৮. অট্ঠমো পরিচ্ছেদো
পকিণ্ণকনিদ্দেসৰণ্ণনা
৪৭৫. ইদানি পন সব্বেসং, এতেসং মানসং মযা;
পাটৰত্থায ভিক্খূনং, কথীযতি পকিণ্ণকং.
ইদানি পন কালে এতেসং তিহেতুকদ্ৰিহেতুকঅহেতুকানং সব্বেসং পুগ্গলানং পকিণ্ণকং মানসং ভিক্খূনংপাটৰত্থায ভিক্খূনং ছেকভাৰত্থায মযা কথীযতে উচ্চতে.
৪৭৬-৮৫. পন্থমক্কটকো উণ্ণনাভি পন্থমক্কটকো নাম পঞ্চসু দিসাসু তস্স সুত্তং পসারেত্ৰা জালমজ্ঝে নিপজ্জতি. পঠমায দিসাযেত্থ এত্থ এতাসু দিসাসু পঠমায দিসায পসারিতে সুত্তে পাণকেন পটঙ্গেন ৰা মক্খিকায ৰা ঘট্টিতে সতি সা উণ্ণনাভি কিঞ্চি চলিত্ৰা ফন্দনং কত্ৰা নিপন্নট্ঠানতো সুত্তানুসারেন সুত্তং অনুসারেত্ৰা তস্স পাণকস্স যূসং যূসসঙ্খাতং সোণিতং পিৰতি. পুনাগন্ত্ৰা তত্থেৰ তস্মিং জালমজ্ঝেযেৰ যথাসুখং নিপজ্জতি, যথা পঠমায দিসায চলনাদিকং কিরিযং করোতি, এৰমেৰ দুতিযাদীসু চতূসু দিসাসু চলনাদিকং কিরিযং করোতি, এৰং পঞ্চসু দিসাসু সুত্তং ৰিয পঞ্চ পসাদা পণ্ডিতেন দট্ঠব্বা, মজ্ঝে মক্কটকো ৰিয চ চিত্তং পন পণ্ডিতেন দট্ঠব্বং. পাণকাদীহি খুদ্দকতিরচ্ছানেহি তস্স সঙ্ঘট্টনা ৰিয আরম্মণে পন পসাদানং সঙ্ঘট্টনা পণ্ডিতেন দট্ঠব্বা. জালমজ্ঝে নিপন্নায উণ্ণনাভিযা তং চলনং ৰিয পসাদে ঘট্টেতীতি পসাদঘট্টনং, কিং তং? আরম্মণং. তত্থ তিস্সং ৰীথিযং পসাদঘট্টনং আরম্মণং গহেত্ৰা মনোধাতুকিরিযাচিত্তং ভৰঙ্গং আৰট্টেতীতি ভৰঙ্গাৰট্টনং মতং ভগৰতা. তস্স পন্থমক্কটকস্স সুত্তানুসারংৰ সুত্তং অনুগমনং ৰিয ৰীথিচিত্তপ্পৰত্তনং পণ্ডিতেন দট্ঠব্বং. সীসে পন ৰিজ্ঝিত্ৰা অস্স মক্কটস্স যূসপানং ৰিয জৰনস্স চিত্তস্স আরম্মণেসু পৰত্তনং পণ্ডিতেন দট্ঠব্বং. পুন আগন্ত্ৰা সুত্তজালমজ্ঝে নিপজ্জনং যথা ৰত্থুংযেৰ হদযৰত্থুং এৰ নিস্সায চিত্তস্স পরিৰত্তনং পণ্ডিতেন দট্ঠব্বং.
৪৮৬-৯৩. ইদং তু পন ওপম্মং, অত্থং দীপেতি কিং তু হি ইদং ওপম্মং কং অত্থং দীপেতি পকাসেতি? পঠমং পসাদে আরম্মণেন ঘট্টিতে সতি পসাদৰত্থুতো পসাদো ৰত্থু নিস্সযো এতস্সাতি পসাদৰত্থু, চিত্তং, ততো পসাদৰত্থুতো, পঠমং এৰ ৰত্থুসন্নিস্সিতং ভৰঙ্গসঙ্খাতং মনো জাযতি, ইতিপি অত্থো তেন ওপম্মেন দীপিতো. একেকারম্মণং দ্ৰীসু দ্ৰীসু দ্ৰারেসু সব্বসো সব্বপ্পকারেন পন আপাথং আগচ্ছতি, অযমত্থোপি তেন ওপম্মেন দীপিতো ‘‘দ্ৰীসু দ্ৰীসু দ্ৰারেসূ’’তি, একং রূপারম্মণং একস্মিংযেৰ খণে চক্খুদ্ৰারে, মনোদ্ৰারে চাতি দ্ৰীসু দ্ৰারেসু আপাথং আগচ্ছতীতি অত্থো. সোতদ্ৰারাদীসুপি এসেৰ নযো ঞেয্যো. রূপং চক্খুপসাদম্হি ঘট্টেত্ৰা তঙ্খণে পন তস্স খণে পন তথা মনোদ্ৰারে পন আপাথং আগচ্ছতি, ভৰঙ্গচলনস্স পচ্চযো হোতীতি অত্থো. ন সংসযো এতস্মিং ৰচনে সংসযো নত্থি. যথা খগো যথা সকুণো. হি সচ্চং মযা ৰুত্তং ৰচনং. রুক্খগ্গে রুক্খকোটিযং নিলীযন্তোৰ সাখিনো সাখং ঘট্টেতি, তস্স ছাযা ভূমিযং পথৰিযং ফরতি পটিহঞ্ঞতি. ইধাতি নিপাতো. সাখায সকুণেন ঘট্টনং ভূমিযং ছাযাফরণাপি চ অপুব্বং অচরিমং একক্খণস্মিংযেৰ জাযরে জাযন্তি. এৰমেৰ পন রূপস্স, পসাদস্স চ ঘট্টনং, তথেৰ অত্থতো অত্থৰসেন ভৰঙ্গচলনস্সাপি পচ্চযত্তেন পচ্চযভাৰেন মনোদ্ৰারে আপাথং আগমনং অপুব্বং অচরিমং একক্খণেযেৰ হোতি.
৪৯৪-৭. ততো পরং ভৰঙ্গসোতং ছিন্দিত্ৰা চক্খুদ্ৰারে চক্খুপসাদে যথাক্কমং আৰজ্জনে সমুপ্পন্নে, দস্সনে সমুপ্পন্নে, সম্পটিচ্ছনে সমুপ্পন্নে, সন্তীরণে সমুপ্পন্নে, তথা ৰোট্ঠব্বনে চ সমুপ্পন্নে কুসলং জৰনচিত্তং জৰতি, তথা অকুসলমেৰ চিত্তং জৰতি. সোতদ্ৰারাদীসুপি সদ্দাদীনং আরম্মণানং ঘট্টনে এসেৰ নযো অৰিসেসেন ৰিঞ্ঞুনা ৰিঞ্ঞেয্যো. এতস্স অত্থস্স দীপনে দোৰারিকোপমাদীনি ৰচনানি উদ্ধরিত্ৰা ততো পকরণতো নীহরিত্ৰা এত্থ এতস্মিং ৰীথিযাধিকারে ৰিঞ্ঞুনা দস্সেতব্বানি.
৪৯৮-৯. অসম্ভেদেন চক্খুস্সাতি তস্সাপি চক্খু অসম্ভিন্নং হোতি. জীৰিতা নিরুদ্ধম্পি পিত্তেন ৰা সেম্হেন ৰা রুহিরেন ৰা পলিবুদ্ধং চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো ভৰিতুং অসক্কোন্তং সম্ভিন্নং নাম, সক্কোন্তং অসম্ভিন্নং নাম হোতি. তেন চক্খুপসাদস্স অসম্ভিন্নেন রূপাপাথগমনেন আলোকসন্নিস্সযেনাপি. তেন তিৰিধেন পচ্চযেন সমনক্কারহেতুনা পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনপচ্চযেন সহ পৰত্তনেন. এতেহি পন চতূহি পচ্চযেহি সং একতো ইন্তি পৰত্তন্তীতি সমেতা, সমেতেহি সহগতেহি সমাগমং একীভাৰং আগতেহি, তং চক্খুৰিঞ্ঞাণং চক্খুপসাদনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং সম্পযুত্তেহি চেতসিকেহি সহ জাযতে.
৫০০-১. অসম্ভেদেন সোতস্স সোতপসাদস্স অসম্ভিন্নেন সদ্দাপাথগমেন চ সদ্দস্স আপাথগমনেন চ. আকাসনিস্সযেনাপি পিহিতকণ্ণচ্ছিদ্দস্স সোতৰিঞ্ঞাণং নুপ্পজ্জতি. তেন তিৰিধেন পচ্চযেন. সমনক্কারহেতুনা পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনপচ্চযেন সহ পৰত্তেন. এতেহি পন চতূহি পচ্চযেহি সমেতেহি সহগতেহি সমাগমং একীভাৰং আগতেহি তং সোতৰিঞ্ঞাণং সম্পযুত্তেহি সহ জাযতি.
৫০২-৩. অসম্ভেদেন ঘানস্স ঘানপসাদস্স অসম্ভিন্নেন গন্ধাপাথগমেন চ গন্ধস্স আপাথগমনেন চ. ৰাযোসন্নিস্সযেনাপীতি ঘানবিলম্হি পৰিসন্তেন ৰাযুনাতি অত্থো. তেন তিৰিধেন পচ্চযেন. সমনক্কারহেতুনা পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনপচ্চযেন সহ পৰত্তেন. এতেহি পন চতূহি পচ্চযেহি সমেতেহি সহগতেহি সমাগমং একীভাৰং আগতেহি তং ঘানৰিঞ্ঞাণং সম্পযুত্তেহি সহ জাযতি.
৫০৪-৫. অসম্ভেদেন জিৰ্হায জিৰ্হায অসম্ভিন্নেন রসাপাথগমেন চ রসস্স আপাথগমনেন চ. আপোসন্নিস্সযেনাপীতি জিৰ্হাতেমনং আপং লদ্ধা চ উপ্পজ্জতি, তেন ৰিনা সুক্খখাদনীযে জিৰ্হায সাযিতেপি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং নুপ্পজ্জতীতি অত্থো. তেন তিৰিধেন পচ্চযেন. সমনক্কারহেতুনা পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনপচ্চযেন সহ পৰত্তেন. এতেহি পন চতূহি পচ্চযেহি সমেতেহি সহগতেহি সমাগমং একীভাৰং আগতেহি তং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং সম্পযুত্তেহি সহ জাযতি.
৫০৬-৭. কাযপসাদস্স অসম্ভেদেন ফোট্ঠব্বস্স আপাথগমনেন চ. পথৰীনিস্সযেনাপীতি তেন ৰিনা কাযদ্ৰারম্পীতি বহিদ্ধা মহাভূতারম্মণং অজ্ঝত্তিকং কাযপসাদং ঘট্টেত্ৰা পসাদপচ্চযেসু মহাভূতেসু পটিহঞ্ঞতি. তেন তিৰিধেন পচ্চযেন. সমনক্কারহেতুনা পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনপচ্চযেন সহ পৰত্তেন. এতেহি পন চতূহি পচ্চযেহি সমেতেহি সহগতেহি সমাগমং একীভাৰং আগতেহি তং কাযৰিঞ্ঞাণং সম্পযুত্তেহি সহ জাযতি.
৫০৮-৯. অসম্ভেদা মনস্সাপীতি মনন্তি ভৰঙ্গচিত্তং. তং নিরুদ্ধম্পি আৰজ্জনচিত্তস্স পচ্চযো ভৰিতুং অসমত্থং মন্দতমগতমেৰ ৰত্তমানম্পি সম্ভিন্নং নাম হোতি. আৰজ্জনস্স পচ্চযো ভৰিতুং সমত্থং অসম্ভিন্নং নাম. মনস্স অসম্ভেদেন ধম্মস্স আপাথগমনেন চ ৰত্থুসন্নিস্সযেন হদযৰত্থুসন্নিস্সযেন. তেন তিৰিধেন পচ্চযেন. সমনক্কারহেতুনা মনোদ্ৰারাৰজ্জনেন সহ পৰত্তেন. এতেহি পন চতূহি পচ্চযেহি সমেতেহি সহগতেহি সমাগমং একীভাৰং আগতেহি তং মনোৰিঞ্ঞাণং তং মনোৰিঞ্ঞাণসঙ্খাতং জৰনচিত্তং সম্পযুত্তেহি সহ জাযতে.
৫১০-১১. মনো ভৰঙ্গচিত্তং নাম ৰিভাৰিনা ৰেদিতব্বং. আৰজ্জনক্রিযাচিত্তং আৰজ্জনকিরিযাচিত্তদ্ৰযং সমনক্কারো নাম ৰিভাৰিনা সঞ্ঞিতং. ৰত্থুসন্নিস্সযেন ইতি অযং পাঠো সব্বত্থ সব্বেসু ভৰেসু ন গচ্ছতি. পঞ্চহি খন্ধেহি ৰোকারো ৰোকিণ্ণোতি পঞ্চৰোকারো, পঞ্চৰোকারভৰং সন্ধায কারণং কত্ৰা ‘‘ৰত্থুসন্নিস্সযেনা’’তি অযং পাঠো পন কথিতো মযা, পঞ্চৰোকারভৰো নাম কামরূপভৰো, অরূপভৰো চতুৰোকারভৰো নাম, অসঞ্ঞীভৰো একৰোকারভৰো নাম. অযং পাঠো চতুৰোকারঅরূপভৰং সন্ধায ন কথিতোতি অত্থো. ৰত্থুস্স রূপত্তা অরূপভৰে কথং ৰত্থুসন্নিস্সযো ভৰেয্যাতি অত্থো.
৫১২-৪. পটিসন্ধাদিচিত্তানি, সব্বানেকূনৰীসতি হোন্তি, কামাৰচরেসু দস, রূপেসু পঞ্চ, অরূপীসু চত্তারি, সব্বানি পটিসন্ধিচিত্তানি একূনৰীসতি হোন্তি. কম্মং নাম কুসলাকুসলচেতনা. কম্মনিমিত্তং নাম রূপানি পঞ্চারম্মণানি পঞ্ঞত্তি চ মহগ্গতচিত্তঞ্চ. তথা গতিনিমিত্তকং নাম কপ্পরুক্খাদযো, অকুসলপক্খে রূপাদিআরম্মণভূতা লোহকুম্ভাদযো চ. ইতি এৰং ইমিনা মযা ৰুত্তপ্পকারেন তেসং পটিসন্ধাদিচিত্তানং আরম্মণং তিৰিধং ভগৰতা উদীরিতং. কামাৰচরসন্ধীনং পরিত্তারম্মণং কামাৰচরারম্মণং ভগৰতা মতং. পচ্চুপ্পন্নং রূপাদিপঞ্চারম্মণং, গতিনিমিত্তং পঞ্চারম্মণঞ্চ পচ্চুপ্পন্নঞ্চ হোতি. অতীতং ৰা কম্মং কুসলাকুসলচেতনা অতীতাযেৰ, ন পচ্চুপ্পন্না. অনাগতং আরম্মণং নত্থি.
৫১৫-২৬. অট্ঠেৰ চ মহাৰিপাকা, তীণি সন্তীরণানি চাতি একাদসৰিধং চিত্তং তদারম্মণসঞ্ঞিতং. একাদসৰিধে চিত্তে তদারম্মণসঞ্ঞিতে পুঞ্ঞৰিপাকানি কুসলৰিপাকা দস হোন্তি, অপুঞ্ঞজং অকুসলৰিপাকং পন একং হোতি. মহাৰিপাকা রূপারূপভৰদ্ৰযে ন জাযন্তি, কামরূপভৰে সন্তীরণত্তযং হোতি. যানি তদারম্মণচিত্তানি সত্থুনা জিনেন ৰুত্তানি, তেসু তদারম্মণচিত্তেসু একম্পি তদারম্মণচিত্তং রূপারূপভৰদ্ৰযে তদারম্মণং হুত্ৰা কদাচিপি নপ্পৰত্ততি. কস্মা কারণা? তত্থ তস্মিং রূপারূপভৰদ্ৰযে ‘‘তদারম্মণং ন হোতী’’তি ৰচনং চোদকো ভৰেয্য, বীজস্সাভাৰতো পন ন হোতীতি পরিহারো. অকামাৰচরারম্মণে অকামাৰচরধম্মে ইদং তদারম্মণমানসং নেৰ অনুবন্ধতি. হি কস্মা কারণা? পরিত্তারম্মণত্তা চ একন্তেন অৰস্সং তদারম্মণমানসস্স কামাৰচরারম্মণত্তা চ তথা অপরিচিতত্তা চ সব্বদা নানুবন্ধতি. তঞ্হি যথা পিতরং ৰা পিতুসদিসং ৰা ঞাতিং অনুবন্ধন্তোপি তরুণদারকো ঘরদ্ৰারন্তরৰীথিচতুক্কাদিম্হি পরিচিতেযেৰ দেসে অনুবন্ধতি, ন অরঞ্ঞং ৰা যুদ্ধভূমিং ৰা গচ্ছতি, এৰং কামাৰচরে ধম্মে অনুবন্ধন্তম্পি মহগ্গতলোকুত্তরধম্মমারব্ভ পৰত্তমানে ধম্মে নানুবন্ধতি. যস্মা চস্স সব্বো কামাৰচরপাকো চ কিরিযামনোধাতু কিরিযাঅহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতু সোমনস্সসহগতা ইমে ধম্মা পরিত্তারম্মণাতি এৰং অচ্চন্তং পরিত্তমেৰ আরম্মণং ৰুত্তং, তস্মা চেতং মহগ্গতলোকুত্তরারম্মণে কামাৰচরধম্মেপি নানুবন্ধতীতি ৰেদিতব্বং.
৫২৭-৩২. কিং তেন যুত্তিৰাদেন, ৰুত্তং অট্ঠকথাসু হি ‘‘জনকং তেন তুল্য’’ন্তিআদিকেন তেন, যুত্তিযা ৰাদো যুত্তিৰাদো, ‘‘জনকং তেন তুল্য’’ন্তিআদিকায যুত্তিকথায কিং পযোজনং ৰুত্তং? অট্ঠকথাসু হি সচ্চং ‘‘কিং তেন যুত্তিৰাদেনা’’তি ৰচনং, ‘‘অত্থকথাসূ’’তি ৰত্তব্বে সমাসে হি ত্থ-স্স ট্ঠ-কারং কত্ৰা ‘‘অট্ঠকথাসূ’’তি ৰুত্তং. কামাৰচরে ধম্মে পটিচ্চ তদারম্মণভাৰদীপকং ৰচনং আচরিযেন ৰুত্তং. তদারম্মণচিত্তানি, একাদসপি সব্বসো সব্বপ্পকারেনপি তদারম্মণচিত্তানি নামগোত্তং পনারব্ভ তিস্সাদিকং নামপঞ্ঞত্তিং পটিচ্চ কচ্চাযনগোত্তকস্সপগোত্তাদিকং গোত্তপঞ্ঞত্তিং পটিচ্চ জৰনে জৰিতেপি চ তদারম্মণং ন গণ্হন্তি, রূপারূপভৰেসু ৰা তদারম্মণং ন গণ্হন্তি. যদা পঞ্ঞত্তিমারব্ভ, জৰনে জৰিতেপি ৰা যদা মযা ৰুত্তায পঞ্ঞত্তিযা সেসপঞ্ঞত্তিং পটিচ্চ জৰনে জৰিতেপি ৰা তদারম্মণং ন লব্ভতে আচরিযেন, তথা দুক্খঅনিচ্চঅনত্তলক্খণারম্মণিকায ৰিপস্সনায তদারম্মণং ন লব্ভতে আচরিযেন. তদারম্মণা ন লব্ভন্তি, মিচ্ছত্তনিযতেসুপি মিচ্ছত্তে মিচ্ছাসভাৰে ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্ত্যাদিৰসেন নিযতানি চত্তারি দিট্ঠিযুত্তজৰনানি মিচ্ছত্তনিযতানি, মিচ্ছত্তনিযতেসুপি তদারম্মণং ন লব্ভতে আচরিযেন, লোকুত্তরধম্মে আরব্ভ জৰনে গতেপি তদারম্মণং ন লব্ভতে আচরিযেন. তথা মহগ্গতে ধম্মে আরব্ভ জৰনে জৰিতেপি তদারম্মণং ন লব্ভতে আচরিযেন, পটিসম্ভিদাঞাণং আরব্ভ জৰনে জৰিতেপি তদারম্মণং ন লব্ভতে আচরিযেন. মনোদ্ৰারেপি সব্বেসং জৰনানং অনন্তরং অনুপুব্বতো তদারম্মণচিত্তানি ভৰন্তি.
৫৩৩-৪. মনোদ্ৰারে আরম্মণঘট্টনা ন ৰিজ্জতি. ভৰঙ্গতো চেতসো ৰীথিচিত্তস্স ৰুট্ঠানং কথং কেন পকারেন হোতি? মনোদ্ৰারেপি ঘট্টনায ৰিনা ঘট্টনং ৰজ্জেত্ৰা আপাথং আগচ্ছন্তেৰ যস্মা কারণা, তস্মা ৰীথিচিত্তানং সম্ভৰো হোতি.
৫৩৫-৬. দ্ৰাদসাপুঞ্ঞচিত্তানং দ্ৰাদসঅকুসলচিত্তানং ৰিপাকা সত্তসত্ততি পাপপাকা দ্ৰাদসপাপচিত্তানং ৰিপাকা চতুরাসীতি পৰত্তিযং হোন্তি. একস্স সোমনস্সযুত্তদিট্ঠিসম্পযুত্তাকুসলস্স চক্খুসোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণানি, সম্পটিচ্ছনং, উপেক্খাযুত্তসন্তীরণানি চাতি সত্ত অকুসলপাকা হোন্তি. তথা সেসানং একাদসন্নং অকুসলানম্পি সত্ত ৰিপাকা হোন্তি. একাদসৰিধানং তু, হিত্ৰা উদ্ধচ্চমানসং উদ্ধচ্চমানসং হিত্ৰা একাদসৰিধানং পটিসন্ধিযো একাদসৰিধা চেৰ ভৰন্তি.
৫৩৭-৮. ক্রিযচিত্তেসু সব্বেসু যং আৰজ্জনদ্ৰযং জৰনং ন চ হোতি, তং আৰজ্জনদ্ৰযং করণমত্তত্তা কিরিযামত্তত্তা ৰাতপুপ্ফসমং ৰাতপুপ্ফেন সদিসং মতং ভগৰতা. অযমেত্থাধিপ্পাযো – খীণাসৰে উপ্পন্নকালে ৰা তং আৰজ্জনদ্ৰযং কিরিযচিত্তং ভৰিতুং যুত্তং. সব্বেসু পুথুজ্জনেসু উপ্পন্নকালে কথং কিরিযা হোতীতি চে? করণমত্তত্তা অফলদাযকং ৰাতপুপ্ফং ৰিয অফলদাযকং কিরিযচিত্তং ভৰিতুং যুত্তিহারো কিরিযা পন হোতি. যং সব্বং কিরিযচিত্তং কিচ্চসাধনতো জৰনকিচ্চসাধনৰসেন জৰনত্তং জৰনভাৰং পত্তং ছিন্নমূলস্স রুক্খস্স পুপ্ফং অফলং হোতি যথা, এৰং ছিন্নাৰিজ্জাতণ্হামূলস্স ৰীতরাগস্স তং সব্বং কিরিযচিত্তং অফলং ৰিপাকৰিরহিতং সিযা ভৰেয্য.
৫৩৯-৪০. পটিচ্চ পন এতস্মা, ফলমেতীতি পচ্চযো একং ধম্মং পটিচ্চ এতস্মা ধম্মতো ফলং এতি পৰত্ততি তস্মা পচ্চযো, যো ধম্মো যস্স ধম্মস্স ঠিতিযা উপ্পত্তিযাপি উপকারো নাম হোতি, সো ধম্মো তস্স ধম্মস্স পচ্চযোতি পচ্চযো নাম পণ্ডিতেন পৰুচ্চতে. সম্ভৰো পভৰো হেতু কারণং পচ্চযো মতো ভগৰতা. ইদং ৰচনং অঞ্ঞত্থ দীপনৰচনং.
৫৪১. লোভাদি পন যো ধম্মো, মূলট্ঠেনুপকারকো যো লোভাদি পন ধম্মো মূলভাৰেন ফলধম্মস্স উপকারকো, সো লোভাদিধম্মো ফলধম্মস্স হেতূতি হেতু নাম ৰিভাৰিনা ৰিঞ্ঞাতব্বো.
৫৪২. লোভো দোসো চ মোহো চ তথা অলোভাদযো তযো হেতূ, তে ছ এৰ হেতুযো হোন্তি, জাতিতো জাতিৰসেন কুসলজাতিঅকুসলজাতিঅব্যাকতজাতিৰসেন নৰধা নৰহি কোট্ঠাসেহি সিযুং.
৫৪৩-৪. ধম্মানং কুসলাদীনং, কুসলাদিত্তসাধকো যো ধম্মো কুসলাদীনং ধম্মানং কুসলাদিত্তসাধকো কুসলাদিভাৰসাধকো, সো ধম্মো মূলট্ঠো নাম. এৰং ৰচনং একে একচ্চে আচরিযা ৰদন্তি. এৰং সন্তে কুসলাকুসলাদীনং ধম্মানং কুসলাদিত্তসাধকৰসেন মূলট্ঠে সন্তে তংসমুট্ঠানরূপীসু তেহি চিত্তেহি সমুট্ঠানরূপেসু তেহি চিত্তেহি সমুট্ঠিতেসু চিত্তজরূপেসু হেতূনং লোভাদিহেতূনং হেতুপচ্চযতা কদাচিপি নেৰ সম্পজ্জতি. অযমেত্থাধিপ্পাযো – যদি চিত্তেসু রূপানি সমুট্ঠাপেন্তেসু তে লোভাদযোপি চিত্তানং সম্পযুত্তচিত্তানং একুপ্পাদত্তা চ রূপানি সমুট্ঠাপেন্তিযেৰ. তদা তেসং মতে তেসং চিত্তজরূপানং কুসলাদিত্তং সিযা. ন চ কদাচি রূপানি কুসলাদিনামকানি দিস্সন্তি যস্মা, তস্মা চিত্তজরূপানং কুসলাদিভাৰঞাপনত্থং তেসং চিত্তজরূপানং তে লোভাদযো হেতুপচ্চযা ন হোন্তি, ইতি ৰচনং ৰত্তব্বং সিযা. এৰঞ্চ সতি চিত্তজরূপানি নাম কদাচিপি ৰিযুত্তানি চরন্তি, তস্মা কুসলাদিত্তসাধকো মূলট্ঠো ন হোতি.
৫৪৫-৬. হি সচ্চং ‘‘এৰং সন্তে তু হেতূন’’ন্তিআদিকং ৰচনং. তে লোভাদযো হেতূ তেসং রূপানং কুসলাদিতং কুসলাদিভাৰং ন সাধেন্তি ন নিপ্ফাদেন্তি. তে হেতূ তেসং পন রূপানং পচ্চযা ন চ ন হোন্তিযেৰ, তস্মা কারণা কুসলাদীনং ধম্মানং কুসলাদিত্তসাধকো যো ধম্মো, সো ধম্মো মূলট্ঠোতি মূলসভাৰো নাম সমযঞ্ঞুনা সমযৰিজাননসীলেন ৰিঞ্ঞুনা গন্তব্বো জানিতব্বো.
৫৪৭. সুপ্পতিট্ঠিতভাৰস্স, সাধনেনুপকারকো সুপ্পতিট্ঠিতভাৰং সাধনেন উপকারকো যো অত্থো, সো অত্থো হেতূনং লোভাদীনং মূলট্ঠো মূলসভাৰো ইতি চ গহণং ৰিভাৰিনা ৰিঞ্ঞাতব্বং.
৫৪৮-৯. কুসলাকুসলা হেতূ কুসলা হেতূ, অকুসলা হেতূ, ক্রিযাহেতূ সব্বসো সব্বপ্পকারেন সব্বে কিরিযাহেতুযো চ সম্পযুত্তানং পঞ্চৰোকারভূমিযং সম্পযুত্তানং ধম্মানং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযভাৰেন হেতুপচ্চযতং যাতা গতা. তংসমুট্ঠানানং চিত্তজরূপানঞ্চ হেতুপচ্চযতং যাতা গতা, এতে হেতূ চতুৰোকারভূমিযং সম্পযুত্তানং এৰ ধম্মানং হেতুপচ্চযতং যাতা গতা.
৫৫০-১. কামে ৰিপাকহেতূপি অত্তনা সম্পযুত্তানং হেতুপচ্চযতং যাতা, পটিসন্ধিক্খণেপি কটত্তারূপজাতানং কম্মজরূপানং হেতুপচ্চযতং যাতা, তস্মা পটিসন্ধিচিত্তুপ্পাদক্খণেযেৰ কম্মজরূপানং উপ্পাদো হোতি, যস্মা কারণা পৰত্তিযং চিত্তজানঞ্চ রূপানং হেতুপচ্চযতং গতা.
৫৫২-৫. রূপে ৰিপাকহেতূ কামাৰচরভূমিযং হেতুযো ৰিয হেতুপচ্চযা হোন্তি, পঞ্চৰোকারে লোকুত্তরৰিপাকহেতৰো চিত্তজানং রূপানঞ্চ সম্পযুত্তানঞ্চ পঞ্চৰোকারভূমিযং হেতুপচ্চযা হোন্তি. চতুৰোকারে লোকুত্তরৰিপাকজা হেতৰো সম্পযুত্তানং এৰ চতুৰোকারভূমিযং হেতুপচ্চযা ভৰন্তি. ইতরে চতুৰোকারে অরূপভৰে ৰিপাকজা হেতৰো সম্পযুত্তানং এৰ সভূমিযং অত্তনো ভূমিযং অরূপভূমিযং হেতুপচ্চযা হোন্তি. হেতুত্থো হেতূনং অত্থো হেতুযো চেৰ হেতুপচ্চযো চেৰ হেতুপচ্চযসম্ভৰো হেতুপচ্চযুপ্পত্তি, এৰমেৰ এৰং ইমিনা পকারেন. সঞ্জাতো সুখহেতু যস্সাতি সঞ্জাতসুখহেতু, তেন ৰিঞ্ঞেয্যো.
৫৫৬-৮. ছন্দো চিত্তঞ্চ ৰীরিযং ৰীমংসা চাতি চতুধাধিপতী লোকাধিপতিনা সত্থুনা ৰুত্তা. ছন্দং জেট্ঠকং কত্ৰা চিত্তস্স উপ্পত্তিকালস্মিং যো ছন্দো, সো ছন্দাধিপতি নাম, ছন্দং ধুরং কত্ৰা সমাধিকরণচিত্তস্স এসেৰ নযো সেসেসুপি চ তীসু মযা ৰুত্ততো ছন্দাধিপতিতো সেসেসুপি চ অধিপতীসু. যো ধম্মো জেট্ঠট্ঠেন উপকারকো, সো ধম্মো অধিপতীতি অধিপতি নাম ভগৰতা নিদ্দিট্ঠো.
৫৫৯. সুমতিমতিৰিবোধনং ৰিচিত্তং,
কুমতিমতিন্ধনপাৰকং পধানং;
ইমমতিমধুরং অৰেদি যো যো,
জিনৰচনং সকলং অৰেদি সো সো.
যো যো জনো ইমং অভিধম্মাৰতারং সুমতিমতিৰিবোধনং সুমতীনং সুন্দরমতীনং পণ্ডিতানং মতিযা ৰিবোধনকরং ৰিচিত্তং কুমতীনং কুচ্ছিতমতীনং বালানং মতিইন্ধনে পধানং পাৰকং অতিমধুরকরং অৰেদি জানি, সো সো জনো সকলং জিনৰচনং অৰেদি জানি.
ইতি অভিধম্মাৰতারটীকায
পকিণ্ণকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অট্ঠমো পরিচ্ছেদো.