২২. বাৰীসতিমো পরিচ্ছেদো
ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিনিদ্দেসৰণ্ণনা
১৩১৯-২১. ইদানি ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিযা নিদ্দেসে অনুপ্পত্তে সা যস্স ঞাণস্স অনন্তরং উপ্পজ্জতি, তং তাৰ দস্সেন্তো ‘‘ইতো পর’’ন্তিআদিমাহ. ইতো পরন্তি ইতো অনুলোমঞাণতো উপরি. আৰজ্জনিযঠানত্তাতি আৰজ্জনকিচ্চং করোন্তং কিরিযমনোধাতু ৰিয মগ্গস্স আৰজ্জনট্ঠানে ঠিতত্তা অব্বোহারিকমেৰ উভযৰিসুদ্ধিলক্খণাভাৰতো. কিঞ্চাপি এৰং, তথাপি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনায পরিযোসানত্তা ৰিপস্সনাপক্খিযমেৰাতি আহ ‘‘ৰিপস্সনায সোতস্মিং, পতিতত্তা ৰিপস্সনা’’তি. এতেনস্স পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিভজনং দস্সেতি.
১৩২২. পুথুজ্জনেসু ভৰং পোথুজ্জনিকং, তদেৰ গোত্তং অরিযেহি অসম্মিস্সা পুথুজ্জনসমঞ্ঞাতি পোথুজ্জনিকগোত্তং. একৰংসজানঞ্হি সমানা সমঞ্ঞা ‘‘গোত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি, গং তাযতি বুদ্ধিং, অভিধানঞ্চ একংসিকৰিসযতায রক্খতীতি কত্ৰা. ৰা-সদ্দো ৰক্খমানত্থৰিকপ্পনে. অভিভুয্য পৰত্তিতো গোত্রভূতি সম্বন্ধো. গোত্তং ৰুচ্চতি নিব্বানং ‘‘অরিযো’’তি বুদ্ধিযা, অভিধানস্স চ তাযনতো পৰত্তনতোতি অধিপ্পাযো. ততো ভৰতীতি ততো গোত্ততো আরম্মণপচ্চযতো ভৰতি. ইতি-সদ্দো চেত্থ হেতুত্থো দট্ঠব্বো. তেন যস্মা ততো ভৰতি, তস্মা গোত্রভূতি অত্থো.
১৩২৩-৫. ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি এৰ ঞাণদস্সনসুদ্ধিকং. তং সম্পাদেতুং পনিচ্ছতা তেন ভিক্খুনা যং অঞ্ঞং কিঞ্চিপি কাতব্বং, তং নত্থীতি সম্বন্ধো. কস্মা নত্থীতি চে আহ ‘‘যং হী’’তিআদি. ‘‘কতমেৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘কথ’’ন্তি অনুযোগস্স উপট্ঠিতত্তা ‘‘অনুলোমাৰসানং হী’’তিআদিনা তং সমত্থেতি.
১৩২৬-৭. এৰং উপ্পন্নঅনুলোমঞাণস্স পনস্স এতেহি তীহিপি অনুলোমঞাণেহি অত্তনো বলানুরূপেন থূলথূলে সচ্চপটিচ্ছাদকতমম্হি অন্তরধাপিতে সব্বসঙ্খারগতে চিত্তং ন পক্খন্দতি, ন লগ্গতি, পদুমপলাসতো উদকং ৰিয পতিকুটতি পতিৰট্টতি, সব্বং নিমিত্তারম্মণম্পি সব্বং পৰত্তারম্মণম্পি পলিবোধতো উপট্ঠাতি, অথস্স সব্বস্মিং নিমিত্তপ্পৰত্তারম্মণে পলিবোধতো উপট্ঠিতে দুতিযস্স ৰা ততিযস্স ৰা অনুলোমঞাণস্স অনন্তরং গোত্রভুঞাণং উপ্পজ্জতি. তেনাহ ‘‘তস্সা’’তিআদি. পঠমাৰজ্জনঞ্চেৰ পঠমাভোগতাপি চাতি পঠমাৰজ্জনং পঠমাভোগভূতং. সকত্থে হি অযং তা-পচ্চযোতি. তত্থ আৰজ্জনং চিত্তসন্তানস্স পরিণামনৰসেন, আভোগো অত্তনো আভুজনৰসেন দট্ঠব্বো.
১৩২৮-৩৩. অনন্তরাদীহীতি অনন্তরসমনন্তরআসেৰনউপনিস্সযনত্থিৰিগতৰসেন ছহি পচ্চযেহি. মুদ্ধন্তি মুদ্ধভূতং. একন্তিকতায একৰারমেৰ চ উপ্পজ্জনতো পুনরাৰত্তাভাৰেন পন অনাৰত্তং. অনাৰজ্জনম্পি চাতি অনাৰজ্জনম্পিসমানং. সঞ্ঞং দত্ৰা ৰিযাতি ‘‘এৰং উপ্পজ্জাহী’’তি সঞ্ঞং দত্ৰা ৰিয. অনিব্বিদ্ধপুব্বন্তি অপদালিতপুব্বং. ৰিদ্ধংসেন্তোৰাতি ৰিনাসেন্তো এৰ. জাযতীতি নিব্বত্ততি. এত্থ চ ইমং উপমং আহরন্তি – একো কির ইস্সাসো অট্ঠউসভমত্তে পদেসে ফলকসতং ঠপাপেত্ৰা ৰত্থেন মুখং ৰেঠেত্ৰা সরং সন্নয্হিত্ৰা চক্কযন্তে অট্ঠাসি, অঞ্ঞো পুরিসো চক্কযন্তং আৰিজ্ঝিত্ৰা যদা ইস্সাসস্স ফলকং অভিমুখং হোতি, তদা তত্থ দণ্ডকেন সঞ্ঞং দেতি. ইস্সাসো দণ্ডকসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৰাৰ সরং খিপিত্ৰা ফলকসতনিব্বিজ্ঝতি. তত্থ দণ্ডকসঞ্ঞং দেন্তো ৰিয গোত্রভুঞাণং, ইস্সাসো ৰিয মগ্গঞাণং, দণ্ডকসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৰাৰ ফলকসতং নিব্বিজ্ঝনং ৰিয মগ্গঞাণস্স গোত্রভুঞাণেন দিন্নসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৰাৰ নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা অনিব্বিদ্ধপুব্বানং অপদালিতপুব্বানং লোভদোসমোহক্খন্ধানং নিব্বিজ্ঝনন্তি.
১৩৩৫-৮. অনামতগ্গ…পে… মহোদধিন্তি অট্ঠমভৰতো পট্ঠায নিব্বত্তকং অঞ্ঞাতকোটিং সংসারৰট্টদুক্খমহাসমুদ্দং. পাণাতিপাতাদিপঞ্চৰেরানি চেৰ পঞ্চৰীসতি মহাভযানি চাতি সব্বৰেরভযানি. অনেকেপি আনিসংসেতি রতনত্তযে নিৰিট্ঠসদ্ধাদিকে আনিসংসে. আদিমগ্গেনাতি সোতাপত্তিমগ্গসঙ্খাতেন পঠমমগ্গেন. পঠমমগ্গঞাণৰণ্ণনা.
১৩৩৯. তস্সেৰানন্তরন্তি তস্স অনন্তরংযেৰ. দ্ৰেপি তীণি ৰাতি নাতিতিক্খপঞ্ঞস্স দ্ৰে, তিক্খপঞ্ঞস্স তীণি ফলচিত্তানি.
১৩৪০-৩. ‘‘অজানিত্ৰা ৰদন্তি তে’’তি ৰত্ৰা তত্থ কারণং দস্সেতুং ‘‘একস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. পঞ্চমং মগ্গচিত্তন্তি ইমিনাৰ ছট্ঠস্স অভাৰদীপনেন ‘‘একং ফলচিত্ত’’ন্তি ৰদতো গোদত্তত্থেরস্স ৰাদোপি পটিক্খিত্তো.
১৩৪৪. ‘‘এত্তাৰতা’’তি পঠমমগ্গস্স উপ্পত্তিঅনন্তরং ফলস্স উপ্পত্তিমত্তেন. সোতাপন্নোতি ৰুচ্চতীতি সোতাপন্নো নাম দুতিযো অরিযপুগ্গলোতি ৰুচ্চতি. সো দেৰরজ্জচক্কৰত্তিরজ্জাদিপমাদট্ঠানং আগম্ম ভুসং পমত্তোপি হুত্ৰা কামসুগতিযং সত্তক্খত্তুমেৰ সন্ধাৰিত্ৰা সংসরিত্ৰা দুক্খস্সন্তকরণসমত্থো হোতি. যথাহ –
‘‘কিঞ্চাপি তে হোন্তি ভুসং পমত্তা,
ন তে ভৰং অট্ঠমমাদিযন্তী’’তি. (খু. পা. ৬.৯; সু. নি. ২৩২; নেত্তি. ১১৫);
রূপারূপলোকেসু পন ন তথা নিযমোতি আচরিযা.
১৩৪৭. ফলাদীনন্তি আদি-সদ্দেন পহীনকিলেসাদিকে সঙ্গণ্হাতি. তথা চ ‘‘ইমিনা ৰতাহং মগ্গেন আগতো’’তি পঠমং মগ্গং পচ্চৰেক্খতি, ততো ‘‘অযং মে আনিসংসো লদ্ধো’’তি ফলং পচ্চৰেক্খতি, ততো ‘‘ইমে নাম মে কিলেসা পহীনা’’তি পহীনকিলেসে পচ্চৰেক্খতি, ততো ‘‘ইমে নাম মে কিলেসা অৰসিট্ঠা’’তি উপরিমগ্গত্তযৰজ্ঝে কিলেসে পচ্চৰেক্খতি, অৰসানে ‘‘অযং মে ধম্মো আরম্মণতো পটিৰিদ্ধো’’তি অমতং নিব্বানং পচ্চৰেক্খতি. ইতি সোতাপন্নস্স পঞ্চ পচ্চৰেক্খণঞাণানি হোন্তি. যথা চ সোতাপন্নস্স, এৰং সকদাগামিঅনাগামীনম্পি. অরহতো পন অৰসিট্ঠকিলেসপচ্চৰেক্খণং নাম নত্থি. এৰং সব্বানিপি একূনৰীসতি পচ্চৰেক্খণঞাণানি. তেনাহ ‘‘পচ্চৰেক্খণঞাণানি, ভৰন্তেকূনৰীসতী’’তি.
১৩৪৮-৫০. যাসং পচ্চৰেক্খণৰসেন ইমানি ঞাণানি পৰত্তন্তি, তা দস্সেতুং ‘‘মগ্গো ফলঞ্চা’’তিআদিমাহ. উক্কট্ঠপরিচ্ছেদোযেৰ চেসো. পহীনাৰসিট্ঠকিলেসপচ্চৰেক্খণঞ্হি সেখানম্পি হোতি ৰা ন ৰা. ন হি সব্বেৰ তত্থ সমত্থা হোন্তি. তেনেৰ হি মহানামো ভগৰন্তং পুচ্ছি ‘‘কো সু নাম মে ধম্মো অজ্ঝত্তং অপ্পহীনো, যেন মে একদা লোভধম্মাপি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তী’’তিআদি (ম. নি. ১.১৭৫). যোগমারভতেতি তস্মিংযেৰ ৰা আসনে নিসিন্নো, অপরেন ৰা সমযেন কামরাগব্যাপাদানং তনুভাৰকরায সকদাগামিমগ্গসঙ্খাতায দুতিযায ভূমিযা অধিগমত্থায ৰিপস্সনাযোগং করোতি, দুতিযভাৰো চস্স দেসনাৰসেন, উপ্পত্তিৰসেন চ ৰেদিতব্বো. সম্পযুত্তানং পন নিস্সযভাৰেন তে ধম্মা ভৰন্তি এত্থাতি ভূমি, যস্মা ৰা সমানেপি লোকুত্তরভাৰে সযম্পি ভৰতি, ন নিব্বানং ৰিয অপাতুভূতং, তস্মাপি ‘‘ভূমী’’তি ৰুচ্চতি. ঞাণেন পরিমজ্জতীতি তেন তেনাকারেন ইন্দ্রিযানং তিক্খতরতং সম্পাদেত্ৰা, বলবোজ্ঝঙ্গানঞ্চ পটুতরভাৰং সাধেত্ৰা লক্খণত্তযং তীরণৰসেন পরিমজ্জতি.
১৩৫১-২. তত্থ অপরাপরং ঞাণং চারেন্তো পরিৰত্তেতি. তেনাহ ‘‘ৰিপস্সনাৰীথিং ওগাহতী’’তি. হেট্ঠা ৰুত্তনযেনাতি উদযব্বযঞাণাদীনং উপ্পাদনে ৰুত্তনযেনেৰ. গোত্রভুস্স অনন্তরন্তি এত্থ গোত্রভু ৰিয গোত্রভু. পঠমমগ্গপুরেচারিকঞাণঞ্হি পুথুজ্জনগোত্তাভিভৰনতো, অরিযগোত্তভৰনতো চ নিপ্পরিযাযতো ‘‘গোত্রভূ’’তি ৰুচ্চতি, ইদং পন তংসদিসতায পরিযাযতো গোত্রভু. একচ্চসংকিলেসৰিসুদ্ধিযা, পন অচ্চন্তৰিসুদ্ধিযা আরম্মণকরণতো চ ‘‘ৰোদান’’ন্তি ৰুচ্চতি. তেনাহ পট্ঠানে ‘‘অনুলোমং ৰোদানস্স অনন্তরপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭). যস্মা পন পটিসম্ভিদামগ্গে ‘‘উপ্পাদাদিঅভিভৰনট্ঠং উপাদায অট্ঠ গোত্রভুধম্মা সমাধিৰসেন উপ্পজ্জন্তি, দস গোত্রভুধম্মা ৰিপস্সনাৰসেন উপ্পজ্জন্তী’’তিআদীসু (পটি. ম. ১.৬০) গোত্রভুনামৰসেনেৰ আগতং, তস্মা ইধাপি ‘‘গোত্রভুস্স অনন্তর’’ন্তি ৰুত্তং গোত্তসঙ্খাতনিব্বানতো ভূতন্তি কত্ৰা. দুতিযমগ্গঞাণৰণ্ণনা.
১৩৫৫-৭. যন্তি যস্মা. সকিদেৰাতি একৰারমেৰ. ইমং লোকং আগন্ত্ৰাতি ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তারো ৰজ্জেত্ৰা একোৰ গহিতো. একচ্চো হি ইধ সকদাগামিফলং পত্ৰা ইধেৰ পরিনিব্বাযতি, একচ্চো ইধ পত্ৰা দেৰলোকে পরিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৰলোকে পত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৰলোকে পত্ৰা ইধূপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযতীতি ইমে চত্তারোপি ইধ ন গহিতা. যো পন ইধ পত্ৰা দেৰলোকে যাৰতাযুকং ৰসিত্ৰা ইধূপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযতি, অযমেকোৰ ইধ গহিতোতি. অন্তকরো ভৰেতি দুক্খস্সন্তকরো ভৰেয্য, ভৰে ৰা অন্তকরো ভৰস্স অন্তকরোতি অত্থো. ততিযায ভূমিযা পত্তিযাতি সম্বন্ধো. ব্যাপাদকামরাগানং পহানাযাতি তেসংযেৰ সকদাগামিমগ্গেন তনুকরানং সংযোজনানং নিরৰসেসপ্পহানায. ততিযমগ্গঞাণৰণ্ণনা.
১৩৬৩-৭. পটিসন্ধিৰসেন কামভৰস্স অনাগমনতো অনাগামী. তেনাহ ‘‘তত্থেৰ পরিনিব্বাযী’’তি. তত্থেৰাতি সুদ্ধাৰাসে ৰা অঞ্ঞত্থ ৰা যত্থ উপ্পন্নো, তত্থেৰ পরিনিব্বাযি. অনাৰত্তিসভাৰোতি তস্মা লোকা ইধ পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন ইমং লোকং পুনরাগমনাভাৰতো অনাৰত্তনসভাৰো, বুদ্ধদস্সনথেরদস্সনধম্মস্সৰনানং পনত্থায আগমনং হোতিযেৰ. রূপরাগাদিপহানাযাতি রূপরাগঅরূপরাগমানউদ্ধচ্চঅৰিজ্জাসঙ্খাতানং পঞ্চন্নং উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানং নিরৰসেসপ্পহানায. ৰিদ্ধংসাযাতি ৰিনাসায. চতুত্থমগ্গঞাণৰণ্ণনা.
১৩৭১-৪. মহাখীণাসৰোতি মহানুভাৰতো নিবদ্ধপূজাৰচনমেতং, ন উপাদাযৰচনং ‘‘যথা মহামোগ্গল্লানো’’তি. ন হি চূল়খীণাসৰো নাম অত্থি. অনুপ্পত্তো সদত্থো সকত্থো, পূজত্থো ৰা এতেনাতি অনুপ্পত্তসদত্থো, সদত্থোতি চ অরহত্তং ৰেদিতব্বং. তঞ্হি অত্তুপনিবন্ধনট্ঠেন, অত্তানং অৰিজহনট্ঠেন, অত্তনো পরমত্থট্ঠেন চ অত্তনো অত্থত্তা ‘‘সদত্থো’’তি ৰুচ্চতি. খীণানি দসপি ভৰসংযোজনানি এতস্সাতি খীণসংযোজনো. দক্খিণং অরহতীতি দক্খিণেয্যো. চতস্সোপীতি সোতাপত্তিমগ্গো সকদাগামিমগ্গো অনাগামিমগ্গো অরহত্তমগ্গোতি চতস্সোপি. ৰিসুদ্ধিকামেনাতি অত্তনো ৰিসুদ্ধিং ইচ্ছন্তেন. তপোযেৰ ধনমস্সাতি তপোধনো, তেন.
ইতি অভিধম্মত্থৰিকাসিনিযা নাম
অভিধম্মাৰতারসংৰণ্ণনায
ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.