১১. একাদসমো পরিচ্ছেদো

নিব্বাননিদ্দেসৰণ্ণনা

৭৬৮-৯. আদিতো রূপানন্তরমুদ্দিট্ঠং যং নিব্বানন্তি সম্বন্ধো. তস্স ৰিভাৰনং যথাবলং পৰক্খামীতি সম্বন্ধো.

ভৰাভৰন্তি ভৰতো ভৰং, খুদ্দকং, মহন্তং ৰা ভৰং. ৰিননতোতি সংসিব্বনতো. তণ্হা হি সংসারনাযিকভাৰেন ভৰতো ভৰং, সুগতিদুগ্গতিৰসেন খুদ্দকমহন্তং ভৰং ৰা অপরাপরভাৰায সংসিব্বতি, তুন্নকরণং ৰিয করোতি. নিক্খন্তত্তাতি ৰিসংযোগৰসেন নিস্সটত্তা. মরণপটিপক্খতায, অমতসদিসতায ৰা অমতং. সব্বদুক্খনিস্সটত্তা পরমং সুখং. সব্বেপি সঙ্খারা সমন্তি উপসমন্তি অনুপ্পত্তিধম্মতং আপজ্জন্তি এতেনাতি সব্বসঙ্খারসমথো. খন্ধূপধিআদযো সব্বেপি উপধী উপদ্দৰা পটিনিস্সজ্জীযন্তি এতেনাতি সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো. যস্মা তং আগম্ম কামতণ্হাদিভেদা তণ্হা সব্বসো খযং গচ্ছতি, ৰিরজ্জতি, নিরুজ্ঝতি চ, তস্মা তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধোতি চ ৰুচ্চতি. অপিচ রুজ্ঝন্তি এত্থ সত্তা কিলেসনিগল়বন্ধাতি রোধো, সংসারস্সেতং অধিৰচনং, ততো নিক্খন্তোতি নিরোধো.

৭৭০. অধিগমাতি তদনুরূপায পটিপত্তিযা অরিযমগ্গেন পটিৰিজ্ঝনেন.

রাগক্খযাদিভাৰেন সব্বদুক্খসন্তিযা পচ্চযতায, কিলেসসন্তাপাভাৰেন চ সন্তিলক্খণং. অচ্চুতিরসন্তি সভাৰাপরিচ্চজনতো অচৰনসম্পত্তিকং. অস্সাসকরণরসন্তি অস্সাসকরণকিচ্চং. তঞ্হি পানভোজনাদিসুঞ্ঞে সভযকন্তারে পরিব্ভমনেন পরিস্সন্তস্স অদ্ধিকপুরিসস্স অস্সাসজনকভাৰেন উপট্ঠিতং ৰনন্তোদকং ৰিয সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানম্পি ৰচনপথাতিক্কন্তমহাদুক্খভেরৰে সংসারকন্তারে পরিব্ভমনেন পরিস্সন্তস্স যথানুরূপং পটিপত্তিমগ্গং পটিপন্নস্স যোগাৰচরস্স অনাদিমতি সংসারে সুপিনন্তেনপি অদিট্ঠপুব্বতায দস্সনসমকালমেৰ পরমস্সাসং জনেতি. খন্ধনিমিত্তৰিচিত্ততায অৰিগ্গহং হুত্ৰা গয্হতীতি অনিমিত্তপচ্চুপট্ঠানং. সব্বসঙ্খতনিস্সরণুপাযভাৰতো নিস্সরণং পচ্চুপট্ঠাপেতীতি নিস্সরণপচ্চুপট্ঠানং.

এৰং নিব্বানস্স লক্খণাদিকং দস্সেত্ৰা ইদানি ৰিতণ্ডৰাদিপক্খং দস্সেত্ৰা পরিহরন্তো আহ ‘‘এত্থাহা’’তিআদি, ন পরমত্থতো অত্থি অঞ্ঞত্র পঞ্ঞত্তিমত্ততোতি অধিপ্পাযো. কুতো পনাযমভিনিৰেসোতি আহ ‘‘তিত্থিযানং…পে… নীযতো’’তি. যথানুরূপায পটিপত্তিযাতি সীলসমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাতং সম্মাপটিপত্তিযা. যথা হি চেতোঞাণলাভিনো এৰ অরিযা পরেসং লোকুত্তরচিত্তং জানন্তি, তত্থাপি চ অরহা এৰ সব্বেসং চিত্তং জানাতি, এৰং নিব্বানম্পি সীলাদিসম্মাপটিপত্তিভূতেন উপাযেনেৰ উপলব্ভতীতি ‘‘নত্থী’’তি ন ৰত্তব্বং অরিযেহি উপলব্ভনীযতো. যথা হি জচ্চন্ধতেমিরিকাদীনং অদস্সনেন ‘‘সূরিযাদযো নত্থী’’তি ন ৰত্তব্বা চক্খুমন্তানং গোচরভাৰেন অত্থেৰাতি সিদ্ধত্তা, এৰমেতম্পি বালপুথুজ্জনস্স অদস্সনমত্তেন ‘‘নত্থী’’তি ন ৰত্তব্বং. অরিযানং পন পঞ্ঞাচক্খুনো পদেসেনেৰ উপট্ঠানতো একন্তেন সম্পটিচ্ছিতব্বং ‘‘অত্থি নিব্বান’’ন্তি. অযমেত্থ অধিপ্পাযো. অথ রাগাদীনং খযমত্তমেৰ নিব্বানন্তি চেতি সম্বন্ধো. আযস্মতা…পে… থেরেন দস্সিতোতি সম্বন্ধো. রাগক্খযাদিদীপকং সুত্তং নেয্যত্থন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘তং ন’’ইতি পটিক্খেপং কত্ৰা একংসেন চেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং, ইতরথা যথারুতৰসেন পাল়িযা অত্থে গয্হমানে বহুদোসা আপজ্জন্তীতি তে দস্সেতুং ‘‘অরহত্তস্সাপী’’তিআদি ৰুত্তং. অরহত্তং পুট্ঠেন তেনেৰাযস্মতা সারিপুত্তত্থেরেনাতি অধিপ্পাযো. তৰ মতেনাতি সাসনযুত্তিং অৰিচারেত্ৰা পাল়িদস্সনমত্তেনেৰ ৰিপ্পলপতো তৰজ্ঝাসযেন. ন চ পনেতং যুত্তং, তথাপীতি অধিপ্পাযো. লোকুত্তরফলচিত্তস্স রাগাদীনং খযমত্ততাপজ্জনং ন যুত্তং তস্স অগ্গফলস্স চতুক্খন্ধভাৰেন পাল়িযং আগতত্তা. তস্মাতি যুত্তিং অৰিচারেত্ৰা পাল়িদস্সনমত্তেনেৰ ৰোহরন্তস্স অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো. ব্যঞ্জনচ্ছাযাযাতি ৰিমদ্দাসহভূতায সদ্দত্থমত্তচ্ছাযায. উভিন্নন্তি নিব্বানৰসেন, অরহত্তৰসেন চ আগতানং উভিন্নং সুত্তানং. অত্থোতি অধিপ্পাযত্থো.

কো পন সো অত্থোতি আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. রাগাদীনং খযোতি রাগাদীনং অনুপ্পাদনিরোধো. সো ধম্মো অক্খযোপি সমানো রাগাদীনং খযস্স উপনিস্সযত্তা খযোপচারেন ‘‘রাগাদীনং খযো নিব্বান’’ন্তি ৰুত্তো ‘‘তিপুসং জরো, গুল়ো সেম্হো’’তিআদীসু ফলূপচারেন ৰুত্তং ৰিযাতি সম্বন্ধো. কিলেসানং অনুপ্পত্তিনিরোধক্খযস্স মগ্গস্স আরম্মণভূতং নিব্বানং অত্থতো ‘‘খযস্স উপনিস্সযো’’তি ৰত্তব্বতং লব্ভতীতি আহ ‘‘খযস্স উপনিস্সযত্তা’’তি. খযোপচারেনাতি অত্তনো কারিযভূতস্স খযস্স অত্তনি উপচারেন তস্স নামৰসেনাতি ৰুত্তং হোতি. জরকারণং তিপুসং জরোতি ৰুত্তো, সেম্হকারণং গুল়ো সেম্হোতি ৰুত্তো. খযন্তেতি রাগাদীনং পরিক্খযাৰসানে. খযোতি ৰা মগ্গো ৰুচ্চতি ‘‘খযে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. দুকমাতিকা ১৪২) ৰিয, তস্স অন্তে নিরোধাৰসানে উপ্পন্নত্তা খযোতি ৰুত্তং ফলূপচারেন, সমীপূপচারেন ৰা.

সব্বে বালপুথুজ্জনাপীতি সোণসিগালাদযো সব্বেপি বালপুথুজ্জনা সমধিগত…পে… ভৰেয্যুং খণৰসেন রাগাদীনং খযস্স তেসম্পি অত্থিতায. তথা চ সতি পটিপত্তিযা নিরত্থকভাৰো আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো. রাগাদিক্খযানং বহুভাৰতোতি রাগাদীনং ৰিয তেসং খযানম্পি তব্বিকারভাৰেন বহুভাৰতো. এৰঞ্হি সতি রাগস্স খযো রাগক্খযো, ন দোসাদীনং, তথা দোসক্খযোপীতি অঞ্ঞো রাগক্খযো, অঞ্ঞো দোসক্খযো, অঞ্ঞো মোহক্খযোতি তিণ্ণং অকুসলমূলানং খযভূতানি তীণি নিব্বানানি, চতুন্নং উপাদানানং খযভূতানি চত্তারীতিআদিনা বহূনি নিব্বানানি নাম হোন্তি. ইদানি আদি-সদ্দসঙ্গহিতে দোসে দস্সেতুং ‘‘সঙ্খতলক্খণ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, সঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণানি, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’’তি (অ. নি. ৩.৪৭) ৰচনতো ৰযসঙ্খাতো খযো সঙ্খতলক্খণং হোতীতি ৰুত্তং ‘‘সঙ্খতলক্খণঞ্চ নিব্বানং ভৰেয্যা’’তি. ‘‘জরামরণং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি (সং. নি. ২.২০) ৰচনতো আহ ‘‘সঙ্খতপরিযাপন্ন’’ন্তি. যং পন সঙ্খতপরিযাপন্নং, তং ইতরসঙ্খতধম্মো ৰিয অনিচ্চং হোতি পচ্চযাধীনৰুত্তিতোতি আহ ‘‘সঙ্খতপরিযাপন্নত্তা অনিচ্চ’’ন্তি. ‘‘অনিচ্চা ৰত সঙ্খারা’’তি (দী. নি. ২.২২১) হি ৰুত্তং. এত্তাৰতা চ কিং ৰুত্তং হোতি? যদি ভৰতো মনোরথপরিপূরণত্থং খযং নিব্বানন্তি ৰদাম, অসঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণত্তা, সঙ্খতপটিপক্খস্স সঙ্খতপরিযাপন্নত্তা সব্বকালিকভাৰেন নিচ্চস্স অনিচ্চতা, ততো চ পরমসুখস্স দুক্খতা চ আপজ্জেয্যাতি ৰুত্তং হোতি.

এত্তাৰতা ভঙ্গক্খযস্স নিব্বানদোসং দস্সেত্ৰা ইদানি অনুপ্পাদক্খযস্স তব্ভাৰং নিসেধেতুং ‘‘যদি খযো নিব্বানং ভৰেয্যা’’তিআদি ৰুত্তং. পঠমমগ্গস্স অনন্তরপচ্চযভূতং ঞাণং গোত্রভু নাম. সেসমগ্গপুরেচরং ৰোদানং নাম. ফলসমাপত্তিপুরেচরং অনুলোমং নাম. তং পন সঙ্খারারম্মণমেৰাতি ইধ ন গহিতং. ভদ্রমুখাতি পরস্স অনুনযৰচনং. ‘‘খীযন্তী’’তি ৰত্তমাননিদ্দেসেন ইদানি খীযমানতং পুচ্ছতি. এস নযো সেসেসুপি. উপধারেত্ৰাতি উপপরিক্খিত্ৰা. ‘‘গোত্রভু…পে… মুখা’’তি পুচ্ছায ‘‘রাগাদীনং খযমেৰ ৰদামী’’তি তযা দিন্নপটিৰচনস্স অৰিরুজ্ঝনৰসেন সতিপুরেক্খারং কথেহীতি অধিপ্পাযো. গোত্রভুচিত্তাদীনং গোত্রভুৰোদানমগ্গানং. গোত্রভুক্খণে কিলেসানং অনুপ্পাদনিরোধস্স অভাৰতো আহ ‘‘রাগাদযো খীযিস্সন্তী’’তি. ফলমেৰাতি কিলেসানং খীণকালে উপ্পজ্জমানং ফলচিত্তমেৰ. আরম্মণং অপস্সন্তোতি গোত্রভুআদীনং ৰত্তব্বারম্মণং অপস্সন্তো. অথ ৰা ইতরেসং আরম্মণভাৰে সতি গহেতব্বপচ্চযং অপস্সন্তো.

‘‘অপিচা’’তিআদি পরিযাযন্তরেনপি অনুপ্পাদনিরোধস্স নিব্বানভাৰনিসেধনং. ‘‘উপ্পাদীযতীতি অত্থো’’তি পন মগ্গস্স উপ্পত্তিযা কিলেসক্খযোপি উপ্পাদিতো নাম হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. ন হি ইতরথা খযস্স উপ্পাদো নাম অত্থি. অথ ৰা ‘‘অদ্ধা সো…পে… নিরুত্তরো ভৰিস্সতী’’তি এত্তকেন গন্থেন খণনিরোধস্স চেৰ অনুপ্পাদনিরোধস্স চ নিব্বানভাৰে দোসং দস্সেত্ৰা ইদানি ‘‘খযে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. দুকমাতিকা ১৪২) ৰিয মগ্গস্সাপি খযপরিযাযত্তা ‘‘রাগক্খযো’’তিআদিৰচনমত্তেযেৰ সমানভাৰেন গহিতে মগ্গস্সাপি নিব্বানভাৰপ্পসঙ্গং, তথা চ সতি অনিট্ঠাপত্তিং সম্ভাৰেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. এৰঞ্হি সতি ‘‘উপ্পাদীযতী’’তি মগ্গমেৰ সন্ধায তিট্ঠতি. যদি মগ্গস্স নিব্বানভাৰপ্পসঙ্গো ইধ সম্ভাৰিতো, এৰং সতি গোত্রভুস্স মগ্গারম্মণতাদিদোসা ৰত্তব্বাতি? সচ্চং ৰত্তব্বা, এত্তকেনাপি পন পরস্স ৰচনপটিবাহনং সক্কা কাতুন্তি পরিহারন্তরদস্সনে ব্যাপারো কতোতি. যথানুরূপায পটিপত্তিযাতি ছৰিসুদ্ধিপরম্পরাসঙ্খাতায যথানুলোমপটিপত্তিযা.

৭৭১. অস্সদ্ধোতি পবুদ্ধসদ্ধো, মগ্গাগতায অচলসদ্ধায সমন্নাগতো, মগ্গাগতসদ্ধায হি সমন্নাগতো আকাসে বুদ্ধৰেসং মাপেত্ৰাপি ‘‘নিচ্চং সুখং অত্তা’’তি ৰদন্তস্স ন সদ্দহতি সেয্যথাপি সূরম্বট্ঠোতি (অ. নি. ১.২৫৫). অকতঞ্ঞূতি অকতং নিব্বানং জানাতীতি অকতঞ্ঞূ. সন্ধিচ্ছেদোতি ভৰসন্ধানকরস্স তণ্হাপাপস্স ছিন্দনেন পুন ভৰপটিসন্ধিযাপি ছিন্নতায পটিসন্ধিং খেপেত্ৰা ঠিতো. হতাৰকাসোতি খীণপটিসন্ধিকত্তাযেৰ আযতিং কত্থচি ওকাসলোকে অদিস্সমানত্তা ৰিহতাৰকাসো. ৰন্তাসোতি কত্থচি অভিসঙ্গাভাৰতো ছড্ডিততণ্হোতি অত্থো. উত্তমপোরিসোতি সদেৰলোকে অগ্গদক্খিণেয্যতায ৰিসিট্ঠো পোরিসো.

দুপ্পটিৰিদ্ধাতি পটিৰিজ্ঝিতুং, পটিলভিতুঞ্চ দুক্করা. কামাদীনং নিস্সরণীযতায নিস্সরণীযা, যদিদং নেক্খম্মং, এতং কামানং নিস্সরণন্তি সম্বন্ধো. তত্থ কামানং নিস্সরণন্তি কামেহি নিগ্গমনং, অথ ৰা নিস্সরন্তি নিগ্গচ্ছন্তি এত্থ এতেনাতি ৰা নিস্সরণং, কামানং নিস্সরণট্ঠানং, নিস্সরণুপাযন্তি অত্থো. নেক্খম্মন্তি পঠমজ্ঝানং. তঞ্হি কামেহি নিক্খন্তন্তি ‘‘নেক্খম্ম’’ন্তি ইধ গহিতং, অঞ্ঞত্থ পন পব্বজ্জাদযোপি ‘‘নেক্খম্ম’’ন্তি পৰুচ্চন্তি. ৰুত্তঞ্হি –

‘‘পব্বজ্জা পঠমং ঝানং, নিব্বানঞ্চ ৰিপস্সনা;

সব্বেপি কুসলা ধম্মা, ‘নেক্খম্ম’ন্তি পৰুচ্চরে’’তি. (ইতিৰু. অট্ঠ. ১০৯; দী. নি. টী. ২.৩৬০; অ. নি. টী. ২.৩.৬৬; ৰিসুদ্ধি. মহা. ১.৫৬; নেত্তি. টী. ৭৬ মিস্সকহারসম্পাতৰণ্ণনা);

অরূপং আকাসানঞ্চাযতনং. ভূতন্তি ৰিজ্জমানং, খন্ধপঞ্চকন্তি অত্থো. ‘‘ভূতমিদন্তি, সারিপুত্ত, সমনুপস্সামী’’তিআদীসু খন্ধপঞ্চকং ‘‘ভূত’’ন্তি ৰুচ্চতি. অত্তনো কারণং পটিচ্চ সমং, সম্মা চ উপ্পন্নন্তি পটিচ্চসমুপ্পন্নং. পঠম…পে… ভৰেয্যাতি সঙ্খতনিস্সরণভাৰেন ৰুত্তস্স নিব্বানস্স অভাৰপ্পত্তিযা চ তদেকযোগনিদ্দিট্ঠানং যথাক্কমং কামরূপনিস্সরণানং পঠমজ্ঝানাকাসানঞ্চাযতনানম্পি অভাৰোযেৰ আপজ্জেয্য. ইদানি যথাধিপ্পেতমত্থং আগমেন দস্সেতুং ‘‘ন তু খযো’’তিআদি ৰুত্তং.

‘‘অত্থি…পে… সুফুসিতন্তি চা’’তি নত্থি নিস্সরণং লোকে, কিং ৰিৰেকেন কামাপীতি এৰং মারেন পটিবাহিতে. ‘‘অত্থি…পে… সুফুসিত’’ন্তি নিব্বানং পতিট্ঠপেন্তেন আল়ৰকত্থেরেন ৰুত্তং. সুফুসিতন্তি সুট্ঠু ফুসিতং, সচ্ছিকতন্তি ৰুত্তং হোতি. অজাতন্তিআদীনি চত্তারি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি. অথ ৰা ৰেদনাদযো ৰিয হেতুপচ্চযসমৰাযসঙ্খাতায কারণসামগ্গিযা ন জাতং ন নিব্বত্তন্তি অজাতং. কারণেন ৰিনা সযমেৰ চ ন ভূতং ন পাতুভূতং ন উপ্পন্নন্তি অভূতং. এৰং অজাতত্তা অভূতত্তা যেন কেনচি কারণেন ন কতন্তি অকতং. জাতভূতকতভাৰো চ নাম রূপাদীনং সঙ্খতধম্মানং হোতি, ন অসঙ্খতসভাৰস্স নিব্বানস্সাতি দস্সনত্থং অসঙ্খতন্তি ৰুত্তং. পটিলোমতো ৰা সমেচ্চ সম্ভূয পচ্চযেহি কতন্তি সঙ্খতং, ন তথা সঙ্খতং, সঙ্খতলক্খণরহিতন্তি চ অসঙ্খতন্তি. এৰং অনেকেহি কারণেহি নিব্বত্তিতভাৰে পটিসিদ্ধে পকতিৰাদীনং পকতি ৰিয সিযা নু খো, একেনেৰ কারণেন এতং কতন্তি আসঙ্কায ন কেনচি কতন্তি দস্সনত্থং ‘‘অকত’’ন্তি ৰুত্তং. এৰং অপচ্চযম্পি সমানং সযমেৰ নু খো ইদং ভূতং পাতুভূতন্তি আসঙ্কায তন্নিৰত্তনত্থং ‘‘অভূত’’ন্তি ৰুত্তং. অযঞ্চেতস্স অসঙ্খতাকতাভূতভাৰো সব্বেন সব্বং অজাতধম্মত্তাতি দস্সেতুং ‘‘অজাত’’ন্তি ৰুত্তং.

অসঙ্খতন্তীতি ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন –

‘‘নো চেতং, ভিক্খৰে, অভৰিস্স অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং. নযিধ জাতস্স ভূতস্স কতস্স সঙ্খতস্স নিস্সরণং পঞ্ঞাযেথ. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, অত্থি অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং, তস্মা জাতস্স ভূতস্স কতস্স সঙ্খতস্স নিস্সরণং পঞ্ঞাযতী’’তি (উদা. ৭৩) –

এৰমাদিসুত্তপদং সঙ্গণ্হাতি. তেনাহ ‘‘অনেকেসু সুত্তন্তেসূ’’তি. ধম্মেন সদেৰকস্স লোকস্স সামী, ধম্মস্স ৰা যথিচ্ছিতং দেসনতো সামী ইস্সরোতি ধম্মসামী. তথাগত-সদ্দস্স অত্থো হেট্ঠা কথিতোৰ. সম্মা সামং সব্বধম্মে অভিসম্বুদ্ধো, সম্মা সযমেৰ সম্মোহনিদ্দাৰিগমেন পটিবুদ্ধো, বুদ্ধিযা ৰিকসিতৰাতি ৰা সম্মাসম্বুদ্ধো.

পরিত্তত্তিকেতি ‘‘পরিত্তা ধম্মা, মহগ্গতা ধম্মা, অপ্পমাণা ধম্মা’’তি (ধ. স. তিকমাতিকা ১২) এৰং পরিত্তাদিধম্মৰসেন আগতে পরিত্তত্তিকে.

নৰত্তব্বারম্মণত্তাতি নৰত্তব্বারম্মণত্তপ্পসঙ্গতো. তেনাহ ‘‘নৰত্তব্বারম্মণপক্খং ভজেয্যু’’ন্তি. রূপাৰচরত্তিকচতুক্কজ্ঝানাতি চতুক্কনযেন তিকজ্ঝানা, পঞ্চকনযেন চতুক্কজ্ঝানা. কুসলকিরিযানং অভিঞ্ঞাভাৰপ্পত্তিযা পরিত্তাদিকেপি আরব্ভ পৰত্তনতো ‘‘চতুত্থস্স ঝানস্স ৰিপাকো’’তি আহ. তস্মাতি যথাৰুত্তযুত্তিতো চেৰ পাল়িতো চ. কিঞ্চ ভিয্যো – সঙ্খতধম্মারম্মণং ৰিপস্সনাঞাণং, অপিচ অনুলোমভাৰপ্পত্তং কিলেসে তদঙ্গৰসেন পজহতি, সমুচ্ছেদৰসেন পজহিতুং ন সক্কোতি, তথা সম্মুতিসচ্চারম্মণং পঠমজ্ঝানাদিকুসলঞাণং ৰিক্খম্ভনৰসেনেৰ কিলেসে পজহতি, ন সমুচ্ছেদৰসেন. ইতি সঙ্খতধম্মারম্মণস্স, সম্মুতিসচ্চারম্মণস্স চ ঞাণস্স কিলেসানং সমুচ্ছেদপ্পহানে অসমত্থভাৰতো তেসং সমুচ্ছেদপ্পহানকরস্স অরিযমগ্গঞাণস্স তদুভযৰিপরীতভাৰেন আরম্মণেন ভৰিতব্বং, তঞ্চ নিব্বানমেৰ. তেনাহু পোরাণা –

‘‘ঞাণং যং সঙ্খতালম্বং, পঞ্ঞত্তালম্বমেৰ ৰা;

পাপে হন্তি ন তং ৰত্থুং, তদঞ্ঞং সম্পটিচ্ছিয’’ন্তি.

রূপসভাৰাভাৰতোতি এতেন যথা রূপধম্মানং রুপ্পনসভাৰো, পটিঘাতৰন্ততা কলাপতো ৰুত্তিযা পদেসসম্বন্ধো সভাৰো, এৰং নিব্বানস্স কত্থচি পটিঘাতো, সপ্পদেসতা চ নত্থীতি দস্সেতি. ন হি নিব্বানং ‘‘অসুকদিসায, অসুকপদেসে’’তি ৰা নিদ্দিসীযতি. পপঞ্চাভাৰতোতি তণ্হামানদিট্ঠিপপঞ্চেহি সহ অৰট্ঠানৰসেন অভাৰতো, তেসং অভাৰপচ্চযতায চ. তণ্হাদিট্ঠিমানা হি সংসারে সত্তে পপঞ্চেন্তীতি পপঞ্চা নাম.

৭৭২-৫. এৰং নিব্বানং যুত্তিতো, সুত্ততো চ সাধেত্ৰা ইদানি তস্স পরিযাযসন্দস্সনত্থং ‘‘অচ্চন্তমনন্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সংসারপ্পৰত্তিযা পরিযোসানভূতত্তা অন্তং. ইমিনা অনুপাদিসেসনিব্বানধাতু কথিতাতি ৰদন্তি, সোপাদিসেসনিব্বানধাতুপি ৰট্টতি, অকতন্তিপি পঠন্তি. সো হেট্ঠা ৰুত্তত্থোৰ. সউপ্পাদৰযন্তাভাৰেন অনন্তং. কিলেসপরিল়াহাভাৰেন, কিলেসক্খোভাভাৰেন চ সন্তং. পলোকিতাভাৰেন অপলোকিতং. অতিত্তিকরভাৰেন পণীতং. সব্বদুক্খহননতো সরণং. কিলেসচোরেহি অনুপদ্দুতত্তা নিব্ভযতায খেমং. সব্বুপদ্দৰনিৰারণতো তাণং. জাতিআদিদুক্খেহি অনুবন্ধস্স অল্লীযিতুং যুত্তট্ঠানতায লেণং. যথাপটিপন্নস্স সন্তিদাযকত্তেন পরং পতিট্ঠাভাৰতো পরাযণং.

সব্বপীল়াৰিমুত্ততায সিৰং. উপনিস্সযহীনানং সব্বঞ্ঞুমুখতো সুত্ৰাপি ঠপেত্ৰা গুণৰসেন সভাৰতো পটিৰিজ্ঝিতুং দুক্করতায নিপুণং. অৰিপরীততায সচ্চং. সব্বদুক্খপরিক্খযকরত্তা দুক্খক্খযং. তেজুস্সদতায সন্তত্তঅযোগুল়ে মক্খিকাহি ৰিয চতূহি আসৰেহি আরম্মণকরণৰসেন পৰত্তিতুং অসক্কুণেয্যতায অনাসৰং. মহাকারুণিকস্সাপি ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কভাৰাপাদনেন পটিৰিজ্ঝিতুং দুক্করতায সুদুদ্দসং. লোকুত্তরধম্মেসুপি অসঙ্খতগুণেন ৰিসিট্ঠতায পরং. সংসারমহাসমুদ্দস্স তীরভূতত্তা পারং. মংসচক্খুনো, দিব্বচক্খুনো ৰা অগোচরতায অনিদস্সনং. নিদস্সনসঙ্খাতায উপমায অভাৰতো ৰা অনিদস্সনং.

অৰিপরিণামধম্মত্তা ধুৰং. ততোযেৰ পরমপতিট্ঠাভাৰতো দীপং. রোগাদিপীল়াভাৰতো অব্যাপজ্ঝং. ততোযেৰ অনীতিকং. তণ্হালযাভাৰতো অনালযং. সঙ্খতাসঙ্খতেসু অসঙ্খতকোট্ঠাসভূতত্তা, পরমপতিট্ঠাভাৰতো ৰা পদং. অৰিনাসভাৰেন অচ্চুতং. অক্খরণতো অৰিনস্সনতো অক্খরং.

সঙ্খতনিস্সটত্তা ৰিমুত্তি. ভৰবন্ধনৰিমুত্তিহেতুতায মোক্খং.

৭৭৬-৭. এৰন্তি যথাৰুত্তনযেন. ৰিঞ্ঞাযাতি উগ্গহপরিপুচ্ছাৰসেন জানিত্ৰা. অধিগমূপাযোতি পটিৰিজ্ঝনূপাযভূতা তিস্সো সিক্খা. কাতব্বোতি পটিপজ্জিতব্বো.

সদ্ধং, বুদ্ধিঞ্চ করোতি ৰড্ঢেতীতি সদ্ধাবুদ্ধিকরং. তথাগতমতেতি তিপিটকবুদ্ধৰচনে, চতূসু সচ্চেসু ৰা. পঞ্ঞায সম্ভূতং, পঞ্ঞায ৰা সম্ভৰো এতস্সাতি পঞ্ঞাসম্ভৰং, তদেৰ সম্পসাদনং বুদ্ধাদীসু অধিমুচ্চনং, তং করোতীতি পঞ্ঞাসম্ভৰসম্পসাদনকরং. অত্থব্যঞ্জনসালিনন্তি অতিমধুরেহি অত্থব্যঞ্জনেহি সমন্নাগতং, অত্থব্যঞ্জনসারৰন্তন্তি ৰা অত্থো র-কারস্স ল-কারং কত্ৰা. সারং জানন্তীতি সারঞ্ঞূ, তে ৰিম্হাপেতীতি সারঞ্ঞুৰিম্হাপনং. নিট্ঠন্তি পরিযোসানং, সুতমযমূলকং অনুপাদাপরিনিব্বানন্তি অধিপ্পাযো.

ইতি অভিধম্মত্থৰিকাসিনিযা নাম

অভিধম্মাৰতারসংৰণ্ণনায

নিব্বাননিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.