১৫. পন্নরসমো পরিচ্ছেদো

অরূপাৰচরসমাধিভাৰনানিদ্দেসৰণ্ণনা

৯৮০. এৰং পথৰীকসিণৰসেন চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি দস্সেত্ৰা যস্মা সেসকসিণৰসেন নিদ্দিসিযমানে গন্থগারৰো হোতি, তস্মা তং সব্বং ঠপেত্ৰা অরূপাৰচরং ৰিভাৰেতুং ‘‘রূপারূপ’’ন্তিআদি আরদ্ধং. রূপারূপমতীতেনাতি রূপারূপভৰং অতিক্কন্তেন, পুনানূপপত্তিৰসেন রূপারূপভৰং অতিক্কন্তেন, পগেৰ কামাৰচরভৰং. রূপারূপাদিৰেদিনাতি রূপারূপাদিভূমন্তরৰেদিনা.

৯৮২-৪. যস্মা অযং অরূপাৰচরসমাধি নাম রূপৰিরাগভাৰনা রূপৰিরাগৰসেনেৰ অভিনিপ্ফাদেতব্বাৰ, তস্মা তং উপ্পাদেতুকামস্স রূপে ৰিরজ্জনাকারং, ৰিরত্তমানসেন চ তদত্থায পটিপজ্জনৰিধিং দস্সেতুং ‘‘রূপে খো’’তিআদি আরদ্ধং. দণ্ডনট্ঠেন দণ্ডো, মুগ্গরাদি, পরপীল়নাধিপ্পাযেন তস্স আদানং দণ্ডাদানং. আদি-সদ্দেন সত্থাদানকলহৰিগ্গহৰিৰাদতুৰংতুৰংপেসুঞ্ঞাদীনং, অদিন্নাদানাদীনঞ্চ গহণং. চক্খুরোগাদযোতি আদি-সদ্দেন সোতরোগাদীনং. রূপে আদীনৰং দিস্ৰাতি করজরূপাদিওল়ারিকরূপে তন্নিদানং দোসং দিস্ৰা. নিব্বিন্দমানসোতি ৰিরত্তমানসো. অরূপন্তি অরূপাৰচরভাৰনং. তম্হা কসিণরূপাতি তম্হা পটিভাগনিমিত্তসঙ্খাতা কসিণরূপা. ননু চাযং রূপে আদীনৰং দিস্ৰা তং সমতিক্কমত্থায পটিপজ্জতি, পটিভাগনিমিত্তঞ্চ অরূপং পণ্ণত্তিমত্তত্তাতি কথং তস্মা নিব্বিজ্জতীতি অনুযোগং সন্ধায ওপম্মৰসেন তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সূকরাভিহতোৰ সা’’তি. যথা হি ৰনে সূকরেন পহতমত্তো সুনখো ততো ভীতো রূপদস্সনৰেলাযং ভত্তপচনউক্খলিং দূরতো দিস্ৰা সূকরপটিভাগতায তস্সং সূকরাসঙ্কং উপ্পাদেত্ৰা উত্রস্তো পলাযতেৰ, এৰমেৰ রূপে নিব্বিন্দমানসো তং অতিক্কমিতুকামো তপ্পটিভাগে কসিণরূপেপি নিব্বিজ্জতি, সমতিক্কমিতুকামোতি অধিপ্পাযো.

৯৮৫-৬. চতুত্থে পন ঝানস্মিন্তি ঠপেত্ৰা পরিচ্ছিন্নাকাসকসিণং নৰসু পথৰীকসিণাদীসু অঞ্ঞতরস্মিং পটিলদ্ধচতুত্থজ্ঝানে. কেচি পন আলোককসিণম্পি ঠপেত্ৰা অট্ঠসূতি ৰদন্তি. তস্স পন ঠপনে কারণং ন দিস্সতি. সুট্ঠু চিণ্ণো চরিতো অতিপ্পগুণিকতো আৰজ্জনাদিলক্খণো ৰসীভাৰো এতেনাতি সুচিণ্ণৰসী. করোতি…পে… যতোতি যস্মা ইদং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং মযা নিব্বিন্দকসিণরূপং আরম্মণং করোতি. আসন্নসোমনস্সঞ্চাতি যতো ততিযজ্ঝানস্স আসন্নতায আসন্নসোমনস্সপচ্চত্থিকঞ্চ. থূলসন্তৰিমোক্খতোতি সন্তৰিমোক্খসঙ্খাতঅরূপজ্ঝানতো এতং যতো থূলং ওল়ারিকং. অরূপজ্ঝানঞ্হি যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পন্তিআদীসু ‘‘সন্তৰিমোক্খ’’ন্তি ৰুচ্চতি, সন্ততাসিদ্ধি চস্স অনুস্সতিতো দট্ঠব্বা.

৯৮৭-৯১. চতুত্থেতি চতুত্থজ্ঝানে. পঠমারুপ্পঞ্চ সন্ততো দিস্ৰাতি সম্বন্ধো, সন্তৰসেন মনসি করিত্ৰাতি অত্থো. সন্ততো মনসিকরণেনেৰ চেত্থ পণীততো, সুখুমতো চ মনসিকারো সিদ্ধোৰ হোতীতি ন তে ৰিসুং গহিতা. পত্থরিত্ৰানাতি পগেৰ ৰড্ঢিতং, তদা ৰড্ঢনৰসেন ৰা পত্থরিত্ৰা. পুব্বকালৰসেন চেতং ৰুত্তং. তেন নং উগ্ঘাটেত্ৰা পচ্ছা ন ৰড্ঢিতব্বন্তি দস্সেতি. ন হি তং পচ্ছা ৰড্ঢনত্থায ৰাযমিযমানম্পি ৰড্ঢতীতি. তেনাতি কসিণরূপেন.

ইদানিস্স উগ্ঘাটনাকারং দস্সেতুং ‘‘আকাসো ইতি ৰা’’তিআদিং ৰত্ৰা পুন তং সমত্থেতুং ‘‘উগ্ঘাটেন্তো হী’’তিআদি ৰুত্তং. উদযৰসেন, পরিচ্ছেদফরণৰসেন চ অন্তাভাৰতো অনন্তো. ন সংৰেল্লেতীতি কটসারককিলঞ্জাদযো ৰিয ন পটিসংহরতি. নাৰজ্জন্তো ন পেক্খন্তোতি অনাৰজ্জন্তো অনপেক্খন্তো. অঞ্ঞদত্থু তেন ফুট্ঠোকাসং ৰুত্তনযেন মনসিকরোন্তোযেৰাতি অধিপ্পাযো. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানস্স আরম্মণভূতং কসিণরূপং সব্বেন সব্বং অমনসিকরোতো, তেন চ ফুট্ঠোকাসং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি মনসিকরোতো যদা তং ভাৰনানুভাৰেন আকাসং হুত্ৰা উপট্ঠাতি, তদা সো কসিণং উগ্ঘাটেতি নামাতি.

৯৯২-৫. এৰং কসিণুগ্ঘাটনৰসেন পটিলদ্ধে আকাসনিমিত্তে পুন পটিপজ্জনৰিধিং, যস্সত্থায যেসং পটিপজ্জতি, তদত্থসিদ্ধঞ্চ দস্সেতুং ‘‘কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং নিমিত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. আকাসস্স অনিমিত্তভাৰেপি নিমিত্তেন ফুট্ঠোকাসভাৰতো ‘‘নিমিত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. পঞ্চ…পে… ৰিক্খম্ভন্তীতি ননু রূপাৰচরপঠমজ্ঝানস্স উপচারক্খণেযেৰ নীৰরণানি ৰিক্খম্ভিতানি, ততো পট্ঠায চ ন তেসং পরিযুট্ঠানং অত্থি. যদি সিযা, ঝানতো পরিহাযেয্যাতি? সচ্চমেতং, ইমস্স পন ঝানস্স ৰণ্ণভণনৰসেনেতং ৰুত্তং যথা অঞ্ঞত্থাপি হেট্ঠা পহীনানং উপরি পহানৰচনন্তি. যে পন ‘‘সব্বে কুসলা ধম্মা সব্বেসং অকুসলানং পটিপক্খাতি কত্ৰা এৰং ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তেহি দুতিযজ্ঝানূপচারাদীসু নীৰরণৰিক্খম্ভনাৰচনস্স কারণং ৰত্তব্বং হোতি. যম্পি চেকে ৰদন্তি ‘‘সন্তেৰ সুখুমানি রূপাৰচরঅৰিক্খম্ভনীযানি, তানি সন্ধাযেতং ৰুত্ত’’ন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. ন হি মহগ্গতকুসলেসু লোকুত্তরকুসলং ৰিয ওধিসো পহানং নাম অত্থি. যো পন রূপাৰচরেহি অরূপানং উল়ারফলতাদিৰিসেসো, সো ভাৰনাৰিসেসেন সন্ততরপ্পণীততরভাৰেন তেসুযেৰ পুরিমপুরিমেহি পচ্ছিমপচ্ছিমানং ৰিযাতি দট্ঠব্বং. ইধাপীতি ন কেৰলং রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানে, ‘‘সেসানি কামাৰচরানী’’তিআদীসু পন ইধ যং ৰত্তব্বং অৰুত্তং, তং রূপাৰচরজ্ঝাননিদ্দেসে ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং.

৯৯৭-১০০১. ‘‘পুন ভাৰেতুকামেনা’’তি ৰুত্তে পঠমমেৰ পঠমারুপ্পস্স ভাৰিতত্তা কিং ভাৰেতুকামেনাতি অনুযোগে ‘‘দুতিযারুপ্পমানস’’ন্তি ৰুত্তং, ন পন ‘‘দুতিযারুপ্পমানসং ভাৰেতুকামেনা’’তি ইমিনা অজ্ঝাসযেন. ন হি পঠমং দুতিযারুপ্পং ভাৰিতন্তি. রূপাৰচরজ্ঝানং অনতিক্কমিত্ৰা অনধিগন্তব্বতো তং মনসিকারসমুদাচারস্স হানভাগিযভাৰাৰহনতো রূপাৰচরজ্ঝানমেতস্স পচ্চত্থিকন্তি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘আসন্ন…পে… পচ্চত্থিকন্তি চা’’তি. ৰীথিপটিপন্নায ভাৰনায উপরূপরিৰিসেসাৰহভাৰতো, পণীতভাৰসিদ্ধিতো চ পঠমারুপ্পতো দুতিযারুপ্পং সন্ততরসভাৰন্তি আহ ‘‘দুতিযারুপ্প…পে… পনা’’তি. ৰক্খতি হি ‘‘সুপণীততরা হোন্তি, পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধা’’তি (অভিধ. ১০৪০). ৰিঞ্ঞাণমিচ্চেৰং মনসা কাতব্বন্তি ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণং ইচ্চেৰং মনসা কাতব্বং, কেৰলং অনন্তং অনন্তন্তি ন মনসি কাতব্বং. তেনাহ ‘‘অনন্তন্তি…পে… মনসা নিধা’’তি. অনন্তং ৰিঞ্ঞাণং অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি পন মনসি কাতুং ৰট্টতি.

১০০২-৬. তস্মিং পন নিমিত্তস্মিন্তি তস্মিং পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণসঙ্খাতে ৰিঞ্ঞাণনিমিত্তে. ৰিচারেন্তস্স মানসন্তি ভাৰনাচিত্তং পৰত্তেন্তস্স. আকাসফুটৰিঞ্ঞাণেতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং ফরিত্ৰা পৰত্তে পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণে আরম্মণভূতে. অপ্পেতীতি অপ্পনাৰসেন পৰত্ততি. সভাৰধম্মেপি আরম্মণসমতিক্কমভাৰনাৰিসেসভাৰতো ইদং অপ্পনাপত্তং হোতি চতুত্থারুপ্পং ৰিয. অপ্পনা…পে… নযোৰাতি দুতিযারুপ্পজ্ঝানে পুরিমভাগে তীণি, চত্তারি ৰা জৰনানি কামাৰচরানি উপেক্খাৰেদনাসম্পযুত্তানেৰ হোন্তি. চতুত্থং, পঞ্চমং ৰা আরুপ্পমানসন্তিআদিনা অপ্পনানযো পঠমারুপ্পজ্ঝানে ৰুত্তনযোৰ. ফরিত্ৰা পৰত্তৰিঞ্ঞাণন্তি পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণঞ্চন্তি ৰুচ্চতীতি রুল়্হীসদ্দৰসেন ৰুত্তভাৰমেৰ পকাসেতুং ‘‘ৰিঞ্ঞাণা…পে… সিযা’’তি ৰুত্তং. পুব্বে অনন্তস্স আকাসস্স আরম্মণকরণৰসেন অনন্ততায ‘‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চ’’ন্তি ৰুত্তন্তি. পুন মনসিকারৰসেন ৰা অনন্ততায তথা ৰুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘মনক্কারৰসেনাপী’’তিআদি ৰুত্তং. দুতিযারুপ্পং ভাৰেন্তো হি পঠমারুপ্পং অনন্ততো অনৰসেসতো মনসি করোন্তো অনন্তন্তি মনসি করোতি.

১০১০. পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণাভাৰোতি কসিণং উগ্ঘাটেত্ৰা আকাসো ৰিয আকাসানঞ্চাযতনং পহায তস্স অভাৰো মনসি কাতব্বো. কস্মা পনেত্থ দুতিযারুপ্পৰিঞ্ঞাণাভাৰং অমনসিকত্ৰা পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণাভাৰো মনসি কাতব্বোতি? ৰুচ্চতে – তযিদং আরম্মণাতিক্কমনৰসেন পত্তব্বং, ন পন অঙ্গাতিক্কমনৰসেন. তথা চ সতি আরম্মণেযেৰ সাতিসযং দোসদস্সনেন তং সমতিক্কমিতব্বং, আরম্মণঞ্চ দুতিযারুপ্পস্স পঠমারুপ্পমেৰ, তস্মা কসিণে আদীনৰং দিস্ৰা তং উগ্ঘাটেত্ৰা তব্বিৰিত্তাকাসস্স ৰিয পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণে আদীনৰং দিস্ৰা তং পহায তদভাৰস্সেৰ মনসিকরণং যুত্তন্তি. অভযগিরিৰাসিনো পন ‘‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাভাৰোযেৰ মনসি কাতব্বো’’তি ৰদন্তি, তে পন ইমেসং আরম্মণাতিক্কমনৰসেন পত্তব্বভাৰং অসল্লক্খেত্ৰা কথেন্তি. যদি সল্লক্খেন্তি, অঞ্ঞত্থ দোসং দিস্ৰা অঞ্ঞস্স সমতিক্কমে অতিপ্পসঙ্গদোসতো ন মুচ্চন্তি.

অথাপি ৰদেয্যুং – ‘‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সতো সমাপজ্জতি, সতো সমাপজ্জিত্ৰা সতো ৰুট্ঠাতি, সতো ৰুট্ঠহিত্ৰা তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণং ভাৰেতী’তি ৰচনতো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাভাৰোযেৰ মনসি কাতব্বো’’তি, তযিদং পাল়িঅত্থং ৰিরুজ্ঝিত্ৰা গহণৰসেন চিন্তিতং. ন হেত্থ তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অধিপ্পেতং. যদি হি তং অধিপ্পেতং সিযা, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনন্তি তস্স পধানভাৰেন নিদ্দিট্ঠত্তা তঞ্ঞেৰাতি ৰচনেনেৰ পরিযত্তং, কিং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰচনেন. অথ সরূপনিদ্দেসত্থং ৰিঞ্ঞাণৰচনং, এৰং সতি তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনন্তি ৰুত্তং সিযা, তস্মা ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰচনেন যং আরব্ভ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং পৰত্তং, তস্সেৰ আকাসানঞ্চাযতনস্স গহণং, ন ইতরস্সাতি সুট্ঠু ৰুত্তং.

১০১১-২. পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণাভাৰোমনসিকাতব্বোতি ৰত্ৰা মনসিকারৰিধিং দস্সেতুং ‘‘তং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. অকত্ৰা মনসাতি মনসা আরম্মণং অকত্ৰা সব্বেন সব্বং তং অচিন্তেত্ৰা. ‘‘আকাসং আকাস’’ন্তি মনসি করোন্তস্স কসিণৰিৰিত্তাকাসং ৰিয ‘‘নত্থি নত্থী’’তি, ‘‘সুঞ্ঞং সুঞ্ঞ’’ন্তি ৰা মনসি করোন্তস্স ৰিঞ্ঞাণৰিৰিত্তং অভাৰমত্তমেৰ উপট্ঠাতীতি আহ ‘‘নত্থী’’তিআদি. ৰা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন দ্ৰীসু পকারেসু একেনপি অত্থসিদ্ধি হোতীতি দস্সেতি. অৰুত্তৰিকপ্পনত্থো ৰা ৰা-সদ্দো, তেন ‘‘ৰিৰিত্তং ৰিৰিত্ত’’ন্তি ইমস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. অনিযমো পনেত্থ তিণ্ণম্পি ৰিসুং ৰিসুং পরিযাযভাৰতোৰ সিদ্ধো. পরিযাযসদ্দা হি ৰিসুং ৰিসুংযেৰ অত্থং সাধেন্তা পরিযাযাতি লোকে নিরুল়্হা. যথাহু –

‘‘পরিযাযেনেৰ তে যস্মা, ৰদন্তত্থং ন সংহতা;

পরিযাযত্থং ততো সব্বং, পরিযাযেসু ৰৰত্থিত’’ন্তি.

১০১৩-৬. তস্মিং নিমিত্তেতি পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণস্স অভাৰসঙ্খাতে ঝানুপ্পত্তিকারণভূতে নিমিত্তে. সতি সন্তিট্ঠতীতি অভাৰনিমিত্তারম্মণা সতি সম্মা সুপ্পতিট্ঠিতা হুত্ৰা তিট্ঠতি. সতিসীসেন চেত্থ উপচারজ্ঝানানুগুণানং সদ্ধাপঞ্চমানং ইন্দ্রিযানং সকিচ্চযোগং দস্সেতি. উপচারজ্ঝানং পন ‘‘ভিয্যোপি সমাধিযতি মানস’’ন্তি ইমিনা ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. কসিণুগ্ঘাটিমা…পে… অভাৰকেতি এৰং পৰত্তৰিঞ্ঞাণস্স নত্থিভাৰসঙ্খাতে ৰিনাসাভাৰকে ন পুরে অভাৰাদিকে. অপ্পনানযো পনেত্থ পথৰীকসিণে ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বোতি আহ ‘‘অপ্পনায নযো’’তিআদি.

১০১৭-৯. এৰং যং তত্থ অৰসিট্ঠং, তং অতিদিসিত্ৰা ইদানি ৰিসেসং দস্সেতুং ‘‘আকাসগতৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. পরিকম্মমনক্কারে তস্মিং অন্তরহিতেতি ‘‘নত্থি নত্থী’’তি পৰত্তপরিকম্মমনসিকারে অমনসিকরণেন অস্মিং পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণে অন্তরহিতে, ন পন খণভঙ্গৰসেন, ঝানপরিহানিৰসেন ৰা অন্তরহিতে. খণভঙ্গৰসেন হি অন্তরধানং খণে খণে উপলব্ভতি. পরিহানিৰসেন চ অন্তরধানে পুন তং অনুপ্পাদেত্ৰা উত্তরি ঞাণাধিগমোযেৰ নত্থীতি. তস্সাপগমমত্তংৰ পস্সন্তো ৰসতীতি তস্স পঠমারুপ্পস্স অভাৰমত্তং পস্সন্তো সো যোগাৰচরো ৰিহরতি. যথা কথং ৰিযাতি আহ ‘‘সন্নিপাত’’ন্তিআদি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা নাম কোচি পুরিসো মণ্ডলমাল়াদীসু কত্থচি কেনচিদেৰ করণীযেন সন্নিপতিতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৰা কত্থচি গন্ত্ৰা সন্নিপাতকিচ্চাৰসানে উট্ঠায পক্কন্তেসু ভিক্খূসু পুন তং ঠানং গন্ত্ৰা ওলোকেন্তো সুঞ্ঞমেৰ পস্সতি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বন্তি. তত্রিদং ওপম্মসংসন্দনং – যথা সো পুরিসো সন্নিপতিতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৰা গতো, ততো সব্বেসু ভিক্খূসু অপগতেসু তং ঠানং তেহি সুঞ্ঞমেৰ পস্সতি, ন পন তেসং কুতোচি অপগতকারণং, এৰমযং যোগাৰচরো পুব্বে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনজ্ঝানচক্খুনা পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণং দিস্ৰা নত্থীতি মনসিকারেন তস্মিং অপগতে ততিযারুপ্পচক্খুনা তস্স নত্থিভাৰমেৰ পস্সতি, ন তস্স অপগতকারণং ৰীমংসতি ঝানস্স তাদিসাভোগাভাৰতোতি.

১০২০-৪. চতুত্থা…পে… ন চ সন্তন্তি যথা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচিত্তং সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তিযা সৰিসেসং সন্তং, এৰমযং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি ন চ সন্তা তদভাৰতোতি অধিপ্পাযো. চ-সদ্দো পনেত্থ অৰুত্তসমুচ্চযত্থো. তেন ‘‘সঞ্ঞা রোগো, সঞ্ঞা গণ্ডো, সঞ্ঞা সল্লং, এতং সন্তং, এতং পণীতং, যদিদং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতন’’ন্তি ইমস্সপি সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. চতুত্থং সন্ততোতি সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰেনেৰ সৰিসেসং সন্ততায, অসন্তভাৰকররোগাদিসরিক্খকসঞ্ঞাৰিরহতো চ সন্ততো দিস্ৰা. ‘‘সন্তং সন্তমিদং চিত্ত’’ন্তি ইমিনা ভাৰনাকারং দস্সেতি. ৰিভঙ্গেপি হি তংযেৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি করোতীতি অযমেৰ ভাৰনাকারো গহিতো. অপরে পন ‘‘পাল়িযং ইমস্স ভাৰনাকারো ন গহিতো’’তি ৰত্ৰা তত্থ কারণং ৰদন্তি, তত্থ ৰত্তব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাদিতো গহেতব্বং.

১০২৭. ততিযারুপ্পসঙ্খাতক্খন্ধেসু চ চতূসুপি আরম্মণভূতেসূতি অধিপ্পাযো.

১০২৯-৩১. অভাৰমত্তম্পীতি সুঞ্ঞতমত্তম্পি এৰং সুখুমম্পীতি অধিপ্পাযো. সন্তারম্মণতাযাতি সন্তং আরম্মণং এতস্সাতি সন্তারম্মণা, তব্ভাৰো সন্তারম্মণতা, তায, ন ঝানসন্ততায. ন হি ততিযারুপ্পসমাপত্তি চতুত্থারুপ্পতো সন্ততরা. চোদকো যং সন্ততো মনসি করোতি, ন তত্থ আদীনৰদস্সনং ভৰেয্য. অসতি চ আদীনৰদস্সনে ন সমতিক্কমো এৰ সিযাতি ‘‘সন্ততো চে মনক্কারো কথঞ্চ সমতিক্কমো’’তি আহ. ইতরো ‘‘অনাপজ্জিতুকামত্তা’’তিআদিনা পরিহারমাহ. তেন আদীনৰদস্সনম্পি অত্থেৰাতি দস্সেতি. যস্মিঞ্হি ঝানে অভিরতি, তত্থ আৰজ্জনসমাপজ্জনাদিপটিপত্তিযা ভৰিতব্বং. সা পনস্স ততিযারুপ্পে সব্বসোৰ নত্থি, কেৰলং সুঞ্ঞভাৰতো আরম্মণকরণমত্তমেৰ. তথা হেস কিঞ্চাপি তং সন্ততো মনসি করোতি, অথ খ্ৰস্স ‘‘অহমেতং আৰজ্জিস্সামি, সমাপজ্জিস্সামী’’তি আভোগো সমন্নাহারো ন হোতি. কস্মা? আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা পণীততরতায. যথা হি রাজা মহতা রাজানুভাৰেন নগরৰীথিযং চরন্তো দন্তকারাদযো কম্মকারে ছেকে অনেকানি দন্তৰিকতিআদীনি সিপ্পানি করোন্তে দিস্ৰা ‘‘অহো ৰত রে ছেকা আচরিযা, ঈদিসানি সিপ্পানি করিস্সন্তী’’তি এৰং তেসং ছেকতায তুস্সতি, ন চস্স এৰং হোতি ‘‘অহো ৰতাহম্পি রজ্জং পহায এৰরূপো সিপ্পিকো ভৰেয্য’’ন্তি. তং কিস্স হেতু? রজ্জসিরিযা মহানিসংসতায, সো তেসং জীৰিতং তিণাযপি অমঞ্ঞমানো তে সমতিক্কমিত্ৰা গচ্ছতি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

১০৩২. সুখুমং পরন্তি উক্কংসতো সুখুমং, পঠমজ্ঝানূপচারতো পট্ঠায হি তচ্ছেন্তিযা ৰিয পৰত্তমানায ভাৰনায অনুক্কমেন সঙ্খারা তত্থ অন্তিমকোট্ঠাসতং পাপিতাতি. যদি এৰং কথং ভাৰনা অত্তনো কিচ্চং সাধেতি, ননু চেসা তদৰত্থং পাপিতা আরম্মণং ন সম্মা উপনিজ্ঝাযতীতি? নযিদমেৰ দট্ঠব্বং. ভাৰনাবলেন সুখুমভাৰং পাপিতাপি চেসা অত্তনো কিচ্চে দুব্বলত্তং ন পাপিতা, অথ খো ৰিপ্ফারিকতাভাৰং গমিতা, তেন তথা সুখুমাপি অত্তনো কিচ্চে ন দুব্বলা এৰাতি ন তত্থ তস্সা অসামত্থিযং হোতি.

১০৩৩-৪. যায সঞ্ঞাযাতি যাদিসায সঞ্ঞায সদ্দপ্পৰত্তিহেতুভূতায. সো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমঙ্গী পুগ্গলো. নেৰসঞ্ঞী চ নাসঞ্ঞী হোতি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাসমঙ্গী হোতি. ন কেৰলং তু সঞ্ঞাৰ এদিসী সুখুমা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞা হোতি, অথ খো পন ৰেদনাদযোপি সুখুমা, ৰেদনাপি নেৰৰেদনানাৰেদনা, চিত্তম্পি নেৰচিত্তংনাচিত্তং, ফস্সোপি নেৰফস্সোনাফস্সো. এস নযো সেসসম্পযুত্তধম্মেসু. সঞ্ঞাসীসেন পন ‘‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতন’’ন্তি ৰুত্তং ‘‘নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৩২, ৩৪১, ৩৫৭, ৩৫৯; অ. নি. ৭.৪৪; ৯.২৪) ৰিয. ননু চেত্থ যদি সঞ্ঞা অত্থি, কথং নেৰসঞ্ঞাতি ৰত্তুং ৰট্টতি. যদি নত্থি, কথং নাসঞ্ঞাতি অনুযোগং সন্ধায ইমমত্থং উপমাহি সাধেতুং ‘‘পত্তমক্খনতেলেনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পত্তমক্খণতেলেনাতি অন্তোৰুত্থতায যাগুযা সদ্ধিং অকপ্পিযট্ঠেন তেলং অত্থীতি, নাল়িপূরাদীনং ৰসেন নত্থীতি চ ৰত্তব্বেন পত্তে মক্খিততেলেন. মগ্গস্মিং উদকেন চাতি উপাহনতেমনমত্তট্ঠেন উদকং অত্থীতি, নহানৰসেন নত্থীতি চ ৰত্তব্বেন মগ্গস্মিং উদকেন.

১০৩৫-৭. অযং অত্থোতি কিঞ্চি ৰিসেসং উপাদায সভাৰতো অত্থীতি ৰত্তব্বস্সেৰ ধম্মস্স কিঞ্চি ৰিসেসং উপাদায নত্থীতি ৰত্তব্বতাসঙ্খাতো অযমত্থো. পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায হি নেৰসঞ্ঞতা, সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰেন নাসঞ্ঞতা চ হোতি. তেনাহ ‘‘পটুসঞ্ঞায কিচ্চস্সা’’তিআদি. আরম্মণসঞ্জাননঞ্চেৰ ৰিপস্সনায ৰিসযভাৰং উপগন্ত্ৰা নিব্বিদাজননঞ্চ পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কথমযং সঞ্ঞাৰ সমানা সঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতীতি আহ ‘‘যথা দহনকিচ্চ’’ন্তিআদি. ন্হাতুকামস্স উণ্হসীতভাৰং অকত্ৰা সুখজননতায সুখোদকং, তস্মিং. তেজোধাতু যথা দহনকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি, এৰমেসা অতিসন্তারম্মণে পৰত্তত্তা আরম্মণসঞ্জাননং কাতুং ন সক্কোতি, পরমসুখুমত্তং গতাৰ. তেনেৰ হেসা অকতাভিনিৰেসস্স ৰিপস্সনাঞাণেন সুখগ্গয্হা ন হোতীতি সেসসমাপত্তীসু সঞ্ঞা ৰিয ৰিপস্সনায ৰিসযভাৰং উপগন্ত্ৰা নিব্বিদাজননম্পি কাতুং ন সক্কোতি, অঞ্ঞেসু হি খন্ধেসু অকতৰিপস্সনাভিনিৰেসো ভিক্খু নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনক্খন্ধে সম্মসিত্ৰা নিব্বিদং পত্তুং সমত্থো নাম নত্থি, অপি আযস্মা সারিপুত্তো. পকতিৰিপস্সকো পন সারিপুত্তসদিসো ভিক্খু খন্ধাদিমুখেন ৰিপস্সনং অভিনিৰিসিত্ৰা দ্ৰারারম্মণেহি সদ্ধিং দ্ৰারপ্পৰত্তধম্মানং ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা ঠিতো সক্কুণেয্য তব্বিসযং উদযব্বযঞাণং উপ্পাদেতুং, সোপি কলাপসম্মসনৰসেনেৰ, নো অনুপদধম্মৰিপস্সনাৰসেন. ন হি সারিপুত্তসদিসো ভিক্খু চতুত্থারুপ্পপরিযাপন্নেসু ফস্সাদিধম্মেসু ৰিনিব্ভুজিত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং সরূপতো গহেত্ৰা অনিচ্চাদিৰসেন সম্মসিতুং সক্কোতি. কেৰলং পন অৰিনিব্ভুজ্জ একতো গহেত্ৰা কলাপতো সমূহতোযেৰ সম্মসিতুং সমত্থো হোতি, এৰং সুখুমত্তেনেসা ৰিজ্জতি.

১০৩৮-৪০. রূপন্তি কসিণরূপসঙ্খাতং পটিভাগনিমিত্তং. আকাসন্তি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং. ৰিঞ্ঞাণন্তি আকাসে পৰত্তৰিঞ্ঞাণং. তদভাৰকন্তি তস্স আকাসে পৰত্তৰিঞ্ঞাণস্স অভাৰকং. কমতোতি পঠমারুপ্পং সমতিক্কমিত্ৰা হোতীতিআদিনা অনুক্কমতো. অত্তনা ৰুত্তমত্থং অট্ঠকথাৰচনং আহরিত্ৰা সাধেন্তো ‘‘আহ চা’’তিআদিমাহ. ইধাতি ইমাসু চতূসু অরূপসমাপত্তীসু. পচ্ছিমা পচ্ছিমা সমাপত্তিযো হি পুরিমাপুরিমাহি সমাপত্তীহি সুপণীততরা সুট্ঠু পণীততরা, সুন্দরপণীততরাতি ৰা অত্থো. পাসাদতলসাটিকাতি চতুভূমকপাসাদস্স হেট্ঠিমহেট্ঠিমতো উপরূপরি সৰিসেসা পঞ্চ কামগুণা, চত্তারো পাসাদতলা চ থূলসণ্হসণ্হতরসণ্হতমসুত্তেহি ৰিহিতা আযামৰিত্থারতো সমপ্পমাণা সাটিকা চ.

১০৪২. রূপারূপভৰং অভিভুয্য নিব্বানং যাতি, অথ ৰা নীৰরণে অভিভুয্য রূপারূপভৰং যাতীতি অত্থো.

ইতি অভিধম্মত্থৰিকাসিনিযা নাম

অভিধম্মাৰতারসংৰণ্ণনায

অরূপাৰচরসমাধিভাৰনানিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.