১৬. সোল়সমো পরিচ্ছেদো
অভিঞ্ঞানিদ্দেসৰণ্ণনা
১০৪৩-৭. পরন্তি ৰিসিট্ঠং কত্ৰা, ৰিসেসতোতি অত্থো. চতুত্থজ্ঝানমত্তেপীতি রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানমত্তেপি, নাৰস্সং অরূপজ্ঝানেহীতি অধিপ্পাযো. অরূপাৰচরজ্ঝানং অপ্পটিলদ্ধোপি হি কতাধিকারো ভিক্খু অভিঞ্ঞা সম্পাদেতুং সমত্থো হোতি. এত্থ চতুত্থজ্ঝানগ্গহণেনেৰ হেট্ঠা তীণি ঝানানি গহিতানি. তেসু হি অচিণ্ণৰসী চতুত্থজ্ঝানং উপ্পাদেতুম্পি ন সক্কোতি. অভিঞ্ঞাসু অনুযোগং কাতুং ৰট্টতীতি ৰত্ৰা তত্থ পযোজনং দস্সেতুং ‘‘অভিঞ্ঞা নামা’’তিআদি ৰুত্তং. নিট্ঠঙ্গতাতি অধিগতানিসংসতায চেৰ ভাৰনাসুখতায চ নিট্ঠং নিপ্ফত্তিং গতা. সমাধিভাৰনায হি লোকিযাভিঞ্ঞা উদযফলভাৰেন পাকটা. সো অভিঞ্ঞায চ সমাধিনা চ সমন্নাগতো সুখেনেৰ পঞ্ঞাভাৰনং সম্পাদেস্সতি.
১০৪৮-৯. দিব্বানীতিআদি লোকিযাভিঞ্ঞানং সরূপতো উদ্দিসনং. দিব্বানি চক্খুসোতানীতি দিব্বচক্খুঞাণং, দিব্বসোতঞাণঞ্চাতি দস্সেতি. ইদ্ধীতি ইদ্ধিৰিধঞাণং. ইমা পন অভিঞ্ঞাযো পত্তুকামেন আদিকম্মিকেন যোগিনা যস্মা ওদাতকসিণপরিযন্তেসু অট্ঠসু কসিণেসু চতুত্থজ্ঝানং, তব্বসেন চ অরূপসমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা ৰা ন ৰা কসিণানুলোমতাদীহি চুদ্দসহি আকারেহি চিত্তং দমেতব্বং. ন হি এৰং অদমেত্ৰা পুব্বে অভাৰিতভাৰনো আদিকম্মিকো যোগাৰচরো পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো নিপ্ফাদেস্সতীতি তস্মা তং চিত্তপরিদমনং অৰস্সং কাতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘কসিণানুলোমতাদীহী’’তিআদি ৰুত্তং. কসিণানুলোমতাদীহীতি কসিণানুলোমতা কসিণপটিলোমতা কসিণানুলোমপটিলোমতা ঝানানুলোমতা ঝানপটিলোমতা ঝানানুলোমপটিলোমতা ঝানুক্কন্তিকতা কসিণুক্কন্তিকতা ঝানকসিণুক্কন্তিকতা অঙ্গসঙ্কন্তিকতা আরম্মণসঙ্কন্তিকতা অঙ্গারম্মণসঙ্কন্তিকতা অঙ্গৰৰত্থাপনতা আরম্মণৰৰত্থাপনতাতি ইমেহি চুদ্দসহি আকারেহি.
তত্থ অট্ঠসু কসিণেসু পটিপাটিযা সতক্খত্তুং সহস্সক্খত্তুম্পি সমাপজ্জনং, তথেৰ উপ্পটিপাটিযা, পটিপাটিউপ্পটিপাটিৰসেন চ সমাপজ্জনন্তি ইমেসং তিণ্ণং আকারানং ৰসেন কসিণানুলোমতাদযো ৰুত্তা. পঠমজ্ঝানতো পট্ঠায যাৰ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং, অযং ঝানানুলোমতা নাম. তেসং পটিলোমতো ঝানপটিলোমতা নাম. অনুলোমপটিলোমতো ঝানঅনুলোমপটিলোমতা নাম.
পথৰীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা তত্থেৰ ততিযং সমাপজ্জতি, ততো তদেৰ উগ্ঘাটেত্ৰা আকাসানঞ্চাযতনং, ততো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনন্তি এৰং কসিণং অনোক্কমিত্ৰা ঝানস্সেৰ একন্তরিকভাৰেন উক্কমনং ঝানুক্কন্তিকতা নাম. এৰং আপোকসিণাদিমূলিকাপি যোজনা কাতব্বা. পথৰীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা পুন তদেৰ তেজোকসিণে, ততো নীলকসিণে, ততো লোহিতকসিণেতি ঝানং অনুক্কমিত্ৰা কসিণস্সেৰ একন্তরিকভাৰেন উক্কমনং কসিণুক্কন্তিকতা নাম. পথৰীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা, তেজোকসিণে ততিযং, নীলকসিণং উগ্ঘাটেত্ৰা আকাসানঞ্চাযতনং, লোহিতকসিণতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনন্তি ইমিনা নযেন ঝানস্স চেৰ কসিণস্স চ উক্কমনং ঝানকসিণুক্কন্তিকতা নাম.
পথৰীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা তত্থেৰ ইতরেসম্পি সমাপজ্জনং অঙ্গসঙ্কন্তিকতা নাম. সব্বকসিণেসু একেকস্সেৰ সমাপজ্জনং আরম্মণসঙ্কন্তিকতা নাম. পথৰীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা, আপোকসিণে দুতিযং, তেজোকসিণে ততিযং, ৰাযোকসিণে চতুত্থং, নীলকসিণং উগ্ঘাটেত্ৰা আকাসানঞ্চাযতনং, পীতকসিণতো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, লোহিতকসিণতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, ওদাতকসিণতো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি এৰং অঙ্গানং, আরম্মণানঞ্চ সমতিক্কমনং অঙ্গারম্মণসঙ্কন্তিকতা নাম.
পঠমজ্ঝানং নাম পঞ্চঙ্গিকন্তি ৰৰত্থপেত্ৰা দুতিযং চতুরঙ্গিকং, ততিযং তিৰঙ্গিকং, চতুত্থং দুৰঙ্গিকং, আকাসানঞ্চাযতনং…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি এৰং ঝানঙ্গমত্তস্সেৰ ৰৰত্থাপনং অঙ্গৰৰত্থাপনং নাম. তথা ‘‘ইদং পথৰীকসিণং, ইদং আপোকসিণ’’ন্তিআদিনা আরম্মণমত্তস্সেৰ ৰৰত্থাপনং আরম্মণৰৰত্থাপনং নাম. অঙ্গারম্মণৰৰত্থাপনম্পি একে ইচ্ছন্তীতি. অট্ঠকথাসু পন অনাগতত্তা অদ্ধা তং ভাৰনাসুখং ন হোতি. ইমেহি পন চুদ্দসহি আকারেহি চিত্তপরিদমনং কাতুং অট্ঠসমাপত্তিলাভীনং সতেসু, সহস্সেসু ৰা একোৰ সক্কোতি.
১০৫০-১. দন্তেতি চুদ্দসহি আকারেহি দন্তে. সমাহিতেতি চতুত্থজ্ঝানসমাধিনা সমাহিতে. সুদ্ধেতি নীৰরণদূরীভাৰেন, পচ্চনীকসমনেপি অব্যাৰটায তত্রমজ্ঝত্তুপেক্খায সম্পাদিতসতিপারিসুদ্ধিযা সব্ভাৰেন ৰা সুপরিসুদ্ধে. পরিযোদাতেতি সুধন্তসুৰণ্ণস্স নিঘংসনেন ৰিয পরিসুদ্ধত্তাযেৰ পরিযোদাতে, পভস্সরেতি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা ৰিতক্কৰিচারক্খোভৰিরহৰসেন পরিযোদাতেতি ৰুত্তং হোতি. অনঙ্গণেতি ‘‘মাদিসস্স সমাধিসম্পন্নস্স ঈদিসেন ভৰিতব্ব’’ন্তি এৰং ঝানপটিলাভপচ্চযানং ‘‘অহো ৰত মমেৰ সত্থা পটিপুচ্ছিত্ৰা পটিপুচ্ছিত্ৰা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্যা’’তিআদিনযপ্পৰত্তানং পাপকানং ইচ্ছাৰচরানং অভাৰেন অনঙ্গণে. অনুপক্কিলেসেতি উপগন্ত্ৰা কিলিস্সনট্ঠেন উপক্কিলেসসঙ্খাতানং রাগাদীনং, ‘‘অভিজ্ঝা চিত্তস্স উপক্কিলেসো, ব্যাপাদো, কোধো’’তিআদিনা আগতানং চিত্তুপক্কিলেসানং ৰা ৰিগতত্তা ৰিগতুপক্কিলেসে. মুদুভূতেতি পগুণভাৰাপাদনেন সুভাৰিতত্তা মুদুভূতে, ৰসিভাৰপ্পত্তেতি ৰুত্তং হোতি. ৰসিভাৰপ্পত্তঞ্হি চিত্তং সুপরিমদ্দিতং ৰিয চম্মং সুপরিকম্মকতা ৰিয চ লাখা মুদূতি ৰুচ্চতি. কম্মনীযেতি মুদুত্তাযেৰ ইদ্ধিপাদভাৰূপগমনেন কম্মক্খমে, ৰিকুব্বনাদিইদ্ধিকম্মযোগ্যেতি ৰুত্তং হোতি. মুদুজাতঞ্হি চিত্তং কম্মক্খমং হোতি, সুধন্তমিৰ সুৰণ্ণং, উভযম্পি চেতং সুভাৰিতত্তাযেৰ হোতি. যথাহ – ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি, যং এৰং ভাৰিতং বহুলীকতং মুদুঞ্চ হোতি কম্মনিযঞ্চ, যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্ত’’ন্তি (অ. নি. ১.৪৭). ঠিতেতি এতেসু পরিসুদ্ধভাৰাদীসু নিচ্চলং অৰট্ঠিতে, ভাৰনাপারিপূরিযা ৰা পণীতভাৰং সম্মসিত্ৰা ঠিতে. অচলেতি ঠিতত্তাযেৰ অকম্পে, আনেঞ্জপ্পত্তেতি ৰুত্তং হোতি. মুদুকম্মঞ্ঞভাৰেহি ৰা অত্তনো ৰসে ঠিতত্তা ঠিতে, সদ্ধাদীহি পরিগ্গহিতত্তা অস্সদ্ধিযাদীহি অকম্পনতো অচলে.
অট্ঠঙ্গসম্পন্নেতি ঠিতিঅচলতানং ৰিসুং ৰিসুং অগ্গহণেন সমাহিতেতি ৰিসুং একঙ্গং কত্ৰা. তাসং পন ৰিসুং ৰিসুং গহণে সুৰিসুদ্ধতাদীনং সমাহিতচিত্তস্স অঙ্গভূতত্তা সমাহিতেতি ইমং অঙ্গভাৰেন অগ্গহেত্ৰা সুৰিসুদ্ধতাদীহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সম্পন্নতা ৰেদিতব্বা. ইদ্ধিৰিধাযাতি ইদ্ধিকোট্ঠাসত্থায, ইদ্ধিপ্পভেদায ৰা. অত্থতো পন ইদ্ধিৰিধা নাম একস্স বহুভাৰাদিঅনেকৰিধানপচ্চযভূতং অভিঞ্ঞাঞাণং. অভিনীহরতীতি অভিঞ্ঞাধিগমত্থায পরিকম্মচিত্তং কসিণারম্মণতো অপনেত্ৰা অভিঞ্ঞাভিমুখং পেসেতি. ইদ্ধিৰিকুব্বনন্তি এত্থ ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, নিপ্ফজ্জতি পটিলব্ভতীতি ৰুত্তং হোতি. যঞ্হি নিপ্ফজ্জতি, পটিলব্ভতি চ, তং ইজ্ঝতীতি ৰুচ্চতি. যথাহ –
‘‘কামং কামযমানস্স, তস্স চেতং সমিজ্ঝতী’’তিআদি; (সু. নি. ৭৭২; মহানি. ১; নেত্তি. ৫,৪৪);
ইদ্ধিযেৰ ৰিকুব্বনং পকতিৰণ্ণৰিজহনকিরিযন্তি ইদ্ধিৰিকুব্বনং, ইদং ইদ্ধীসু ৰিকুব্বনিদ্ধিযা পধানভাৰতো ৰুত্তং, ইদ্ধি চ ৰিকুব্বনঞ্চাতি ৰা ইদ্ধিৰিকুব্বনং. ৰিসুং গহণম্পি ৰুত্তকারণেনেৰ দট্ঠব্বং.
১০৫২-৪. যথা পন তং নিপ্ফাদেতব্বং, তং ৰিধিং দস্সেতুং ‘‘অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. এত্থ চ ‘‘অনুপুব্বেন চত্তারি ঝানানি সমাপজ্জিত্ৰা চতুত্থজ্ঝানতো ৰুট্ঠাযা’’তি কেচি, তং অযুত্তং. যদিচ্ছকং সমাপজ্জনত্থঞ্হি চিত্তপরিদমনং, চতুত্থজ্ঝানমেৰ চ অভিঞ্ঞাপাদকং, ন ইতরানি. সতং…পে… মানসন্তি সচে সতং ইচ্ছতি, ‘‘সতং হোমি, সতং হোমী’’তি, সচে সহস্সং ইচ্ছতি, ‘‘সহস্সং হোমি, সহস্সং হোমী’’তি এৰং পরিকম্মমানসং কত্ৰা. ‘‘পরিকম্মমানস’’ন্তি চ পাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায ‘‘সতং হোমী’’তিআদিনা পৰত্তিতকামাৰচরচিত্তং, পাদকজ্ঝানঞ্চ. অভি…পে… পুনাতি এত্থ পুব্বে অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানসমাপজ্জনং পরিকম্মচিত্তস্স সমাধানত্থং, পুন সমাপজ্জনং অধিট্ঠানচিত্তস্স বলগ্গাহত্থং. অধিট্ঠাতীতি সতং আৰজ্জেত্ৰা ততো পরং পৰত্তানং তিণ্ণং, চতুন্নং ৰা পুব্বভাগচিত্তানং অনন্তরা উপ্পন্নেন সন্নিট্ঠাপনৰসেন অধিট্ঠানন্তি লদ্ধনামেন অভিঞ্ঞাঞাণেন সন্নিট্ঠানং করোতি, সতং নিপ্ফাদেতীতি অত্থো. ‘‘অধিট্ঠান’’ন্তি হি সব্বত্থ অভিঞ্ঞাঞাণং ৰুচ্চতি.
১০৫৫-৭. নিমিত্তারম্মণন্তি পটিভাগনিমিত্তারম্মণং. পরিকম্মমনানেত্থ সতারম্মণিকানীতি এত্থ এতেসু পরিকম্মাধিট্ঠানেসু পরিকম্মমানসানি ‘‘সতং হোমী’’তি পৰত্তানি কামাৰচরমানসানি সতারম্মণিকানি একেকস্স চিত্তস্স ৰসেন সতারম্মণিকানি হোন্তি পচ্চেকং ‘‘সতং হোমী’’তি পৰত্তনতো. সহস্সারম্মণাদীসুপি এসেৰ নযো. তদাধিট্ঠানচিত্তম্পীতি তস্স সতাদিকস্স অধিট্ঠানচিত্তম্পি. সতারম্মণিকতা চ পন নেসং ৰণ্ণৰসেন, নো সত্তপঞ্ঞত্তিৰসেন. রূপঞ্হি সতং ৰা সহস্সং ৰা কত্ৰা দস্সেতব্বং, ন পঞ্ঞত্তি. এত্থ চ যদি নীলৰণ্ণমেৰ সতং অভিনিপ্ফাদেতি, ৰণ্ণস্স তংতংসন্তানৰসেন নানত্তেপি নীলৰসেন একত্তা একমেকং পরিকম্মচিত্তং সব্বং নীলজাতং আলম্বতি.
যদি পন নানাৰণ্ণনানাকিরিযপরিকম্মচিত্তানম্পি বহুভাৰো হোতি, একমেকং একেকৰণ্ণং, একেকৰণ্ণেসু চ নানাকিরিযং আরম্মণং করোতি. অধিট্ঠানচিত্তং পন ৰণ্ণসামঞ্ঞং গহেত্ৰাপি পরিকম্মারম্মণং নানাৰণ্ণৰন্তং অভিনিপ্ফাদেতি অচিন্তেয্যানুভাৰত্তা ইদ্ধিৰিসযস্স. অপ্পনাচিত্তং ৰিযাতি ৰিয-গ্গহণং অভিঞ্ঞাচিত্তস্স, ঝানচিত্তস্স চ পঠমুপ্পত্তিযং সদিসভাৰতো ৰুত্তং, ন তস্স অপ্পনাভাৰতো. তেনেৰ হি পুব্বে ৰুত্তগ্গহণেন ৰিসেসিতন্তি. চতুত্থজ্ঝানিকন্তি রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানৰন্তং, তেন সম্পযুত্তং. যদি এৰং চতুত্থজ্ঝানস্স, ইমস্স চ কো ৰিসেসোতি আহ ‘‘পরিকম্মৰিসেসোৰা’’তি. ন হেত্থ পরিকম্মৰিসেসং ৰিনা অঞ্ঞো ৰিসেসো অত্থি. অপ্পনায পুব্বভাগপ্পৰত্তানিপি তীণি চত্তারি জৰনানি গহিতগ্গহণেন, অগ্গহিতগ্গহণেন ৰা পরিকম্মোপচারানুলোমানি সব্বপচ্ছিমং গোত্রভুনামকন্তিআদি সেসং সমানমেৰ. তেনাহ ‘‘সেসং পুব্বসমং ইধা’’তি. ইদ্ধিৰিধঞাণৰণ্ণনা.
১০৫৮. দিব্বসোতন্তি দেৰতানং পিত্তসেম্হাদীহি অপলিবুদ্ধেহি দূরেপি আরম্মণগ্গহণসমত্থেহি দিব্বসোতপসাদেহি সমানত্তা, দিব্বৰিহারৰসেন পটিলদ্ধত্তা, অত্তনা চ দিব্বৰিহারসন্নিস্সিতত্তা দিব্বং, সৰনট্ঠেন সোতকিচ্চকরণতো, তংসদিসতায চ সোতং. ইদন্তি যং উদ্দেসে ‘‘দিব্বানি চক্খুসোতানী’’তি (অভিধ. ১০৪৮) দিব্বসোতং উদ্দিট্ঠং, তং ইদন্তি অত্থো.
১০৫৯-৬৪. পঠমং ওল়ারিকসদ্দং আৰজ্জেত্ৰা পচ্ছা সুখুমসদ্দস্স আৰজ্জিতব্বতো আহ ‘‘মহন্তো সুখুমোপি চা’’তি. পরিচযকরণত্থঞ্হি পঠমং অরঞ্ঞে সীহাদীনং সদ্দে আদিং কত্ৰা সব্বে ওল়ারিকতো পট্ঠায যথানুক্কমেন সুখুমসদ্দা আৰজ্জিতব্বা, তথা পুরত্থিমাদীসু দিসাসু ওল়ারিকানম্পি সুখুমানম্পি সদ্দানং সদ্দনিমিত্তং মনসি কাতব্বং. তস্স তে সদ্দা পকতিচিত্তস্সপি পাকটা হোন্তি, পরিকম্মচিত্তস্স পন অতিৰিয পাকটা. তস্সাতি তস্স যোগিনো. সদ্দস্স নিমিত্তন্তি ওল়ারিকস্স, সুখুমস্স ৰা সদ্দস্স যথাৰুত্তং উপাদাযুপাদায লব্ভমানওল়ারিকসুখুমাকারং. মনসি কুব্বতোতি ‘‘ইমিস্সা দিসায অযং সদ্দো ওল়ারিকো, সুখুমো ৰা’’তি এৰং পরিকম্মচিত্তেন মনসি করোন্তস্স. সদ্দেসূতি যে পরিকম্মচিত্তস্স ৰিসযভূতা ওল়ারিকা, সুখুমা ৰা সদ্দা, তেসু. অঞ্ঞতরন্তি যত্থ পরিকম্মকরণৰসেন অভিণ্হং মনসিকারো পৰত্তো, তং একং সদ্দং. যদি অভিঞ্ঞাচিত্তম্পি পরিকম্মেন গহিতমেৰ আরম্মণং করোতি, কো পন তস্স, ইমস্স ৰা ৰিসেসোতি? ৰুচ্চতে – পরিকম্মচিত্তং অসুতস্স গহণতো সদ্দমত্তং গণ্হাতি, অভিঞ্ঞাচিত্তং পন অসুতম্পি গণ্হন্তং সৰনাকারেন গহণতো অত্থাৰবোধস্স পচ্চযভাৰেনেৰ গণ্হাতীতি অযমেতেসং ৰিসেসো. সুতকোৰিদাতি পরিযত্তিযং ছেকা.
১০৬৫-৬. থামজাতন্তি জাতথামং, দল়্হভাৰপ্পত্তন্তি অত্থো. ৰড্ঢেতব্বং পাদকজ্ঝানারম্মণং কিত্তকন্তি আহ ‘‘এত্থন্তরগত’’ন্তিআদি. পাদকজ্ঝানস্স হি আরম্মণভূতং কসিণনিমিত্তং ‘‘এত্তকং ঠানং ফরতূ’’তি মনসি করিত্ৰা পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জন্তস্স কসিণনিমিত্তং তত্তকং ঠানং ফরিত্ৰা তিট্ঠতি. সো সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায পুন পাদকজ্ঝানং অসমাপজ্জিত্ৰাপি অনেকপ্পভেদেপি সদ্দে আৰজ্জতি সুভাৰিতভাৰনত্তা. তত্থ অঞ্ঞতরং সদ্দং আরব্ভ উপ্পন্নাৰজ্জনানন্তরং চত্তারি, পঞ্চ ৰা জৰনানি উপ্পজ্জন্তি, তেসু পচ্ছিমং ইদ্ধিচিত্তং হোতি. এৰং যত্তকং সদ্দং ইচ্ছতি, তত্তকং তত্থ গতং আৰজ্জিত্ৰা অভিঞ্ঞাঞাণেন জানাতি. যেন পন এৰং কসিণনিমিত্তং অৰড্ঢিতং, তেন পুনপি পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিতব্বমেৰ. সো হি তং ঠানগতসদ্দং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰাৰ ততো ৰুট্ঠায অভিঞ্ঞাচিত্তেন সুণাতি. ততো এৰ হি ‘‘পাদকারম্মণেন…পে… সুণাতীতি সাসঙ্কং ৰদতী’’তি (ৰিসুদ্ধি. মহা. ২.৪০০) ৰুত্তং. ইদ্ধিৰিধলাভী পন সেসাভিঞ্ঞলাভিনো ৰিয ৰিজ্জমানসদ্দাদিআরম্মণমত্তমেৰ অকত্ৰা আগন্তুকরূপনিম্মাপনতো সব্বথাপি দ্ৰিক্খত্তুং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰাৰ তং নিপ্ফাদেতি. একঙ্গুলদ্ৰঙ্গুল-গ্গহণঞ্চেত্থ সুখুমসদ্দাপেক্খায কতং.
১০৬৮. সুণন্তোতি এৰং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা সৰনেন ৰসিকতাভিঞ্ঞো হুত্ৰা যথাৰজ্জিতে সুণন্তো. পাটিযেক্কম্পীতি একজ্ঝং পৰত্তমানেপি যাৰ ব্রহ্মলোকা এককোলাহলং কত্ৰা উট্ঠিতে সঙ্খভেরীপণৰাদিসদ্দে পচ্চেকং ৰত্থুভেদেন ৰৰত্থাপেতুকামতায সতি ‘‘অযং সঙ্খসদ্দো, অযং ভেরীসদ্দো, অযং পণৰসদ্দো’’তিআদিনা পচ্চেকংযেৰ ৰৰত্থাপেতুং সক্কোতিযেৰাতি. দিব্বসোতঞাণৰণ্ণনা.
১০৬৯-৭৩. চেতোপরিযমানসন্তি পরিযাতীতি পরিযং, সরাগাদিৰসেন পরিচ্ছিজ্জ জানাতীতি অত্থো. যেসঞ্হি ধাতূনং গতি অত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থো হোতীতি. চেতসো পরিযং চেতোপরিযং, মনসি ভৰন্তি মানসং, ঞাণং, চেতোপরিযঞ্চ তং মানসঞ্চাতি চেতোপরিযমানসং. দিব্বচক্খুৰসেনেৰাতি দিব্বচক্খুউপনিস্সযেনেৰ. তঞ্হি এতস্স উপ্পাদনে পরিকম্মং. তস্মাতি যস্মা ইদং দিব্বচক্খুৰসেনেৰ পৰত্ততি, তস্মা. দিব্বেন চক্খুনাতি দিব্বসদিসতাদীহি ‘‘দিব্বচক্খূ’’তি লদ্ধৰোহারেন দিব্বচক্খুঞাণেন দিস্ৰাতি সম্বন্ধো. হদযন্তি ন হদযৰত্থু, অথ খো হদযমংসপেসি. যং বহি কমলমকুল়সণ্ঠানং অন্তো কোসাতকীফলসদিসন্তি ৰুচ্চতি. তঞ্হি নিস্সায ইদানি ৰুচ্চমানং লোহিতং তিট্ঠতি. হদযৰত্থু পন ইমং লোহিতং নিস্সায পৰত্ততি. লোহিতং দিস্ৰাতি লোহিতস্স ৰণ্ণং দিস্ৰা. দিব্বচক্খুনোপি হি ৰণ্ণমেৰ দিস্সতি. তেনেৰ হি তং চক্খুসদিসত্তা ‘‘চক্খূ’’তি ৰুচ্চতি. পরস্সাতি অঞ্ঞস্স. যথা হি যো পরো ন হোতি, সো অত্তা, এৰং যো অত্তা ন হোতি, সো পরো. কথং পন দিব্বচক্খুনা লোহিতস্স ৰণ্ণদস্সনেন পরচিত্তং ৰিঞ্ঞেয্যন্তি আহ ‘‘সোমনস্সযুতে’’তিআদি. লোহিতন্তি রত্তং নিগ্রোধফলসমানৰণ্ণং. কাল়কন্তি জম্বুসদিসৰণ্ণং. তিলতেলূপমন্তি অনেন পসন্নভাৰমাহ.
কথং পন চিত্তে সোমনস্স সহগতাদিম্হি সতি কম্মজস্স লোহিতস্স ৰিৰিধৰণ্ণভাৰাপত্তীতি? কিঞ্চাপি হদযৰত্থুসন্নিস্সিতভূতানি কম্মজানেৰ, তং পন লোহিতং কম্মজমেৰাতি নত্থি চতুসন্ততিরূপস্সপি তত্থ লব্ভমানত্তা. তেনেৰ হি অট্ঠকথাযং ‘‘ইদং রূপং সোমনস্সিন্দ্রিযসমুট্ঠানং, ইদং দোমনস্সিন্দ্রিযসমুট্ঠানং, ইদং উপেক্খিন্দ্রিযসমুট্ঠানন্তি পরস্স হদযলোহিতৰণ্ণং পস্সিত্ৰা’’তি (ৰিসুদ্ধি. ২.৪০১) ৰুত্তং. এৰম্পি যং তত্থ অচিত্তজং, তস্স যথাৰুত্তৰণ্ণভেদেন ন ভৰিতব্বন্তি? ভৰিতব্বং সেসসন্ততিরূপানং তদনুৰত্তনতো. যথা হি গমনাদীসু চিত্তজরূপানি উতুজকম্মজাহারজরূপেহি অনুৰত্তীযন্তি, অঞ্ঞথা কাযস্স দেসন্তরপ্পত্তিযেৰ ন সিযাতি, এৰমিধাপি চিত্তজরূপং সেসসন্ততিরূপেহি অনুৰত্তীযতি, পসাদকোধৰেলাসু চ চক্খুস্স ৰণ্ণভেদাপত্তিযেৰ তস্সত্থস্স নিদস্সনং দট্ঠব্বং, তস্মা সোমনস্সাদিযুত্তচিত্তানুরূপং উপ্পন্নচিত্তসমুট্ঠানরূপৰসেন সেসতিসমুট্ঠানরূপানম্পি নানাৰণ্ণতা হোতিযেৰাতি সুট্ঠু ৰুত্তং ‘‘লোহিতং লোহিতং সিযা’’তিআদি. দিস্ৰা হদযলোহিতন্তি পঠমং তাৰ অনুমানঞাণেন লোহিতং দিস্ৰা. কাতব্বং থামতং গতন্তি উপ্পাদেত্ৰা থামভাৰং গতং কাতব্বং.
চেতোপরিযঞাণঞ্হি উপ্পাদেতুকামেন যোগিনা দিব্বচক্খুলাভিনা এৰ সতা হেট্ঠা ৰুত্তনযেন রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং অভিনীহারক্খমং কত্ৰা আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা দিব্বেন চক্খুনা পরস্স হদযমংসপেসিং নিস্সায ৰত্তমানস্স লোহিতস্স ৰণ্ণদস্সনেন ইদানি ইমস্স চিত্তং ‘‘সোমনস্সসহগত’’ন্তি ৰা ‘‘দোমনস্সসহগত’’ন্তি ৰা ‘‘উপেক্খাসহগত’’ন্তি ৰা নযগ্গাহৰসেন ৰৰত্থাপেত্ৰা পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘ইমস্স চিত্তং জানামী’’তি পরিকম্মং কাতব্বং. কালসতম্পি কালসহস্সম্পি পুনপ্পুনং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায তথেৰ পটিপজ্জিতব্বং. তস্সেৰং দিব্বেন চক্খুনা হদযলোহিতৰণ্ণদস্সনাদিৰিধিনা পটিপজ্জন্তস্স ‘‘ইদানি চেতোপরিযঞাণং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি যং তদা পৰত্ততীতি ৰৰত্থাপিতং চিত্তং, তং আরম্মণং কত্ৰা মনোদ্ৰারাৰজ্জনং তীণি চত্তারি ৰা জৰনানি কামাৰচরানি জৰন্তি. চতুত্থং, পঞ্চমং ৰা অভিঞ্ঞাচিত্তং রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানিকং. তত্থ যং তেন অপ্পনাচিত্তেন সম্পযুত্তং ঞাণং, ইদং চেতোপরিযঞাণং. তঞ্হি যত্থ অনেন পরিকম্মং কতং, তং পরস্স চিত্তং পচ্চক্খতো পটিৰিজ্ঝন্তং ৰিভাৰেন্তমেৰ হুত্ৰা পৰত্ততি, রূপং ৰিয চ দিব্বচক্খুঞাণং, সদ্দং ৰিয চ দিব্বসোতঞাণং. ততো পরং পন কামাৰচরচিত্তেহি সরাগাদিৰৰত্থাপনং হোতি নীলাদিৰৰত্থাপনং ৰিয.
১০৭৪-৫. এৰমধিগতস্স পন চেতোপরিযঞাণস্স থামগমনৰিধানম্পি অধিগমৰিধানসদিসমেৰ, তদেৰেত্থ আচরিযেন দস্সিতং. এৰং থামগতেতিআদি থামগমনানিসংসদস্সনং. সব্বমেৰাতি ইদং ‘‘কামাৰচরচিত্তং, রূপারূপেসু মানস’’ন্তি উভযপদেনপি সম্বন্ধিতব্বং, চতুপণ্ণাসৰিধং কামাৰচরচিত্তং, পঞ্চদসরূপাৰচরচিত্তং, দ্ৰাদসঅরূপাৰচরচিত্তন্তি সব্বমেৰ, পচ্চেকং সরাগাদিপ্পভেদকং ৰিজানাতীতি অত্থো. পুথুজ্জনস্স ৰসেনাযং অভিঞ্ঞাকথাতি লোকুত্তরচিত্তং ইধ অনুদ্ধটং. তম্পি হি উপরিমো, সদিসো ৰা অরিযো হেট্ঠিমস্স, সদিসস্স চ চিত্তং জানাতি, হেট্ঠিমো পন উপরিমস্স চিত্তং ন জানাতি. যথা চেতং, এৰং অরূপাৰচরজ্ঝানে অকতাভিনিৰেসো পুথুজ্জনো, সেখোপি ৰা অরূপাৰচরচিত্তং ন জানাতি. অট্ঠসমাপত্তিকস্স পন ৰসেন ইধারূপাৰচরচিত্তস্সাপি জাননং ৰুত্তং. অরহা পন আরুপ্পে অকতাভিনিৰেসোপি তপ্পটিচ্ছাদকঅৰিজ্জায ৰিহতত্তা তম্পি জানাতিযেৰ. চেতোপরিযঞাণৰণ্ণনা.
১০৭৬-৭. পুব্বে অতীতজাতীসু নিৰাসা নিৰুত্থা অত্তনো সন্তানে পৰত্তা, সপরৰিঞ্ঞাণেহি গোচরাসেৰনায আসেৰিতা চ খন্ধা পুব্বেনিৰাসা. পরৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতাপি হি পুব্বে নিৰসিংসু এত্থাতি পুব্বেনিৰাসাতি ৰুচ্চন্তি, তে পন ছিন্নৰটুমকানুস্সরণাদীসু বুদ্ধানংযেৰ ৰিসযা, পুব্বে নিৰাসেসু সরূপৰিভাৰকং ঞাণং পুব্বেনিৰাসঞাণং. তেন. তদনুস্সতীতি তেসং পুব্বেনিৰাসানং অনুস্সতি. হেট্ঠা তীসু ঝানেসু যথারহং পীতিসুখেহি কাযচিত্তানং সম্পীণনায চত্তারি ঝানানি সমাপজ্জিতব্বানীতি আহ ‘‘ঝানানি পনা’’তিআদি. অঞ্ঞথা পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰাযেৰাতি ৰুত্তং সিযা. যায নিসজ্জায নিসিন্নস্স অনুস্সরণারম্ভো, সা ইধ সব্বপচ্ছিমা নিসজ্জা.
১০৭৮-৮০. ততো পভুতি…পে… ক্কমাতি তস্মিং ভৰে পুরিমভৰাদীসু কতং সব্বম্পি সঙ্গহেত্ৰা সব্বমাৰজ্জিতব্বন্তিআদিনা ৰিসুং ৰিসুং রত্তিন্দিৰাদিৰসেন দস্সেতি. দিৰসে রত্তিযং কতন্তি সব্বপচ্ছিমনিসজ্জাতো পট্ঠায আসনপঞ্ঞাপনং সেনাসনপ্পৰেসনন্তি পটিলোমেন সকলং রত্তিন্দিৰং কতকিচ্চং আৰজ্জিতব্বং. কতমাৰজ্জিতব্বন্তি যং এত্থন্তরে কতকিচ্চং, সব্বং তং পটিলোমক্কমেনেৰ আৰজ্জিতব্বন্তি অত্থো. এত্তকং পন পকতিচিত্তস্সপি পাকটং, পরিকম্মচিত্তস্স পন অতিপাকটমেৰ. সচে পনেত্থ কিঞ্চি ন পাকটং হোতি, পুন পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায আৰজ্জিতব্বং, এত্তকেন দীপে জলিতে ৰিয পাকটং হোতি. পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনঞ্হি সত্থকস্স ৰিয নিসানসিলা সতিপঞ্ঞানং নিসিতভাৰাৰহং, তস্মা তা তংসমাপজ্জনেন পরমনেপক্কপ্পত্তা হোন্তি. পুরিমস্মিং ভৰেতি ইমম্হা ভৰা অনন্তরে পুরিমস্মিং ভৰে.
১০৮১. নিব্বত্তং নামরূপঞ্চাতি অত্তনো পচ্চযেহি নিব্বত্তনামরূপং. সাধুকন্তি সুট্ঠু অপরিহাপেত্ৰা আৰজ্জিতব্বং. পহোতি হি ইমিস্সা অভিঞ্ঞায কতাধিকারো ভিক্খু পঠমৰারেনেৰ পটিসন্ধিং উগ্ঘাটেত্ৰা চুতিক্খণে নামরূপং আরম্মণং কাতুং, তথা অসক্কোন্তেনাপি ধুরনিক্খেপং অকত্ৰা পাদকজ্ঝানমেৰ পুনপ্পুনং সমাপজ্জিতব্বং, ততো চ ৰুট্ঠায পুনপ্পুনং আৰজ্জিতব্বং. আৰজ্জন্তেন চ পন পঠমং রূপং আৰজ্জিত্ৰা পচ্ছা নামং আৰজ্জিতব্বন্তি আচরিযা. অপরে পন ৰিপরিযাযেন ৰদন্তি.
তত্থ পচ্ছিমনিসজ্জাতো পভুতি যাৰ পটিসন্ধিতো আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তঞাণং অতীতজাতীসু নিৰুত্থধম্মারম্মণাভাৰতো পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং নাম ন হোতি, তং পন পরিকম্মঞাণমেৰ. যদা পনস্স পটিসন্ধিং অতিক্কম্ম চুতিক্খণে উপ্পন্নং নামরূপং আরম্মণং কত্ৰা মনোদ্ৰারাৰজ্জনং উপ্পজ্জতি, তস্মিং নিরুদ্ধে ৰুত্তনযেন অপ্পনাচিত্তং উপ্পজ্জতি, তেন সম্পযুত্তং ঞাণং পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং নাম. তেনাহ ‘‘যদা পনা’’তিআদি.
এত্থাহ – কিং একেনেৰ অভিঞ্ঞাচিত্তেন চুতিক্খণে পৰত্তনামরূপং সব্বম্পি আরম্মণং করোতি, উদাহু অঞ্ঞেন অঞ্ঞেনাতি. কিঞ্চেত্থ যদি একেনেৰ, দূরতো চিত্তপটং পেক্খন্তস্স ৰিয অনিরূপিতরূপেন ৰৰত্থানং হোতি. যদি চ অঞ্ঞেন অঞ্ঞেন, ৰিসুং ৰিসুং পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনাদিনা ভৰিতব্বন্তি? উভযথাপি ন দোসো. ইদ্ধিৰিসযস্স হি অচিন্তেয্যত্তা একেনপি অভিঞ্ঞাচিত্তেন নামরূপে পস্সন্তো নিরূপিতরূপেনেৰ পস্সতি, ন অনিরূপিতরূপেনেৰ পস্সতি, অঞ্ঞেনপি ৰা পঠমমেৰ পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায সমাহিতচিত্তেন কতপরিকম্মস্স পৰত্তিতত্তা পুন সমাপজ্জনং ৰিনা আৰজ্জিত্ৰা আরম্মণং করোতিযেৰাতি. পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণৰণ্ণনা.
১০৮৬-৮. দিব্বচক্খুনাতি দিব্বসদিসত্তা, দিব্বৰিহারৰসেন পটিলভিতব্বত্তা, অত্তনা চ দিব্বৰিহারসন্নিস্সিতত্তা মহাজুতিকতাদীহি ৰা দিব্বং, রূপদস্সনট্ঠেন চক্খুমিৰাতি চক্খু. যথা হি মংসচক্খু ৰিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতং সমৰিসমং আচিক্খন্তং ৰিয পৰত্ততি, ইদং পন ততো সাতিসযং চক্খুকিচ্চকারীতি দিব্বঞ্চ তং চক্খু চাতি দিব্বচক্খু, তেন দিব্বচক্খুনা. কসিণারম্মণন্তি অট্ঠন্নম্পি কসিণানং ৰসেন কসিণারম্মণং. অভিনীহারক্খমং কত্ৰাতি চুদ্দসৰিধেন চিত্তপরিদমনেন অট্ঠঙ্গসম্পন্নতাকরণেন অভিনীহারক্খমং দিব্বচক্খুঞাণাভিমুখং পেসনারহং পেসনযোগ্যং কত্ৰা. ‘‘তেজো…পে… কসিণম্পি ৰা আসন্নং কাতব্ব’’ন্তি পাঠসেসো. আসন্নং কাতব্বন্তি দিব্বচক্খুঞাণুপ্পত্তিযা সমীপভূতং কারণভূতং কাতব্বং, তত্থ উপচারজ্ঝানং পগুণতরং কত্ৰা তং ৰড্ঢেত্ৰা ইচ্ছিতক্খণে উপট্ঠানযোগ্যং কত্ৰা ঠপেতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি. এত্থাতি ইমস্মিং দিব্বচক্খুনা রূপদস্সনৰিসযে. সেট্ঠন্তি পরিদীপিতন্তি আলোককসিণস্সেৰ পভাৰিস্সজ্জনসভাৰেন আলোককরণেন ইতরেহি ৰিসিট্ঠত্তা ৰিসিট্ঠন্তি পরিদীপিতং.
১০৮৯-৯০. উপ্পাদেত্ৰাতি পঠমজ্ঝাননিদ্দেসে ৰুত্তনযেন উপচারজ্ঝানুপ্পাদনেন উপ্পাদেত্ৰা. উপচারজ্ঝানুপ্পত্তিযা হি সদ্ধিং পটিভাগনিমিত্তুপ্পত্তি. যস্মা পাদকজ্ঝানং ৰিজ্জমানেযেৰ আলোকে অপ্পনাৰসেন পৰত্তিমত্তং ৰিনা অত্তনো বলেন আলোকং ফরিতুং ন সক্কোতি, নাপি যথাপত্থটং থাৰরং কাতুং, পরিকম্মং পন তদুভযম্পি কাতুং সমত্থং, তস্মা উপচারভূমিযংযেৰ তং ৰড্ঢেতব্বন্তি আহ ‘‘উপচারভূমিয’’ন্তিআদি. উপচারভূমীতি চেত্থ আলোকস্স থাৰরকরণৰসপ্পৰত্তং পরিকম্মচিত্তমেৰাতি দট্ঠব্বং. অপ্পনন্তি ঝানৰসেন অপ্পনং. ন হি অকতপরিকম্মস্স অভিঞ্ঞাৰসেন অপ্পনা সিজ্ঝতি. তেনাহ ‘‘পাদকজ্ঝাননিস্সিত’’ন্তি. পাদকজ্ঝাননিস্সিতন্তি পাদকজ্ঝানারম্মণং হোতি, ন দিব্বচক্খুস্স পরিকম্মনিস্সিতং পরিকম্মারম্মণং হোতি, তথা চ সতি আলোকৰড্ঢনাভাৰতো রূপদস্সনং ন সিযাতি অধিপ্পাযো.
১০৯১-৩. অন্তো…পে… ভৰেতি অন্তোগতমেৰ রূপগতং পস্সিতব্বং ভৰে, ন বহিদ্ধা ৰিক্খেপুপ্পত্তিহেতুভাৰতো পস্সিতব্বং দিব্বচক্খুনাতি অধিপ্পাযো. ন হি আলোকে ফরিতেপি মংসচক্খুস্স আপাথং হোতি. পরিকম্মস্স ৰারো হি অতিক্কমতি তাৰদেতি ইধ পরিকম্মং নাম যথাৰুত্তকসিণারম্মণং উপচারজ্ঝানং, তং রূপগতং পস্সতো ন পৰত্ততি, কসিণালোকৰসেন চ রূপগতদস্সনং কসিণালোকো চ পরিকম্মৰসেনাতি তদুভযম্পি পরিকম্মস্স অপ্পৰত্তিযা ন হোতি. তেনাহ ‘‘আলোকোপী’’তিআদি. তস্মিং অন্তরহিতে রূপগতম্পি ন চ দিস্সতি, রূপগতং পস্সতো পরিকম্মস্স ৰারো অতিক্কমতি, পরিকম্মপসুতস্স কসিণারম্মণঞাণং হোতীতি রূপগতং দিস্সতি, কথং পটিপজ্জিতব্বন্তি আহ ‘‘তেনা’’তিআদি.
১০৯৪-৯. এৰং অনুক্কমেনাতি পুনপ্পুনং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠায অভিণ্হং আলোকফরণেন. আলোকো থামৰাতি আলোকগতো চিরট্ঠাযী সিযা, তথা চ সতি তত্থ সুচিরম্পি রূপগতং পস্সতেৰ. তেন ৰুত্তং ‘‘আলোকো এত্থা’’তিআদি. স্ৰাযমত্থো তিণুক্কূপমায ৰিভাৰেতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তিণুক্কাযা’’তিআদি. একো কির রত্তিযং তিণুক্কায মগ্গং পটিপজ্জি, তস্স সা তিণুক্কা ৰিজ্ঝাযি, অথস্স সমৰিসমানি ন পঞ্ঞাযিংসু, সো তং তিণুক্কং ভূমিযং ঘংসিত্ৰা পুন উজ্জালেসি, সা পজ্জলিত্ৰা পুরিমালোকতো মহন্তরমালোকং অকাসি, এৰং পুনপ্পুনং ৰিজ্ঝাতং উজ্জালযতো কমেন সূরিযো উট্ঠাসি, সূরিযে উট্ঠিতে ‘‘উক্কায কম্মং নত্থী’’তি তং ছড্ডেত্ৰা দিৰসম্পি অগমাসি. তত্থ উক্কালোকো ৰিয পরিকম্মকালে কসিণালোকো, উক্কায ৰিজ্ঝাতায সমৰিসমানং অদস্সনং ৰিয রূপগতং পস্সতো পরিকম্মস্স ৰারাতিক্কমেন আলোকে অন্তরহিতে রূপগতানং অদস্সনং, উক্কায ঘংসনং ৰিয পুনপ্পুনং পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনং, উক্কায পুরিমালোকতো মহন্ততরালোককরণং ৰিয পুন পরিকম্মং করোতো বলৰতরালোকফরণং, সূরিযুট্ঠানং ৰিয থামগতালোকস্স যথাৰড্ঢিতপরিচ্ছেদং ফরিত্ৰা অৰট্ঠানং, তিণুক্কং ছড্ডেত্ৰা দিৰসম্পি গমনং ৰিয পদিত্তালোকং ৰড্ঢেত্ৰা থামগতেনালোকেন দিৰসম্পি রূপদস্সনং. এত্তাৰতা চ দিব্বচক্খুস্স নানাৰজ্জনপরিকম্মঞ্চেৰ দিব্বচক্খুঞাণঞ্চ দস্সিতং, ন তস্স উপ্পত্তিক্কমোতি তং দস্সেতুং ‘‘উপ্পাদনক্কমোপী’’তিআদি ৰুত্তং. তং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. তানি চত্তারি পঞ্চ ৰাতি পোত্থকেসু লিখন্তি. ‘‘তীণি চত্তারি ৰা পনা’’তি পাঠো.
১১০০. তত্থ অত্থসাধকচিত্তন্তি যদত্থাযেস পটিপন্নো, তস্স তদত্থসাধনতো অত্থসাধকভূতং চিত্তং. তস্মিঞ্হি উপ্পন্নে মংসচক্খুস্স অনাপাথযোগ্যং অন্তোকুচ্ছিগতং হদযৰত্থুনিস্সিতং হেট্ঠাপথৰীতলনিস্সিতং তিরোকুট্টপব্বতপাকারগতং পরচক্কৰাল়গতন্তি ইদং রূপং আপাথং আগচ্ছতি, মংসচক্খুনা দিস্সমানং ৰিয হোতি. তদেৰ চেত্থ রূপং সরূপতো ৰিভাৰনসমত্থং চক্খুৰিঞ্ঞাণং ৰিয. ন পন আৰজ্জনপরিকম্মৰসেন পৰত্তানি পুব্বভাগচিত্তানি. তানি হি আরম্মণং করোন্তানিপি ন যাথাৰতো তং ৰিভাৰেত্ৰা পৰত্তন্তি আৰজ্জনসম্পটিচ্ছনাদিচিত্তানি ৰিযাতি.
১১০১-২. ননু চ অনাগতংসঞাণং যথাকম্মূপগঞাণন্তি দ্ৰে অভিঞ্ঞাঞাণানি অত্থি, কস্মা তানি ইধ ন দস্সিতানীতি আহ ‘‘অনাগতংসঞাণস্সা’’তিআদি. ইজ্ঝন্তি দিব্বচক্খুনাতি ৰিসুং পরিকম্মস্স অভাৰতো দিব্বচক্খুঞাণপটিলাভেনেৰ তস্স পরিৰারানি হুত্ৰা পটিলদ্ধানি হোন্তি. ততোযেৰ হি তানি তস্স পরিভণ্ডঞাণানীতি ৰুচ্চন্তি. যথা হি সিনেরুস্স পরিৰারট্ঠানিযানি তংসিদ্ধিযা সিদ্ধানি মেখলট্ঠানানি পরিভণ্ডানীতি ৰুচ্চন্তি, এৰং ইমানিপি দিব্বচক্খুসিদ্ধিযা সিদ্ধানি তস্স পরিভণ্ডানীতি ৰেদিতব্বানি.
হোতু তাৰ এৰমেতং, চুতূপপাতঞাণং পন কিং ন দস্সিতন্তি আহ ‘‘চুতূপপাতঞাণম্পী’’তিআদি. দিব্বচক্খুঞাণমেৰ হি চুতিযং, উপপত্তিযঞ্চ রূপং ৰিভাৰেন্তং চুতূপপাতে পৰত্তত্তা ‘‘চুতূপপাতঞাণ’’ন্তি ৰুচ্চতি, অৰসেসরূপৰিভাৰনকালে ‘‘দিব্বচক্খূ’’তি ৰুচ্চতি, তস্মা পরমত্থতো নামদ্ৰযেন আগতং একমেৰ ঞাণং, দিব্বচক্খুঞাণং চুতূপপাতঞাণন্তি পন ব্যঞ্জনতোযেৰ নানন্তি. কত্থচি মনোমযঞাণন্তিপি ৰিসুং অভিঞ্ঞাঞাণং আগতং, তং অত্থতো ইদ্ধিৰিধঞাণমেৰ. দিব্বচক্খুঞাণৰণ্ণনা.
১১০৩. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. অনেন তরেনাতি অনেন অভিধম্মাৰতারনামকেন তরেন.
ইতি অভিধম্মত্থৰিকাসিনিযা নাম
অভিধম্মাৰতারসংৰণ্ণনায
অভিঞ্ঞানিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.