৩. ততিযো পরিচ্ছেদো
চেতসিকৰিভাগনিদ্দেসৰণ্ণনা
৮৯. নামসামঞ্ঞতোযেৰ দ্ৰেপঞ্ঞাসাতি ফস্সাদিনামসামঞ্ঞেন দ্ৰীহি অধিকা পণ্ণাস হোন্তি, সম্পযুত্তধম্মভেদতো পন একূননৰুতিচিত্তসম্পযুত্তো ফস্সো একূননৰুতিৰিধোতি এৰমাদিনা বহুৰিধাপি হোন্তীতি অত্থো.
ননু চ ফস্সাদযো হেট্ঠা পাল়িক্কমেন দস্সিতা, ইধ পন কস্মা ন তথা ৰুত্তাতি? একেকসভাৰৰন্তানং তংতংসামঞ্ঞাপেক্খায একস্মিং ঠানে নিদ্দিসিতুকামত্তা. ফস্সাদযো হি মনক্কারাৰসানা তেরস কুসলাকুসলাব্যাকতসামঞ্ঞতো একতো ৰুত্তা, মজ্ঝত্তাদযো মুদিতাৰসানা পঞ্চৰীসতি কুসলাব্যাকতসামঞ্ঞতো, লোভাদযো পন অনোত্তপ্পাৰসানা অকুসলভাৰসামঞ্ঞতোতি এৰং তংতংসামঞ্ঞাপেক্খায সমানসভাৰা ধম্মা একতো ৰুত্তাতি.
৯০. এৰং ফস্সাদযো ধম্মে উদ্দিসিত্ৰা ইদানি ‘‘এত্তকেসু অযং ধম্মো সমুপলব্ভতী’’তি চিত্তুপ্পাদেসু তেসং পযোগং দস্সেতুং পঠমং তাৰ চিত্তগণনং দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুপঞ্ঞাসধা’’তিআদি. কামেতি কামাৰচরেতি ৰুত্তং হোতি. এৰং ‘‘রূপে অরূপে’’তি এত্থাপি. আসৰৰিসযত্তাভাৰতো ন ৰিজ্জন্তি এতেসু আসৰাতি অনাসৰা.
৯১-২. সমাসতোতি ৰিত্থারাপেক্খায ৰুত্তং, ন ইতোপি সমাসস্স অভাৰতো. অতিসঙ্খেপতো পন একূননৰুতি চিত্তুপ্পাদা হোন্তি. এতেসূতি ইমেসু চিত্তুপ্পাদেসু. তেসং ফস্সাদীনং ধম্মানং উপ্পত্তিং একেকং উদ্ধরিত্ৰা চিত্তচেতসিকেসু ভিক্খূনং পাটৰত্থায পৰক্খামীতি সম্বন্ধো. এককন্তি একেকং, গাথাবন্ধৰসেন এ-কারলোপো.
৯৩. চেতসিকৰিভাগং ৰত্তুকামোপি অৰিনিব্ভোগধম্মে দস্সেতুং চিত্তেন সহ একতো কত্ৰা আহ ‘‘ফস্সপঞ্চক’’ন্তি. একতো উপ্পাদো এতেসন্তি একুপ্পাদা, সহ খীযন্তীতি সহক্খযা, একতো উপ্পজ্জিত্ৰা একতো নিরুজ্ঝনকাতি অত্থো.
৯৪. সব্বেস্ৰেৰ একৰীসসতেসু চিত্তেসু সমুপলব্ভনতো সব্বসাধারণা. কিঞ্চাপি অনন্তরগাথায চিত্তেন সহ একুপ্পাদাদিভাৰকথনেনেৰ ইমেসং সব্বসাধারণতা ৰুত্তা, তত্থ পন একুপ্পাদাদিমত্তকথনমেৰ ইচ্ছিতং, ন সব্বসাধারণতা. ৰুত্তোপি ৰাযমত্থো তত্থ অপাকটত্তা পুন পাকটং কত্ৰা ইধ ৰুত্তোতি.
৯৫-১০০. দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জিতচতুচত্তালীসকামাৰচরচিত্তেসু, লোকিযলোকুত্তরৰসেন একাদসসু পঠমজ্ঝানিকচিত্তেসু চাতি পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তেসু ৰিতক্কস্স দেসিতত্তা আহ ‘‘ৰিতক্কো…পে… সমুদীরিতো’’তি. ৰিচারো পঞ্চপঞ্ঞাসসৰিতক্কচিত্তেসু চেৰ একাদসসু দুতিযজ্ঝানিকচিত্তেসু চাতি ছসট্ঠিচিত্তেসু উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘চারো…পে… জাযতে’’তি.
একপঞ্ঞাসচিত্তেসু পীতীতি কাযৰিঞ্ঞাণৰজ্জিতেসু অট্ঠারসসু সোমনস্সসহগতকামাৰচরচিত্তেসু চেৰ চতুত্থপঞ্চমজ্ঝানৰজ্জিততেত্তিংসরূপজ্ঝানিকচিত্তেসু চাতি একপঞ্ঞাসচিত্তেসু পীতি জাযতি. তেসট্ঠিযা সুখন্তি একপণ্ণাসসপ্পীতিকচিত্তেসু চেৰ একাদসসু চতুত্থজ্ঝানিকচিত্তেসু, কুসলৰিপাককাযৰিঞ্ঞাণে চাতি তেসট্ঠিযা চিত্তেসু সুখং জাযতি. তেসট্ঠিসুখসহগতচিত্তানি চেৰ তীণি চ দুক্খসহগতানীতি ছসট্ঠিচিত্তে ৰজ্জেত্ৰা অৰসেসপঞ্চপণ্ণাসচিত্তেসু উপেক্খা উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘উপেক্খা পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তেসূ’’তি. দুক্খং তীসূতি দ্ৰীসু পটিঘচিত্তেসু চেৰ অকুসলৰিপাককাযৰিঞ্ঞাণে চাতি তীসু চিত্তেসু দুক্খং জাযতি. হোতি…পে… সোমনস্সিন্দ্রিযন্তি তেসট্ঠিযা সুখসহগতচিত্তেসু একমেৰ কাযৰিঞ্ঞাণং অপনেত্ৰা অৰসেসেসু সোমনস্সিন্দ্রিযং হোতি. অকুসলৰিপাককাযৰিঞ্ঞাণৰসেন একমেৰ দুক্খিন্দ্রিযসহগতং, তথা কুসলৰিপাককাযৰিঞ্ঞাণমেৰ সুখিন্দ্রিযসম্পযুত্তন্তি আহ ‘‘দুক্খিন্দ্রিযং…পে… সুখিন্দ্রিয’’ন্তি.
অহেতুকৰিপাককিরিযামনোধাতুৰজ্জিতেসু মজ্ঝিমগণনায পঞ্চাধিকসতপরিমিতেসু কুসলাকুসলৰিপাককিরিযাচিত্তেসু ৰীরিযং দেসিতন্তি আহ ‘‘পঞ্চুত্তর…পে… আহা’’তি. দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকত্থেসু সত্তে ৰিনেতি, ৰিগতো ৰা নাযকো ইমস্স, ৰিসিট্ঠো ৰা সব্বলোকস্স নাযকো সামি, ৰিসেসেন ৰা ৰিনেয্যসত্তে নিব্বানপুরং নেতীতি ৰিনাযকো. সমাধিন্দ্রিযং ৰিচিকিচ্ছাৰজ্জিতৰীরিযসহগতচিত্তেসু ৰুত্তন্তি আহ ‘‘চতুত্তরসতে’’তিআদি.
অট্ঠারস অহেতুকচিত্তানি, দ্ৰে একহেতুকচিত্তানি চ ৰজ্জেত্ৰা অৰসেসএকুত্তরসতে চিত্তে ছন্দো উপ্পজ্জতীতি দস্সেতুং ‘‘সব্বাহেতুকচিত্তানী’’তিআদি ৰুত্তং. দস ৰিঞ্ঞাণেতি কুসলাকুসলৰিপাকৰসেন দ্ৰিগুণিতে চক্খাদিকে পঞ্চৰিঞ্ঞাণে.
১০২-৬. নিযতা ন যেৰাপনকা ৰিয কদাচীতি অত্থো. কথং পনেতে একনৰুতিযা চিত্তেস্ৰেৰ জাযন্তীতি আহ ‘‘অহেতুকেসূ’’তিআদি. একূনাসীতিযাতি দ্ৰাদস ঞাণসম্পযুত্তকামাৰচরানি, পঞ্চদস রূপাৰচরানি, দ্ৰাদস অরূপাৰচরানি, সমচত্তালীস লোকুত্তরচিত্তানীতি এৰং একূনাসীতিযা তিহেতুকচিত্তেসু. অট্ঠৰীসতিযা চিত্তেতি সোল়সসু কামাৰচরকুসলমহাকিরিযাসু, দ্ৰাদসসু চ লোকিযচতুত্থজ্ঝানচিত্তেসু চাতি অট্ঠৰীসতিচিত্তেসু. সাট্ঠকে চত্তালীসৰিধেতি অট্ঠসহিতে চত্তালীসৰিধে, অট্ঠচত্তালীসৰিধেতি ৰুত্তং হোতি. ছ যুগল়ানীতি কাযপস্সদ্ধিচিত্তপস্সদ্ধাদীনি ছ যুগল়ানি. কুসলাব্যাকতা চাতি কুসলচিত্তসম্পযোগতো কুসলা, অব্যাকতচিত্তসম্পযোগতো অব্যাকতাতি কুসলেনপকাসনৰিধানেসু ছেকেন সত্থুনা পকাসিতা দেসিতাতি অত্থো.
১০৮-১১১. সংসযোতি ৰিচিকিচ্ছা. সা হি সংসেতি সমন্ততো সেতি, ‘‘এৰং নু খো, নো নু খো’’তি পরিসপ্পতীতি সংসযো. মহন্তে সীলক্খন্ধাদিকে এসতি গৰেসতীতি মহেসী. তেন মহেসিনা সম্মাসম্বুদ্ধেন. অট্ঠসূতি অট্ঠলোভসহগতচিত্তেসু. চতূসূতি তেস্ৰেৰ দিট্ঠিসহগতচিত্তেসু. দিট্ঠিৰিযুত্তেসু চতূসূতি সম্বন্ধো. দ্ৰীস্ৰেৰাতি দ্ৰীসু দোসমূলকচিত্তেসু. দ্ৰীসু জাযন্তি নো সহাতি দোসমূলেস্ৰেৰ দ্ৰীসু জাযন্তি, সহ পন ন উপ্পজ্জন্তি, উসূযনকালে ইস্সা, মচ্ছরণকালে মচ্ছেরন্তিআদিনা নানা হুত্ৰাৰ উপ্পজ্জন্তি. পঞ্চসূতি পঞ্চসু সসঙ্খারিকচিত্তেসু.
১১২. চিত্তস্স চেতসিকত্তাভাৰেপি কুসলাকুসলাব্যাকতধম্মানং গণনট্ঠানতো ‘‘মনো’’তি চিত্তম্পি ৰুত্তং.
১১৪-৫. এত্তাৰতা চেতসিকৰিভাগং দস্সেত্ৰা ইদানি একেকস্মিং চিত্তুপ্পাদে লব্ভমানরাসীসু অঙ্গৰিভাগদস্সনত্থং ‘‘একূনতিংসচিত্তেসূ’’তিআদি ৰুত্তং. ননু চ ফস্সপঞ্চমকরাসি সব্বপঠমং আগতা, সা কস্মা ন ৰুত্তাতি? সব্বসাধারণভাৰতো. ন হি সো চিত্তুপ্পাদো অত্থি, যো ফস্সপঞ্চমকৰিনিমুত্তোতি. একাদস পঠমজ্ঝানিকানি সোমনস্সসহগতানি, দ্ৰাদস সহেতুককামাৰচরানি, তথা চত্তারি অকুসলানি, সুখসন্তীরণহসিতুপ্পাদানি দ্ৰেতি একূনতিংসচিত্তেসু পঞ্চঙ্গিকং ঝানং পঞ্চকরাসিসঙ্খাতং মতং. চতু…পে… নিদ্দিসেতি একাদস দুতিযজ্ঝানিকানি, কুসলৰিপাককিরিযাৰসেন দ্ৰাদস উপেক্খাসহগতসহেতুককামাৰচরানি, উপেক্খাদোমনস্সসহগতানি অট্ঠ অকুসলানি, দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জিতউপেক্খাসহগতানি ছ অহেতুকচিত্তানি চাতি ইমানি সত্ততিংস চিত্তানি যথাযোগং চতূহি ঝানঙ্গেহি যুত্তানি. এত্থ হি একাদস দুতিযজ্ঝানিকানি ৰিচারপীতিসুখসমাধীহি সহগতানি, ইতরানি যথাযোগং উপেক্খাদোমনস্সেসু একেকেন ৰিতক্কৰিচারসমাধীহীতি চতূহি সম্পযুত্তানি.
একাদসৰিধন্তি একাদসৰিধং ততিযজ্ঝানিকচিত্তং পীতিসুখচিত্তেকগ্গতাযোগতো তিৰঙ্গিকমুদীরিতং. চতুত্তিংস…পে… মুদীরিতন্তি দ্ৰাদস অরূপাৰচরচিত্তানি, দ্ৰাৰীসতি চতুত্থপঞ্চমজ্ঝানিকানি সাসৰানাসৰানীতি চতুত্তিংস চিত্তানি যথাযোগং উপেক্খেকগ্গতাযোগতো, সুখেকগ্গতাযোগতো চ দুৰঙ্গিকমুদীরিতং. চতুত্থজ্ঝানিকানি হি একাদস সুখেকগ্গতাসহিতানি, সেসানি তেৰীসতি উপেক্খেকগ্গতাসহিতানি.
১১৬. সভাৰেনাৰিতক্কেসূতি দুতিযজ্ঝানাদযো ৰিয ভাৰনাবলেন ৰিনা সভাৰেনেৰ অৰিতক্কেসু দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণেসু. তেসু হি ৰিজ্জমানানিপি সেসঝানঙ্গানি ৰিতক্কৰিরহেন উপনিজ্ঝানকিচ্চেসু অসমত্থানি. তেনেৰ হি অট্ঠকথাযম্পি ‘‘ৰিতক্কপচ্ছিমকঞ্হি ঝানঙ্গং নামা’’তি ৰুত্তং. ভাৰনায অৰিতক্কভাৰপ্পত্তানি পন ভাৰনাবলেনেৰ উপনিজ্ঝানকিচ্চেসু পটুতরা, তস্মা সভাৰেনাৰিতক্কেসু ঝানঙ্গানি ন উদ্ধরেয্য. ‘‘ন উদ্ধটা’’তি ৰা পাঠো, ন উদ্ধটানীতি অত্থো.
যদি এৰং কস্মা দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণেসু সরূপেনেৰ চিত্তেকগ্গতা ৰুত্তা, ননু তস্সা ৰিতক্কৰিরহেন ঝানঙ্গকিচ্চে অসমত্থতায রাসিভজনাভাৰতো যেৰাপনকৰসেন ৰচনং যুত্তন্তি? ৰুচ্চতে – কুসলাকুসলেসু অৰিজ্জমানধম্মস্স ৰিপাকেসুপি অনুপলব্ভনতো ঝানঙ্গকিচ্চস্স অকরণেপি কুসলাকুসলেসু দেসিতনিযামেনেৰ সরূপেন ইধাপি ৰুত্তা. হোতু তাৰ এতং, ঝানরাসিযং ৰেদনা কস্মা ৰুত্তা. সা হি সব্বচিত্তসাধারণভাৰতো ফস্সপঞ্চকরাসিম্হি চেৰ, উপেক্খাদিইন্দ্রিযভাৰতো ইন্দ্রিযরাসিম্হিযেৰ ৰত্তব্বা, ন ইতরত্থ তদভাৰতোতি? সচ্চং, ৰেদনা পন সব্বৰেদনানং সামঞ্ঞসভাৰেন ফস্সপঞ্চকে আগতৰেদনা চ অপরেন ৰিসেসৰচনেন তত্থ নিদ্দিট্ঠা, ন তত্থ অন্তোকরণত্থং. তেনেৰ হি ধম্মসঙ্গণিযং দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণেসু সঙ্গহৰারে ঝানঙ্গরাসি ন উদ্ধটাতি রূপধাতুযং তিণ্ণং মহাভূতানং অপ্পটিঘভাৰেপি কামধাতুযং সপ্পটিঘমহাভূতেহি সমানভাৰতো তত্থাপি সপ্পটিঘভাৰো ৰিয দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণেসু ৰেদনাচিত্তেকগ্গতানং ৰিতক্কৰিযোগেন ঝানকিচ্চাকরণেপি সৰিতক্কচিত্তেসু ঝানচিত্তসমঙ্গীৰেদনাদীহি সমানত্তা ঝানঙ্গভাৰেন ৰচনং নাম যুত্তং. তেনেৰ চ নামরূপসমাসে ‘‘ফস্সপঞ্চকরাসিঝানদুকরাসিইন্দ্রিযত্তিকরাসী’’তি ৰুত্তন্তি. অথ ৰা কিং এতায যুত্তিচিন্তায, ধম্মসভাৰৰেদিনা তথাগতেন ধম্মসভাৰং অৰিরজ্ঝিত্ৰা দেসিতন্তি ন এত্থ অনুযোগো কাতব্বোতি. অহেতুকচিত্তানং আরম্মণে সুপ্পতিট্ঠিততাভাৰেন অনিয্যানিকত্তা ৰুত্তং ‘‘সব্বা…পে… ন উদ্ধরে’’তি. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযম্পি ‘‘হেতুপচ্ছিমকো মগ্গো’’তি.
১১৭. তীণি সোল়সচিত্তেসূতি পন্নরসসু অহেতুকৰিপাকচিত্তেসু চেৰ কিরিযামনোধাতুম্হি চাতি সোল়সসু চিত্তেসু. মনিন্দ্রিযং জীৰিতিন্দ্রিযং ৰেদনিন্দ্রিযেসু লব্ভমানমেকন্তি তীণিন্দ্রিযানি হোন্তি. ইমেসুপি কুসলৰিপাককাযৰিঞ্ঞাণধাতুযং মনিন্দ্রিযসুখিন্দ্রিযজীৰিতিন্দ্রিযৰসেন তীণিন্দ্রিযানি, অকুসলৰিপাককাযৰিঞ্ঞাণধাতুযং দুক্খিন্দ্রিযেন সহ তীণি, সুখসন্তীরণে সোমনস্সিন্দ্রিযেন সহ তীণি, অৰসেসতেরসচিত্তেসু উপেক্খিন্দ্রিযেন সহ তীণীতি. এত্থ চিত্তন্তি সসম্পযুত্তধম্মস্স চিত্তুপ্পাদস্স অধিপ্পেতত্তা মনিন্দ্রিযস্সাপি আধারভাৰো যুজ্জেয্য. ইতরথা হি মনিন্দ্রিযন্তি চিত্তস্সেৰ গহণে তস্স অত্তনো চ আধারভাৰো ন যুজ্জতীতি. একস্মিং পন চত্তারীতি একস্মিং ৰিচিকিচ্ছাসহগতে ৰীরিযিন্দ্রিযমনিন্দ্রিযজীৰিতিন্দ্রিযউপেক্খিন্দ্রিযৰসেন চত্তারি. পঞ্চ তেরসসূতি ঠপেত্ৰা ৰিচিকিচ্ছাসহগতং অৰসেসানি একাদস অকুসলচিত্তানি, কিরিযাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুদ্ৰযন্তি তেরসসু চিত্তেসু ৰীরিযিন্দ্রিযাদীনি তীণি, সমাধিন্দ্রিযং, ৰেদনিন্দ্রিযেসু লব্ভমানং একন্তি পঞ্চিন্দ্রিযানি. এত্থ হি দ্ৰীসু দোসমূলেসু ৰীরিযিন্দ্রিযসমাধিন্দ্রিযমনিন্দ্রিযজীৰিতিন্দ্রিযদোমনস্সিন্দ্রিযৰসেন পঞ্চ, পঞ্চসু সোমনস্সসহগতেসু পুরিমানি চত্তারি সোমনস্সিন্দ্রিযেন সদ্ধিং পঞ্চ, সেসেসু উপেক্খিন্দ্রিযেন সদ্ধিং পঞ্চ হোন্তি.
১১৮. সত্ত দ্ৰাদসচিত্তেসূতি দ্ৰাদসসু ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেসু সদ্ধাসতিসমাধিৰীরিযজীৰিতমনিন্দ্রিযানি চ ৰেদনিন্দ্রিযেসু লব্ভমানমেকন্তি সত্ত ইন্দ্রিযানি. তত্থ হি ছসু সোমনস্সসহগতেসু সদ্ধিন্দ্রিযাদীনি ছ সোমনস্সিন্দ্রিযেন সদ্ধিং সত্ত, ইতরেসু ছসু উপেক্খিন্দ্রিযেন সদ্ধিং সত্ত হোন্তি. একেনূনেসু…পে… মনেসু চাতি দ্ৰাদস ঞাণসম্পযুত্তানি কামাৰচরানি, সত্তৰীসতি লোকিযজ্ঝানচিত্তানি চাতি একূনচত্তালীসৰিধেসু লোকিযচিত্তেসু পুরিমানি সত্ত, পঞ্ঞিন্দ্রিযঞ্চাতি অট্ঠেৰ ইন্দ্রিযানি. এত্থ হি সোমনস্সসহগতেসু ছসু কামাৰচরেসু, দ্ৰাদসসু রূপাৰচরচতুক্কজ্ঝানেসু চাতি অট্ঠারসচিত্তেসু সোমনস্সিন্দ্রিযেন, সেসেসু চ উপেক্খিন্দ্রিযেন সদ্ধিং যোজেত্ৰা অট্ঠিন্দ্রিযানি ৰেদিতব্বানি.
১১৯. চত্তালীসায চিত্তেসু নৰকন্তি সমচত্তালীসৰিধেসু লোকুত্তরচিত্তেসু পুরিমানি অট্ঠইন্দ্রিযানি, অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং অঞ্ঞিন্দ্রিযং অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযন্তি ইমেসু লব্ভমানমেকন্তি ইন্দ্রিযানং নৰকা. সোতাপত্তিমগ্গেসু হি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং লব্ভতি. সোতাপত্তিফলতো পট্ঠায অরহত্তমগ্গপরিযোসানেসু তং ন লব্ভতি. তস্স ঠানে অঞ্ঞিন্দ্রিযং. অরহত্তফলে তম্পি ন লব্ভতি. তস্স ঠানে অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং তিট্ঠতীতি. এৰন্তি ছহি ইন্দ্রিযেহি সম্পযুত্তস্স অভাৰতো কত্থচি তীণি, কত্থচি চত্তারি, কত্থচি পঞ্চ, কত্থচি সত্ত, কত্থচি অট্ঠ, কত্থচি নৰিন্দ্রিযানীতি এৰং ছহি আকারেহি ইন্দ্রিযযোগোপি, ন কেৰলং ঝানঙ্গযোগোৰ, অথ খো ইন্দ্রিযেহি সহ চিত্তুপ্পাদানং সম্পযোগোপি ৰেদিতব্বোতি.
১২০-৩. ইদানি মগ্গঙ্গসম্পযোগং দস্সেন্তো পঠমং তাৰ যেসু চিত্তেসু মগ্গঙ্গানি ন লব্ভন্তি, তানি দস্সেত্ৰা পচ্ছা মগ্গঙ্গযোগচিত্তুপ্পাদে দস্সেতুং ‘‘অমগ্গঙ্গানী’’তিআদিমাহ. এত্থাতি এতস্মিং একৰীসসতপ্পভেদে চিত্তস্মিং, ইমস্মিং মগ্গঙ্গাধিকারে ৰা. ৰিঞ্ঞাণেসু দ্ৰিপঞ্চসূতি সভাৰাৰিতক্কেসু চক্খাদীসু দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণেসু. কিঞ্চাপি হেট্ঠা দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণেসু ঝানঙ্গাভাৰো, অহেতুকেসু চ মগ্গঙ্গাভাৰো ৰুত্তোৰ, অঝানঙ্গানি পন তত্থ অধিকারৰসেন ৰুত্তানি, ইধ পসঙ্গাগতৰসেন. অমগ্গঙ্গানি তত্থ পসঙ্গাগতৰসেন, ইধ অধিকারৰসেনাতি ন কোচি পুনরুত্তিদোসো.
একন্তি ৰিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তং চিত্তং. তঞ্হি মিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৰাযামযোগতো দ্ৰে মগ্গঙ্গানি এত্থাতি দুমগ্গঙ্গং. তিমগ্গঙ্গানি সত্তসূতি চত্তারি দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তানি, দ্ৰে দোসমূলানি, উদ্ধচ্চসহগতচিত্তন্তি সত্তসু মিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৰাযামমিচ্ছাসমাধিযোগতো তিমগ্গঙ্গানি. চত্তালীস…পে… চতুরঙ্গিকোতি দ্ৰাদস ঞাণৰিপ্পযুত্তানি, চত্তারি দিট্ঠিসম্পযুত্তানি, পঠমজ্ঝানিকৰজ্জানি চতুৰীসতি মহগ্গতচিত্তানীতি চত্তালীসচিত্তেসু যো মগ্গো লব্ভতি, সো যথাযোগং সম্মাসঙ্কপ্পসম্মাৰাযামসম্মাসতিসম্মাসমাধিযোগতো, মিচ্ছাদিট্ঠিমিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৰাযামমিচ্ছাসমাধিযোগতো, সম্মাদিট্ঠিসম্মাৰাযামসম্মাসতিসম্মাসমাধিযোগতো চ চতুরঙ্গিকো মতো. তত্থ ঞাণৰিপ্পযুত্তেসু দ্ৰাদসসু পঠমানি চত্তারি, দিট্ঠিসম্পযুত্তেসু মজ্ঝিমানি, সেসেসু পচ্ছিমানি লব্ভন্তি.
পঞ্চদ্দসসু…পে… পঞ্চঙ্গিকোতি দ্ৰাদসসু ঞাণসম্পযুত্তকামাৰচরেসু চেৰ তীসু লোকিযপঠমজ্ঝানিকেসু চাতি পন্নরসসু চিত্তেসু সম্মাদিট্ঠিসম্মাসঙ্কপ্পসম্মাৰাযামসম্মাসতিসম্মাসমাধিৰসেন পঞ্চঙ্গিকো মগ্গো. ননু চ সম্মাৰাচাদযো কামাৰচরেসু লব্ভন্তীতি? সচ্চং লব্ভন্তি, পাঠে পন অনাগতত্তা ইধ পরিচ্চত্তাতি. দ্ৰত্তিংসচিত্তেসূতি পঠমজ্ঝানিকৰজ্জেসু দ্ৰত্তিংসলোকুত্তরচিত্তেসু. সত্তঙ্গিকোতি অৰিতক্কত্তা সম্মাসঙ্কপ্পো ন লব্ভতীতি তং পরিচ্চজিত্ৰা অৰসেসসত্তমগ্গঙ্গৰসেন সত্তঙ্গিকো ৰুত্তো.
যত্থ পন সম্মাসঙ্কপ্পো লব্ভতি, তত্থ তেন সহ অট্ঠঙ্গিকোতি আহ ‘‘মগ্গো অট্ঠসূ’’তিআদি. তত্থ অট্ঠসু চিত্তেসূতি পঠমজ্ঝানিকেসু অট্ঠসু লোকুত্তরচিত্তেসু. এৰন্তি ছহি মগ্গঙ্গেহি সম্পযুত্তস্স অভাৰতো কত্থচি দ্ৰে মগ্গঙ্গানি, কত্থচি তীণি, কত্থচি চত্তারি, কত্থচি পঞ্চ, কত্থচি সত্ত, কত্থচি অট্ঠাতি এৰং ছহি পকারেহি.
১২৪-৬. ইদানি বলসম্পযোগং দস্সেন্তো আহ ‘‘বলানি দ্ৰে’’তিআদি. তত্থ ৰীরিযবলসমাধিবলৰসেন দ্ৰে বলানি কিরিযাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুদ্ৰযে ৰিভঙ্গৰারে আগতানি ৰীরিযবলসমাধিবলানি পচ্চেকং লব্ভন্তীতি ‘‘দ্ৰে দ্ৰিচিত্তেসূ’’তি ৰুত্তং. একস্মিং তীণীতি একস্মিং ৰিচিকিচ্ছাসহগতে ৰীরিযবলঅহিরিকবলঅনোত্তপ্পবলৰসেন তীণি বলানি. একাদসসু চত্তারীতি ৰিচিকিচ্ছাসহগতৰজ্জেসু একাদসসু অকুসলচিত্তেসু সমাধিবলঞ্চেৰ পুব্বে ৰুত্তানি তীণীতি চত্তারিবলানি. ছ দ্ৰাদসসূতি দ্ৰাদসসু ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেসু সদ্ধাৰীরিযসতিসমাধিহিরিওত্তপ্পৰসেন ছ বলানি.
একূনাসীতিযা সত্তাতি দ্ৰাদসসু ঞাণসম্পযুত্তকামাৰচরচিত্তেসু চেৰ সত্তৰীসতিমহগ্গতচিত্তেসু চ চত্তালীসায লোকুত্তরচিত্তেসু চাতি একূনাসীতিৰিধেসু চিত্তেসু সদ্ধাৰীরিযসতিসমাধিপঞ্ঞাহিরিওত্তপ্পৰসেন সত্ত বলানি. সোল়সেৰাবলানীতি পঞ্চদস অহেতুকৰিপাকানি, কিরিযামনোধাতুআৰজ্জনঞ্চাতি সোল়স বলৰিপ্পযোগতো অবলচিত্তানি. এৰন্তি পঞ্চহি বলেহি সম্পযুত্তস্স অভাৰতো কত্থচি দ্ৰে, কত্থচি তীণি, কত্থচি চত্তারি, কত্থচি ছ, কত্থচি সত্তাতি পঞ্চহি আকারেহি সবলং, ইমেসু একস্সাপি অভাৰতো অবলম্পি চ ৰিঞ্ঞেয্যং, ৰিজানিতব্বন্তি অত্থো. হেতুরাসিআদযো ৰিনিচ্ছযভাৰতো ন ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বং. যেসু চিত্তেসু যানি ঝানঙ্গমগ্গঙ্গবলিন্দ্রিযানি জাযন্তীতি সম্বন্ধো. গাথাবন্ধসুখত্থং ইন্দ্রিযানং ওসানকরণং.
ইতি অভিধম্মত্থৰিকাসিনিযা নাম
অভিধম্মাৰতারসংৰণ্ণনায
চেতসিকৰিভাগনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.