তে ‘‘কহাপণসহস্সং, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা, ‘‘উপাসক, পব্বজিতকালতো পট্ঠায ন সক্কা ৰিচারেতুং, ইদানেৰ নং ৰিচারেহী’’তি ৰুত্তে ‘‘ৰিসাখস্স পব্বজ্জট্ঠানং আগতা মা রিত্তহত্থা গমিংসূ’’তি মুঞ্চিত্ৰা সীমামাল়কে ৰিক্কিরিত্ৰা পব্বজিত্ৰা উপসম্পন্নো. সো পঞ্চৰস্সো হুত্ৰা দ্ৰেমাতিকা পগুণা কত্ৰা অত্তনো সপ্পাযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা একেকস্মিং ৰিহারে চত্তারো চত্তারো মাসে সমপৰত্তৰাসং ৰসমানো চরি. এৰং চরমানো –

‘‘ৰনন্তরে ঠিতো থেরো, ৰিসাখো গজ্জমানকো;

অত্তনো গুণমেসন্তো, ইমমত্থং অভাসথ.

‘‘যাৰতা উপসম্পন্নো, যাৰতা ইধ মাগতো;

এত্থন্তরে খলিতং নত্থি, অহো লাভো তে মারিসা’’তি. (ৰিসুদ্ধি. ১.২৫৮);

সো চিত্তলপব্বতৰিহারং গচ্ছন্তো দ্ৰেধাপথং পত্ৰা ‘‘অযং নু খো মগ্গো, উদাহু অয’’ন্তি চিন্তযন্তো অট্ঠাসি. অথস্স পব্বতে অধিৰত্থা দেৰতা হত্থং পসারেত্ৰা ‘‘এসো মগ্গো’’তি দস্সেতি. সো চিত্তলপব্বতৰিহারং গন্ত্ৰা তত্থ চত্তারো মাসে ৰসিত্ৰা ‘‘পচ্চূসে গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা নিপজ্জি. চঙ্কমসীসে মণিলরুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা সোপানফলকে নিসীদিত্ৰা পরোদি. থেরো ‘‘কো এসো’’তি আহ. অহং, ভন্তে, মণিলিযাতি. কিস্স রোদসীতি? তুম্হাকং গমনং পটিচ্চাতি. মযি ইধ ৰসন্তে তুম্হাকং কো গুণোতি? তুম্হেসু, ভন্তে, ইধ ৰসন্তেসু অমনুস্সা অঞ্ঞমঞ্ঞং মেত্তং পটিলভন্তি, তে দানি তুম্হেসু গতেসু কলহং করিস্সন্তি, দুট্ঠুল্লম্পি কথযিস্সন্তীতি. থেরো ‘‘সচে মযি ইধ ৰসন্তে তুম্হাকং ফাসুৰিহারো হোতি, সুন্দর’’ন্তি ৰত্ৰা অঞ্ঞেপি চত্তারো মাসে তত্থেৰ ৰসিত্ৰা পুন তথেৰ গমনচিত্তং উপ্পাদেসি. দেৰতাপি পুন তথেৰ পরোদি. এতেনেৰ উপাযেন থেরো তত্থেৰ ৰসিত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাযীতি. এৰং ধমত্তাৰিহারী ভিক্খু অমনুস্সানং পিযো হোতি.

বলৰপিযচিত্ততাযাতি ইমিনা বলৰপিযচিত্ততামত্তেনপি সত্থং ন কমতি, পগেৰ মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযাতি দস্সেতি. খিপ্পমেৰ চিত্তং সমাধিযতি, কেনচি পরিপন্থেন পরিহীনজ্ঝানস্স ব্যাপাদস্স দূরসমুস্সারিতভাৰতো খিপ্পমেৰ সমাধিযতি, ‘‘আসৰানং খযাযা’’তি কেচি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. এত্থ চ কিঞ্চাপি ইতো অঞ্ঞকম্মট্ঠানৰসেন অধিগতজ্ঝানানম্পি সুখসুপনাদযো আনিসংসা লব্ভন্তি. যথাহ –

‘‘সুখং সুপন্তি মুনযো, অজ্ঝত্তং সুসমাহিতা;

সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৰকা’’তি. (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ১.২৫৮); চ আদি –

তথাপিমে আনিসংসা ব্রহ্মৰিহারলাভিনো অনৰসেসা লব্ভন্তি ব্যাপাদাদীনং উজুৰিপচ্চনীকভাৰতো ব্রহ্মৰিহারানং. তেনেৰাহ ‘‘নিস্সরণং হেতং, আৰুসো, ব্যাপাদস্স, যদিদং মেত্তাচেতোৰিমুত্তী’’তিআদি (দী. নি. ৩.৩২৬; অ. নি. ৬.১৩). ব্যাপাদাদিৰসেন চ সত্তানং দুক্খসুপনাদযোতি তপ্পটিপক্খভূতেসু ব্রহ্মৰিহারেসু সিদ্ধেসু সুখসুপনাদযো হত্থগতা এৰ হোন্তীতি.

মেত্তাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.