১-৭. অৰিজ্জাসুত্তাদিৰণ্ণনা
৬১-৬৭. দুতিযস্স পঠমাদীনি উত্তানত্থানি. সত্তমে নল়কপানকেতি এৰংনামকে নিগমে. পুব্বে কির (জা. অট্ঠ. ১.১.১৯ আদযো) অম্হাকং বোধিসত্তো কপিযোনিযং নিব্বত্তো মহাকাযো কপিরাজা হুত্ৰা অনেকসতৰানরসহস্সপরিৰুতো পব্বতপাদে ৰিচরি, পঞ্ঞৰা খো পন হোতি মহাপঞ্ঞো. সো পরিসং এৰং ওৰদতি, ‘‘তাতা, ইমস্মিং পব্বতপাদে ৰিসফলানি হোন্তি, অমনুস্সপরিগ্গহিতা পোক্খরণিকা নাম হোন্তি, তুম্হে পুব্বে খাদিতপুব্বানেৰ ফলানি খাদথ, পীতপুব্বানেৰ পানীযানি পিৰথ, এত্থ ৰো পটিপুচ্ছিতকিচ্চং নত্থী’’তি. তে অপীতপুব্বং দিস্ৰা সহসাৰ অপিৰিত্ৰা সমন্তা পরিধাৰিত্ৰা মহাসত্তস্স আগমনং ওলোকযমানা নিসীদিংসু. মহাসত্তো আগন্ত্ৰা ‘‘কিং, তাতা, পানীযং ন পিৰথা’’তি আহ. তুম্হাকং আগমনং ওলোকেমাতি. ‘‘সাধু, তাতা’’তি সমন্তা পদং পরিযেসমানো ওতিণ্ণপদংযেৰ অদ্দস, ন উত্তিণ্ণপদং. অদিস্ৰা ‘‘সপরিস্সযা’’তি অঞ্ঞাসি. তাৰদেৰ চ তত্থ অভিনিব্বত্তঅমনুস্সো উদকং দ্ৰেধা কত্ৰা উট্ঠাসি – সেতমুখো, নীলকুচ্ছি, রত্তহত্থপাদো, মহাদাঠিকো, ৰন্তদাঠো, ৰিরূপো, বীভচ্ছো, উদকরক্খসো. সো এৰমাহ – ‘‘কস্মা পানীযং ন পিৰথ, মধুরং উদকং পিৰথ, কিং তুম্হে এতস্স ৰচনং সুণাথা’’তি. মহাসত্তো আহ ‘‘ত্ৰং অধিৰত্থো অমনুস্সো’’তি? আমাহন্তি. ‘‘ত্ৰং ইধ ওতিণ্ণে লভসী’’তি আহ. আম, তুম্হে পন সব্বে খাদিস্সামীতি. ন সক্খিস্সসি যক্খাতি. পানীযং পন পিৰিস্সথাতি. আম, পিৰিস্সামাতি. এৰং সন্তে একম্পি ৰানরং ন মুঞ্চিস্সন্তি. ‘‘পানীযঞ্চ পিৰিস্সাম, ন চ তে ৰসং গমিস্সামা’’তি নল়ং আহরাপেত্ৰা কোটিযং গহেত্ৰা ধমি. সব্বো একচ্ছিদ্দো অহোসি. তীরে নিসীদিত্ৰাৰ পানীযং পিৰি. সেসৰানরানম্পি পাটিযেক্কং নল়ং আহরাপেত্ৰা ধমিত্ৰা অদাসি. সব্বে তে পস্সন্তস্সেৰ পানীযং পিৰিংসু. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘দিস্ৰা পদমনুত্তিণ্ণং, দিস্ৰানোতরিতং পদং;
নল়েন ৰারিং পিস্সাম, নেৰ মং ত্ৰং ৰধিস্সসী’’তি. (জা. ১.১.২০);
ততো পট্ঠায যাৰ অজ্জদিৰসা তস্মিং ঠানে নল়া একচ্ছিদ্দাৰ হোন্তি. ইমস্মিঞ্হি কপ্পে কপ্পট্ঠিযপাটিহারিযানি নাম চন্দে সসলক্খণং (জা. ১.৪.৬১ আদযো), ৰট্টজাতকে (জা. ১.১.৩৫) সচ্চকিরিযট্ঠানে অগ্গিজালস্স আগমনুপচ্ছেদো, ঘটীকারস্স মাতাপিতূনং ৰসনট্ঠানে অনোৰস্সনং (ম. নি. ২.২৯১), পোক্খরণিযা তীরে নল়ানং একচ্ছিদ্দভাৰোতি. ইতি সা পোক্খরণী নল়েন পানীযস্স পিৰিতত্তা ‘‘নল়কপানকা’’তি নামং লভি. অপরভাগে তং পোক্খরণিং নিস্সায নিগমো পতিট্ঠাসি, তস্সপি ‘‘নল়কপান’’ন্ত্ৰেৰ নামং জাতং. তং পন সন্ধায ৰুত্তং ‘‘নল়কপানে’’তি. পলাসৰনেতি কিংসুকৰনে.
তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতন্তি ব্যাপনিচ্ছাযং ইদং আমেডিতৰচনন্তি দস্সেতুং ‘‘যং যং দিস’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অনুৰিলোকেত্ৰাতি এত্থ অনু-সদ্দো ‘‘পরী’’তি ইমিনা সমানত্থোতি আহ ‘‘ততো ততো ৰিলোকেত্ৰা’’তি. কস্মা আগিলাযতি কোটিসহস্সহত্থিনাগানং বলং ধারেন্তস্সাতি চোদকস্স অধিপ্পাযো. আচরিযো পনস্স ‘‘এস সঙ্খারানং সভাৰো, যদিদং অনিচ্চতা. যে পন অনিচ্চা, তে একন্তেনেৰ উদযৰযপ্পটিপীল়িততায দুক্খা এৰ. দুক্খসভাৰেসু তেসু সত্থুকাযে দুক্খুপ্পত্তিযা অযং পচ্চযো’’তি দস্সেতুং ‘‘ভগৰতো’’তিআদি ৰুত্তং. পিট্ঠিৰাতো উপ্পজ্জি, সো চ খো পুব্বেকতকম্মপচ্চযা. এত্থাহ ‘‘কিং পন তং কম্মং, যেন অপরিমাণকালং সক্কচ্চং উপচিতৰিপুলপুঞ্ঞসম্ভারো সত্থা এৰরূপং দুক্খৰিপাকমনুভৰতী’’তি? ৰুচ্চতে – অযমেৰ ভগৰা বোধিসত্তভূতো অতীতজাতিযং মল্লপুত্তো হুত্ৰা পাপজনসেৰী অযোনিসোমনসিকারবহুলো চরতি. সো একদিৰসং নিব্বুদ্ধে ৰত্তমানে একং মল্লপুত্তং গহেত্ৰা গাল়্হতরং নিপ্পীল়েসি. তেন কম্মেন ইদানি বুদ্ধো হুত্ৰাপি দুক্খমনুভৰি. যথা চেতং, এৰং চিঞ্চমাণৰিকাদীনমিত্থীনং যানি ভগৰতো অব্ভক্খানাদীনি দুক্খানি, সব্বানি পুব্বেকতস্স ৰিপাকাৰসেসানি, যানি কম্মপিলোতিকানীতি ৰুচ্চন্তি. ৰুত্তঞ্হেতং অপদানে (অপ. থের ১.৩৯.৬৪-৯৬) –
‘‘অনোতত্তসরাসন্নে, রমণীযে সিলাতলে;
নানারতনপজ্জোতে, নানাগন্ধৰনন্তরে.
‘‘মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন, পরেতো লোকনাযকো;
আসীনো ব্যাকরী তত্থ, পুব্বকম্মানি অত্তনো.
‘‘সুণাথ ভিক্খৰো ময্হং, যং কম্মং পকতং মযা;
পিলোতিকস্স কম্মস্স, বুদ্ধত্তেপি ৰিপচ্চতি.
১. ‘‘মুনাল়ি নামহং ধুত্তো, পুব্বে অঞ্ঞাসু জাতিসু;
পচ্চেকবুদ্ধং সুরভিং, অব্ভাচিক্খিং অদূসকং.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, নিরযে সংসরিং চিরং;
বহূ ৰস্সসহস্সানি, দুক্খং ৰেদেসি ৰেদনং.
‘‘তেন কম্মাৰসেসেন, ইধ পচ্ছিমকে ভৰে;
অব্ভক্খানং মযা লদ্ধং, সুন্দরিকায কারণা.
২. ‘‘সব্বাভিভুস্স বুদ্ধস্স, নন্দো নামাসি সাৰকো;
তং অব্ভক্খায নিরযে, চিরং সংসরিতং মযা.
‘‘দস ৰস্সসহস্সানি, নিরযে সংসরিং চিরং;
মনুস্সভাৰং লদ্ধাহং, অব্ভক্খানং বহুং লভিং.
‘‘তেন কম্মাৰসেসেন, চিঞ্চমাণৰিকা মমং;
অব্ভাচিক্খি অভূতেন, জনকাযস্স অগ্গতো.
৩. ‘‘ব্রাহ্মণো সুতৰা আসিং, অহং সক্কতপূজিতো;
মহাৰনে পঞ্চসতে, মন্তে ৰাচেসি মাণৰে.
‘‘তত্থাগতো ইসি ভীমো, পঞ্চাভিঞ্ঞো মহিদ্ধিকো;
তঞ্চাহং আগতং দিস্ৰা, অব্ভাচিক্খিং অদূসকং.
‘‘ততোহং অৰচং সিস্সে, কামভোগী অযং ইসি;
ময্হম্পি ভাসমানস্স, অনুমোদিংসু মাণৰা.
‘‘ততো মাণৰকা সব্বে, ভিক্খমানং কুলে কুলে;
মহাজনস্স আহংসু, কামভোগী অযং ইসি.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, পঞ্চ ভিক্খুসতা ইমে;
অব্ভক্খানং লভুং সব্বে, সুন্দরিকায কারণা.
৪. ‘‘ৰেমাতুভাতরং পুব্বে, ধনহেতু হনিং অহং;
পক্খিপিং গিরিদুগ্গস্মিং, সিলায চ অপিংসযিং.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, দেৰদত্তো সিলং খিপি;
অঙ্গুট্ঠং পিংসযী পাদে, মম পাসাণসক্খরা.
৫. ‘‘পুরেহং দারকো হুত্ৰা, কীল়মানো মহাপথে;
পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰান, মগ্গে সকলিকং খিপিং.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, ইধ পচ্ছিমকে ভৰে;
ৰধত্থং মং দেৰদত্তো, অভিমারে পযোজযি.
৬. ‘‘হত্থারোহো পুরে আসিং, পচ্চেকমুনিমুত্তমং;
পিণ্ডায ৰিচরন্তং তং, আসাদেসিং গজেনহং.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, ভন্তো নাল়াগিরী গজো;
গিরিব্বজে পুরৰরে, দারুণো সমুপাগমি.
৭. ‘‘রাজাহং পত্থিৰো আসিং, সত্তিযা পুরিসং হনিং;
তেন কম্মৰিপাকেন, নিরযে পচ্চিসং ভুসং.
‘‘কম্মুনো তস্স সেসেন, ইদানি সকলং মম;
পাদে ছৰিং পকপ্পেসি, ন হি কম্মং ৰিনস্সতি.
৮. ‘‘অহং কেৰট্টগামস্মিং, অহুং কেৰট্টদারকো;
মচ্ছকে ঘাতিতে দিস্ৰা, জনযিং সোমনস্সকং.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, সীসদুক্খং অহূ মম;
সব্বে সক্কা চ হঞ্ঞিংসু, যদা হনি ৰিটটূভো.
৯. ‘‘ফুস্সস্সাহং পাৰচনে, সাৰকে পরিভাসযিং;
যৰং খাদথ ভুঞ্জথ, মা চ ভুঞ্জথ সালযো.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, তেমাসং খাদিতং যৰং;
নিমন্তিতো ব্রাহ্মণেন, ৰেরঞ্জাযং ৰসিং তদা.
১০. ‘‘নিব্বুদ্ধে ৰত্তমানম্হি, মল্লপুত্তং নিহেঠযিং;
তেন কম্মৰিপাকেন, পিট্ঠিদুক্খং অহূ মম.
১১. ‘‘তিকিচ্ছকো অহং আসিং, সেট্ঠিপুত্তং ৰিরেচযিং;
তেন কম্মৰিপাকেন, হোতি পক্খন্দিকা মম.
১২. ‘‘অৰচাহং জোতিপালো, সুগতং কস্সপং তদা;
কুতো নু বোধি মুণ্ডস্স, বোধি পরমদুল্লভা.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, অচরিং দুক্করং বহুং;
ছব্বস্সানুরুৰেলাযং, ততো বোধিমপাপুণিং.
‘‘নাহং এতেন মগ্গেন, পাপুণিং বোধিমুত্তমং;
কুম্মগ্গেন গৰেসিস্সং, পুব্বকম্মেন ৰারিতো.
‘‘পুঞ্ঞপাপপরিক্খীণো, সব্বসন্তাপৰজ্জিতো;
অসোকো অনুপাযাসো, নিব্বাযিস্সমনাসৰো.
‘‘এৰং জিনো ৰিযাকাসি, ভিক্খুসঙ্ঘস্স অগ্গতো;
সব্বাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো, অনোতত্তে মহাসরে’’তি. (অপ. থের ১.৩৯.৬৪-৯৬);
অৰিজ্জাসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.