২১. একৰীসতিমো পরিচ্ছেদো
পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিনিদ্দেসৰণ্ণনা
১২৯৮. অট্ঠঞাণৰসেনেৰাতি উদযব্বযঞাণাদীনং অট্ঠন্নং ঞাণানং ৰসেন. ৰিপস্সনাচারস্স মত্থকপ্পত্তিযা সঙ্খারুপেক্খাঞাণং সিখাপত্তা ৰিপস্সনা. সিখাপত্তি পনস্সা উদযব্বযঞাণাদীনং অট্ঠঞাণানং ৰসেনাতি আহ ‘‘অট্ঠঞাণৰসেনা’’তি. নৰমন্তি সচ্চানুলোমিকঞাণং. ইতি উদযব্বযাদীনি অট্ঠ, ইদঞ্চ নৰমঞাণং পটিপদাঞাণদস্সনন্তি পৰুচ্চতি. পটিপজ্জতি এতায অরিযমগ্গোতি পটিপদা, উদযব্বযাদীনং জাননট্ঠেন, পচ্চক্খতো দস্সনট্ঠেন ঞাণদস্সনঞ্চাতি কত্ৰা.
১২৯৯. তানি পন ঞাণানি সরূপতো দস্সেতুং ‘‘অট্ঠ ঞাণানী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উদযব্বযানুপস্সনাঞাণং কিঞ্চাপি তীরণপরিঞ্ঞায পতিট্ঠং, তথাপি যথাৰুত্তট্ঠেন পটিপদাঞাণদস্সনম্পি হোতিযেৰাতি তম্পি ইধ ৰুত্তং. ইতরত্থ পন উপ্পন্নমত্তং অপ্পগুণং সন্ধায ৰুত্তং. অপ্পগুণঞ্হি নিচ্চসঞ্ঞাদিপহানসিদ্ধিযা পহানপরিঞ্ঞায অধিট্ঠানভূতং. যতো তদধিগমেন অট্ঠারসসু মহাৰিপস্সনাসু একচ্চা অধিগতাৰ হোন্তি. ন হি উদযব্বযানং পচ্চক্খতো পটিৰেধেন ৰিনা সামঞ্ঞাকারানং তীরণমত্তেন সাতিসযং পটিপক্খপ্পহানং সম্ভৰতি. অসতি চ পটিপক্খপ্পহানে কুতো ঞাণাদীনং ৰজিরমিৰ অৰিহতৰেগতা তিখিণৰিসদাদিতা ৰা, তস্মা পগুণভাৰপ্পত্তং উদযব্বযঞাণং পহানপরিঞ্ঞাপক্খিযমেৰ দট্ঠব্বং.
১৩০০-২. ভঙ্গেতি সঙ্খারানং ভঙ্গে. যথাভূতদস্সাৰী ভাযতি এতস্মাতি ভযং, তেভূমকধম্মা, তেসু ভযতো উপতিট্ঠন্তেসু ভাযিতব্বাকারগ্গাহিঞাণং ভযেঞাণং. তথা হেতং ‘‘ভযতুপট্ঠানঞাণ’’ন্তি ৰুচ্চতি. মুচ্চিতুং ইচ্ছতীতি মুচ্চিতুকম্যং, চিত্তং, পুগ্গলো ৰা, তস্স ভাৰো মুচ্চিতুকম্যতা, তং পন ঞাণমেৰাতি আহ ‘‘ঞাণং মুচ্চিতুকম্যতা’’তি. পুন পটিসঙ্খানাকারেন পৰত্তং ঞাণং পটিসঙ্খানুপস্সনাঞাণং. নিরপেক্খতায সঙ্খারানং উপেক্খনৰসেন পৰত্তং ঞাণং সঙ্খারুপেক্খাঞাণং. গাথাবন্ধত্থং পন ৰিসন্ধিনিদ্দেসো. ওল়ারিকোল়ারিকস্স সচ্চপটিচ্ছাদকতমস্স ৰিগমনেন সচ্চপটিৰেধানুকূলত্তা সচ্চানুলোমিকং. তং পন ইদন্তি আহ ‘‘সচ্চানুলোমঞাণন্তি, অনুলোমং পৰুচ্চতী’’তি.
১৩০৩. ননু চ উদযব্বযঞাণস্স পগেৰ সিদ্ধত্তা কিমত্থং পুন তত্থাপি অভিযোগোতি চে? অনিচ্চাদিলক্খণসল্লক্খণত্থং. উদযব্বযঞাণঞ্হি হেট্ঠা দসহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং হুত্ৰা যাথাৰসরসতো তিলক্খণং সল্লক্খেতুং নাসক্খি, উপক্কিলেসৰিনিমুত্তং পন সক্কোতি, তস্মা লক্খণসল্লক্খণত্থং পুন তত্থেৰ যোগো কাতব্বো. লক্খণানি চস্স উদযব্বযাদীনং অমনসিকারা, সন্ততিইরিযাপথঘনছন্নতায চ নোপট্ঠহন্তি, তস্মা উদযব্বযং মনসি কত্ৰা সন্ততিং উগ্ঘাটেত্ৰা অনিচ্চলক্খণং, অভিণ্হপীল়নং পরিগ্গহেত্ৰা ইরিযাপথং উগ্ঘাটেত্ৰা দুক্খলক্খণং, ধাতুযো ৰিনিব্ভুজিত্ৰা ঘনৰিনিব্ভোগং কত্ৰা অনত্তলক্খণঞ্চ সল্লক্খেত্ৰা ‘‘অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা’’তি সঙ্খারা পুনপ্পুনং সম্মসিতব্বা. তস্সেৰং তুলযতো তীরযতো যদা সঙ্খারগতং অত্তনো লহুউপট্ঠানেন, ঞাণস্স চ তিক্খতায তিরোহিতুপ্পাদাদিভেদং ভিজ্জমানমেৰ উপট্ঠাতি, ভঙ্গেযেৰ তস্স ঞাণং সন্তিট্ঠতি, তদা ভঙ্গানুপস্সনা নাম ৰিপস্সনাঞাণং অধিগতং হোতি. তস্স তদেৰ সঙ্খারনিরোধারম্মণভঙ্গানুপস্সনং আসেৰন্তস্স যদা সব্বভৰযোনিগতিট্ঠিতিনিৰাসেসু সঙ্খারা ভিজ্জনসভাৰতায যক্খরক্খসাদযো ৰিয মহাভযং হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি, তদাস্স ভযতুপট্ঠানঞাণং অধিগতং হোতি. কিং পনিদং ঞাণং ভাযতীতি? ন ভাযতি. তঞ্হি ‘‘অতীতা সঙ্খারা নিরুদ্ধা, পচ্চুপ্পন্না নিরুজ্ঝন্তি, অনাগতা নিরুজ্ঝিস্সন্তী’’তি তীরণমত্তমেৰ হোতি, ব্যসনাপন্নানং পন সব্বসঙ্খারানং ভযতো উপট্ঠিতানং গহণেন ভযতুপট্ঠানঞাণন্তি ৰুচ্চতীতি.
তস্স তং ভযতুপট্ঠানঞাণং আসেৰন্তস্স যদা সব্বভৰগতেসু সঙ্খারেসু তাণং ৰা লেণং ৰা পরাযণং ৰা ন পঞ্ঞাযতি, উক্খিত্তাসিকো ৰিয পচ্চামিত্তো সাদীনৰা এৰ সঙ্খারা উপট্ঠহন্তি, তস্স সঙ্খারানং আদীনৰমেৰ পস্সন্তস্স আদীনৰঞাণং নাম উপ্পন্নং হোতি. তস্সেৰং সব্বসঙ্খারে আদীনৰতো পস্সন্তস্স যদা তিভৰপরিযাপন্নেসু নিব্বেদো উপ্পজ্জতি, উক্কণ্ঠা সণ্ঠহন্তি, সব্বসঙ্খারৰিসংযুত্তে সন্তিপদে অভিরতিং পটিলভতি, তদাস্স নিব্বিদানুপস্সনং নাম ঞাণং উপ্পন্নং হোতি. তস্স যদা ইমিনা নিব্বিদাঞাণেন সব্বসঙ্খারেসু নিব্বিন্দন্তস্স একসঙ্খারেপি চিত্তং ন সজ্জতি, সব্বস্মা সঙ্খারতো সপ্পমুখগতস্স ৰিয মণ্ডূকস্স মুচ্চিতুকামতা উপ্পজ্জতি, তদা মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং নাম উপ্পন্নং হোতি. তস্সেৰং সব্বসঙ্খারেহি মুচ্চিতুকামস্স নিচ্চসুখসুভঅত্তাকারেন পন উপট্ঠিতুং অসমত্থতং পাপেত্ৰা মুচ্চনস্স উপাযসম্পাদনত্থং অনিচ্চন্তিকতাদীহি অনিচ্চলক্খণং, অভিণ্হপটিপীল়নতাদীহি দুক্খলক্খণং, অজঞ্ঞকতাদীহি পটিক্কূলতং, তুচ্ছতাদীহি অনত্তলক্খণঞ্চ আরোপেত্ৰা সব্বসঙ্খারগতং পরিগ্গণ্হন্তস্স পটিসঙ্খানুপস্সনাঞাণং নাম উপ্পন্নং হোতি. তেন পনেৰং পরিগ্গহিতসঙ্খারেন যা সা ‘‘সুঞ্ঞমিদং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা’’তিআদিনা দ্ৰিকোটিকাদিভেদা সুঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা পরিগ্গহেতব্বা. তস্সেৰং সুঞ্ঞতো দিস্ৰা তিলক্খণং আরোপেত্ৰা সম্মসন্তস্স যদা ভযঞ্চ নন্দিঞ্চ ৰিপ্পহায ৰিস্সট্ঠভরিযস্স ৰিয সঙ্খারগতেসু উপেক্খা সন্তিট্ঠতি, তীসু ভৰেসু চিত্তং ন সম্পসারিযতি, তদাস্স সঙ্খারুপেক্খাঞাণং নাম উপ্পন্নং হোতি. তং পনেতং যাৰ নিব্বানং ন পস্সতি, তাৰ দিসাকাকো ৰিয কূপকযট্ঠিং পুনপ্পুনং সঙ্খারমেৰ অনভিমতম্পি নিস্সায সঙ্খারৰিচিননেপি মজ্ঝত্তমেৰ হুত্ৰা তিট্ঠতি. তেন ৰুত্তং ‘‘এতেসু পন ঞাণেসূ’’তিআদি.
১৩০৬. ৰিপস্সনা…পে… ৰুট্ঠানগামিনীতি সিখং উত্তমভাৰং পত্তত্তা সিখাপত্তা. ৰুট্ঠানং গচ্ছতীতি ৰুট্ঠানগামিনী. ‘‘ৰুট্ঠান’’ন্তি হি বহিদ্ধা নিমিত্তভূতা অভিনিৰিট্ঠৰত্থুতো চেৰ অজ্ঝত্তপ্পৰত্ততো চ ৰুট্ঠহনতো মগ্গো ৰুচ্চতি, তং গচ্ছতীতি ৰুট্ঠানগামিনী, মগ্গেন সদ্ধিং ঘটীযতীতি অত্থো.
১৩০৭. তন্তি যং সিখাপত্তা ৰিপস্সনা সচ্চানুলোমঞাণন্তি চ ৰুচ্চতি, তং সঙ্খারুপেক্খাঞাণং. আসেৰন্তস্সাতি পুনপ্পুনং সম্মসনৰসেন সেৰন্তস্স ভাৰেন্তস্স বহুলীকরোন্তস্স. তস্স হি অধিমোক্খসদ্ধা ভাৰনাৰসেন বলৰতরা নিব্বত্তিস্সতি, ৰীরিযং সুপগ্গহিতং পটিপক্খৰিধমনসমত্থং হোতি, আরম্মণাভিমুখভাৰেন সতি সুপতিট্ঠিতা হোতি, পস্সদ্ধিসুখানং সাতিসযতায চিত্তং সুসমাহিতং, ততোৰ অনুলোমঞাণুপ্পত্তিযা পচ্চযো ভৰিতুং সমত্থা তিক্খতমা সঙ্খারুপেক্খা উপ্পজ্জতি.
১৩০৮-১২. অনিচ্চা…পে… ৰোতরতেৰ সাতি অনিচ্চাদীসু একেন আকারেন সম্মসন্তী সত্তক্খত্তুং পৰত্তিত্ৰা ভিজ্জন্তী ভৰঙ্গং ওতিণ্ণা নাম হোতি, ততো পরং ভৰঙ্গৰারোতি কত্ৰা. সঙ্খারুপেক্খাকতনযেনাতি অনিচ্চাদিনা আরম্মণকরণৰসেনেৰ সঙ্খারুপেক্খায কতনযেন, ন সম্মসিতনযেন. তেনাহ ‘‘অনিচ্চাদি…পে… কুরুমান’’ন্তি. ভৰঙ্গাৰট্টনং কত্ৰাতি ভৰঙ্গস্স নিৰত্তনং কত্ৰা চিত্তস্স ভৰঙ্গৰসেন পৰত্তিতুং অদত্ৰা. পরিকম্মন্তি মগ্গস্স পরিকম্মত্তা পটিসঙ্খারকত্তা. উপচারন্তি মগ্গস্স আসন্নত্তা, সমীপচারিত্তা ৰা.
১৩১৩-৬. অনুলোমত্তং সযমেৰ ৰদতি ‘‘পুরিমান’’ন্তিআদিনা. ইদঞ্হি অনিচ্চলক্খণাদিৰসেন সঙ্খারে আরব্ভ পৰত্তত্তা, ‘‘উদযব্বযৰন্তানংযেৰ ৰত ধম্মানং উদযব্বযঞাণং উপ্পাদৰযে অদ্দসা’’তি চ ‘‘ভঙ্গৰন্তানংযেৰ ৰত ভঙ্গানুপস্সনং ভঙ্গমদ্দসা’’তি চ ‘‘সভযংযেৰ ৰত ভযতুপট্ঠানস্স ভযতো উপট্ঠিত’’ন্তি চ ‘‘সাদীনৰেযেৰ ৰত আদীনৰানুপস্সনং আদীনৰমদ্দসা’’তি চ ‘‘নিব্বিন্দিতব্বেযেৰ ৰত নিব্বিদাঞাণং নিব্বিন্দ’’ন্তি চ ‘‘মুচ্চিতব্বম্হিযেৰ ৰত মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং মুচ্চিতুকামং জাত’’ন্তি চ ‘‘পটিসঙ্খাতব্বমেৰ ৰত পটিসঙ্খাঞাণেন পটিসঙ্খাত’’ন্তি চ ‘‘উপেক্খিতব্বংযেৰ ৰত সঙ্খারুপেক্খায উপেক্খিত’’ন্তি চ অত্থতো ৰদমানং ৰিয ইমেসঞ্চ অট্ঠন্নং ঞাণানং কতকিচ্চতায অনুলোমেতি সব্বাসংযেৰ ৰিপস্সনানং লক্খণত্তযসম্মসনকিচ্চত্তা, তথা উপরি চ অরিযমগ্গে সত্ততিংসায বোধিপক্খিযধম্মানং তায পটিপদায পত্তব্বতায. ন হি অনুলোমঞাণে থূলথূলসচ্চপটিচ্ছাদকসংকিলেসৰিক্খম্ভনৰসেন অপ্পৰত্তন্তে গোত্রভুঞাণং উপ্পজ্জতি, গোত্রভুঞাণে চ অনুপ্পন্নে মগ্গঞাণং ন উপ্পজ্জতি, তস্মা পুরিমপচ্ছিমানং ভাগানং অনুলোমত্তা ‘‘অনুলোমন্তি সঞ্ঞিত’’ন্তি. তেনেৰাতি হেট্ঠিমঞাণানং অনুলোমমুখেন, উপরি বোধিপক্খিযানং অনুলোমনতো চ. সচ্চানুলোমঞাণন্তি পৰুচ্চতি মগ্গসচ্চস্স অনুলোমিকত্তা. ৰুট্ঠানগামিনিযাতি সঙ্খারারম্মণায ৰুট্ঠানগামিনিযা ৰিপস্সনায. পরিযোসানন্তি পুরিমা কোটি. সঙ্খারারম্মণৰিপস্সনাসু হি অযং ৰিসেসতো ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাতি. অসঙ্খতারম্মণং পন সব্বেন সব্বং অরিযমগ্গসঙ্খাতং ৰুট্ঠানং গচ্ছতি উপেতীতি. ততোপি হি ৰিসেসতো ‘‘ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা’’তি ৰত্তব্বতং লভতীতি আহ ‘‘ঞেয্যং সব্বপ্পকারেনা’’তিআদি.
১৩১৭-৮. কিত্তিতাতি থোমিতা, অরিযমগ্গাধিট্ঠানতায মহন্তানং সীলক্খন্ধাদীনং এসনতো গৰেসনতো মহেসিনা সম্মাসম্বুদ্ধেন. সন্তকিলেসতায সন্তা. যোগন্তি ভাৰনং, ভাৰনাভিযোগং ৰা.
ইতি অভিধম্মত্থৰিকাসিনিযা নাম
অভিধম্মাৰতারসংৰণ্ণনায
পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.