৪. পুগ্গলপঞ্ঞত্তিমাতিকা

এককমাতিকত্থৰণ্ণনা

ইদানি পুগ্গলপঞ্ঞত্তিমাতিকাসংৰণ্ণনানযো হোতি. তত্থ অনুত্তানত্থতো তাৰ ছ পঞ্ঞত্তিযোতি এত্থ ‘‘আচিক্খতি দেসেতি পঞ্ঞপেতি পট্ঠপেতী’’তি (সং. নি. ২.২০) আগতট্ঠানে সন্দস্সনা পকাসনা পঞ্ঞত্তি নাম. ‘‘সুপঞ্ঞত্তং মঞ্চপীঠ’’ন্তি (পারা. ২৬৯) আগতট্ঠানে ঠপনা নিক্খিপনা পঞ্ঞত্তি নাম, ইধ উভযম্পি ৰট্টতি. ছ পঞ্ঞত্তিযোতি হি ছ পঞ্ঞাপনা ছ সন্দস্সনা পকাসনাতিপি, ছ ঠপনা নিক্খিপনাতিপি ৰুত্তং হোতি. নামপঞ্ঞত্তিযেৰ হি তে তে ৰিজ্জমানাৰিজ্জমানে ধম্মে সন্দস্সেতীতিপি. তেন তেন কোট্ঠাসেন ঠপেতীতিপি. খন্ধপঞ্ঞত্তীতিআদি পন সঙ্খেপতো তাসং পঞ্ঞত্তীনং সরূপদস্সনং. তত্থ খন্ধানং ‘‘খন্ধা’’তি পঞ্ঞাপনা সন্দস্সনা পকাসনা চ ঠপনা নিক্খিপনা চ খন্ধপঞ্ঞত্তি নাম…পে… পুগ্গলানং ‘‘পুগ্গলা’’তি পঞ্ঞাপনা সন্দস্সনা পকাসনা চ ঠপনা নিক্খিপনা চ পুগ্গলপঞ্ঞত্তি নাম. ইমা এৰ ছ পঞ্ঞত্তিযো ৰিজ্জন্তি. অঞ্ঞাসম্পি সম্মুতিপরমত্থকথানং পঞ্ঞত্তীনং অনন্তত্তা, উপলক্খণৰসেন পন পধানভাৰতো চ এতাৰ ৰুত্তা. পাল়িমুত্তকনযেন পন সব্বসঙ্গাহিকা ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তিআদযো ছ নামপঞ্ঞত্তিযো অট্ঠকথাসু (পু. প. অট্ঠ. মাতিকাৰণ্ণনা ১) আগতা, তা চ হেট্ঠা ৰুত্তাতি ইধ ন ৰুত্তা. তাসু ইধ পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপদেন অৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, সেসেহি ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি চাতি দ্ৰে এৰ লব্ভন্তি.

অট্ঠকথামুত্তকেন পন আচরিযনযেন অপরাপি ছ পঞ্ঞত্তিযো – উপাদাপঞ্ঞত্তি উপনিধাপঞ্ঞত্তি সমোধানপঞ্ঞত্তি উপনিক্খিত্তপঞ্ঞত্তি তজ্জাপঞ্ঞত্তি সন্ততিপঞ্ঞত্তীতি, যা ‘‘অত্থপঞ্ঞত্তী’’তি ৰুচ্চতি. তত্থ যা খন্ধপঞ্চকং উপাদায নিস্সায সম্মতা সত্তাদিকা, অঙ্গানি উপাদায রথাদিকা, চন্দাদিপরিৰত্তাদযো উপাদায কালদিসাদিকা, তংতংভূতনিমিত্তং, ভাৰনাৰিসেসঞ্চ উপাদায কসিণাদিউগ্গহপটিভাগনিমিত্তাদিকাতি অযং এৰরূপা সভাৰধম্মেহি একত্তেন ৰা সচ্ছিকট্ঠপরমত্থেন অনুপলব্ভসভাৰা উপাদাপঞ্ঞত্তি নাম. পঞ্ঞাপেতব্বট্ঠেন চেসা পঞ্ঞত্তি ৰুত্তা, ন পন পঞ্ঞাপনট্ঠেন. যা তস্স তস্সত্থস্স পঞ্ঞাপনা, সা অৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তিযেৰ.

যা পন অঞ্ঞং পঠমাদিং উপনিধায অপেক্খিত্ৰা দুতিযং রস্সং দীঘং দূরং সন্তিকন্তিআদিকা তদঞ্ঞাপেক্খূপনিধা, ছত্তপাণীতিআদিকা হত্থগতূপনিধা, কুণ্ডলীতিআদিকা সম্পযুত্তূপনিধা, ধঞ্ঞসকটন্তি আদিকা সমারোপিতূপনিধা, ইন্দসালগুহাতিআদিকা অৰিদূরগতূপনিধা, সুৰণ্ণৰণ্ণোতিআদিকা পটিভাগূপনিধা, ব্রাহ্মণগামোতিআদিকা তব্বহুলূপনিধা, মণিকটকন্তিআদিকা তব্বিসিট্ঠূপনিধাতি এৰমাদি অনেকপ্পকারা পঞ্ঞাপনা, অযং উপনিধাপঞ্ঞত্তি নাম.

ধঞ্ঞরাসীতিআদিকা পন সমোধানপঞ্ঞত্তি নাম. পুরিমস্স পুরিমস্স উপনিক্খিপিত্ৰা দ্ৰে তীণীতিআদিকা উপনিক্খিত্তপঞ্ঞত্তি নাম. তংতংসভাৰনিস্সিতা পথৰীআদিকা তজ্জাপঞ্ঞত্তি নাম. আসীতিকোতিআদিকা পন সন্ততিপঞ্ঞত্তি নাম.

অট্ঠকথামুত্তকেনেৰ আচরিযনযেন অপরাপি ধম্মকথিকাদিকা কিচ্চপঞ্ঞত্তি, কিসথূলাদিকা সণ্ঠানপঞ্ঞত্তি, ইত্থিপুরিসাদিকা লিঙ্গপঞ্ঞত্তি, কামাৰচরাদিকা, কোসলকাদিকা চ ভূমিপঞ্ঞত্তি, তিস্সো নাগোতিআদিকা পচ্চত্তপঞ্ঞত্তি, নিরোধাদিকা অসঙ্খতপঞ্ঞত্তি চাতি ছ পঞ্ঞত্তিযো.

এতাসু পন দ্ৰাদসসু তজ্জাপঞ্ঞত্তি, একচ্চা ভূমিপঞ্ঞত্তি, অসঙ্খতপঞ্ঞত্তি চ ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তিসঙ্খাতা নামপঞ্ঞত্তি, তদঞ্ঞা পরমত্থাৰসেসা, পন অত্থপঞ্ঞত্তীতি দীপিতা অৰিজ্জমানাদিপঞ্ঞত্তিযো চাতি. অযং তাৰেত্থ অনুত্তানত্থতো সংৰণ্ণনা.

অত্থনিচ্ছযো পনেত্থাপি পাল়িনযেনেৰ সদ্ধিং হোতি, ন ৰিনা পাল়িং তস্স ৰত্তুমসক্কুণেয্যত্তা. পাল়িযঞ্চ যস্মা আদিতো পঞ্চ পঞ্ঞত্তিযো, তদত্থভূতা খন্ধাদযো চ হেট্ঠা ৰিভঙ্গপ্পকরণে নিপ্পদেসতো কথিতাতি তা ইধ ‘‘কিত্তাৰতা খন্ধানং খন্ধপঞ্ঞত্তি, যাৰতা পঞ্চক্খন্ধা রূপক্খন্ধো’’তিআদিনা সঙ্খেপেনেৰ নিদ্দিট্ঠা, তা চেত্থাপি ৰুত্তত্থা. পুগ্গলপঞ্ঞত্তি পন হেট্ঠা ন ৰুত্তাতি ‘‘কিত্তাৰতা পুগ্গলানং পুগ্গলপঞ্ঞত্তি? সমযৰিমুত্তো, অসমযৰিমুত্তো’’তিআদিনা এককাদিভেদেন যাৰ দসকা দসধা মাতিকং ঠপেত্ৰা ৰিত্থারেনেৰ ৰিভত্তা, সা চ ঞাতব্বপভেদতো অৰুচ্চমানা দুব্বিঞ্ঞেয্যা, তস্মা পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযা এৰ চেত্থ পাল়িনযানুসারেন সঙ্খেপতো অত্থনিচ্ছযো হোতি, সো চেত্থ মাতিকাযং ৰুত্তে সব্বপুগ্গলে অনুদ্ধরিত্ৰা ঞাতব্বানং দুব্বিঞ্ঞেয্যানং পুগ্গলানং এককাদিভেদতোৰ মাতিকং উদ্ধরিত্ৰা ৰিভজনৰসেন সঙ্খেপতোৰ হোতি. কথং? ‘‘সমযৰিমুত্তো অসমযৰিমুত্তো, কুপ্পধম্মো অকুপ্পধম্মো, চেতনাভব্বো অনুরক্খণাভব্বো, ভযূপরতো অভযূপরতো, ভব্বাগমনো অভব্বাগমনো, নিযতো অনিযতো, পটিপন্নকো ফলে ঠিতো, সমসীসী ঠিতকপ্পী, সোতাপন্নো সত্তক্খত্তুপরমো কোলংকোলো একবীজী, সকদাগামী, অনাগামী অন্তরাপরিনিব্বাযী উপহচ্চপরিনিব্বাযী অসঙ্খারপরিনিব্বাযী সসঙ্খারপরিনিব্বাযী উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী, অরহা’’তি এককমাতিকা.

তত্থ যো অপ্পনং নিব্বত্তেতুং যুত্তপত্তকালে রূপারূপসমাপত্তিসঙ্খাতেহি অট্ঠহি ৰিমোক্খেহি পচ্চনীকধম্মতো ৰিমুচ্চিত্ৰা তীসু মগ্গেসু যেন কেনচি যথাসকং আসৰে খেপেত্ৰা ৰুট্ঠিতো, অযং সমযৰিমুত্তো নাম. ‘‘একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা’’তিআদিৰচনতো (পু. প. ১) হি অট্ঠসমাপত্তিলাভী পুথুজ্জনো ৰা খীণাসৰো ৰা ইধ ন গহিতো, সমাপত্তিলাভিনো পন ফলট্ঠসেখাৰ গহিতাতি ৰেদিতব্বা. সুক্খৰিপস্সকখীণাসৰো, সব্বেপি চ অরিযা মগ্গৰিমোক্খং সন্ধায অসমযৰিমুত্তা নাম. বাহিরানঞ্হি অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং সমাপজ্জন্তস্স পৰিৰেকট্ঠানলাভাদিসমযোপি অত্থি, ৰত্তকরণকালাদিঅসমযোপি অত্থি. মগ্গৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চনস্স পন তাদিসো সমযো ৰা অসমযো ৰা নত্থি, যস্স সদ্ধা বলৰতী, ৰিপস্সনা চ আরদ্ধা, তস্স গচ্ছন্তস্স ৰা ভুঞ্জন্তস্স ৰা মগ্গফলপটিৰেধো নাম ন হোতীতি নত্থি, তস্মা সব্বে অরিযা অরিযৰিমোক্খে অসমযৰিমুত্তাতি ৰেদিতব্বা. পুরিমপদেপি লোকিযসমাপত্তিঞ্ঞেৰ সন্ধায সেখা সমযৰিমুত্তা নাম জাতা.

অৰসিভাৰা অট্ঠসমাপত্তিলাভী পন পুথুজ্জনো, সোতাপন্নসকদাগামিনো দ্ৰে সেখা অট্ঠসমাপত্তিং সন্ধায কুপ্পধম্মো নাম. পরিহানধম্মোতিপি দুৰিধা এৰ. অনাগামিআদযো সুপ্পহীনসমাধিপারিপন্থিকত্তা ৰসিভাৰা সমাপত্তিলাভী পুথুজ্জনো, অরিযা চ লোকুত্তরধম্মেপি সন্ধায অকুপ্পধম্মো নাম. অপরিহানধম্মোতি তে এৰ. চেতনাভব্বোতি চেতনাসঙ্খাতেন ঝানসমাপত্তিৰল়ঞ্জনেন অপরিহানিং আপজ্জিতুং ভব্বো. যো হি রূপারূপজ্ঝানেসু আচিণ্ণৰসিতায চেতনাসঙ্খাতায ঝানসমাপত্তিযা নিরন্তরং ৰল়ঞ্জমানো তেহি ন পরিহাযতি, অৰল়ঞ্জমানো চ পরিহাযতি, অযং ৰল়ঞ্জমানো চেতনাভব্বো নাম. অনুরক্খণাভব্বোতি ঝানস্স উপকারানুপকারধম্মে জানিত্ৰা অনুরক্খণায অৰল়ঞ্জমানোপি অপরিহানিং আপজ্জিতুং ভব্বো, এসো চ পুরিমতো বলৰতরো, আচিণ্ণৰসিনো পঞ্ঞাসম্পদায উপকারানুপকারধম্মে জানিত্ৰা তদনুরূপং পটিপজ্জনতোতি ৰেদিতব্বো.

ভযূপরতোতি ভযেন পাপতো উপরতো ৰিরতো সেখো, কল্যাণপুথুজ্জনো চ. তেসু পচ্ছিমো দুগ্গতিৰট্টকিলেসউপৰাদসঙ্খাতেহি চতূহি ভযেহি পাপতো ওরমতি, সেখো দুগ্গতিৰজ্জেহি, অপাযেহি মুত্তত্তা. খীণাসৰো পন অভযূপরতো নাম সমুচ্ছিন্নভযত্তা, উপৰাদতো পন ওরমিতব্বো.

অভব্বাগমনোতি সম্মত্তনিযামাগমনস্স অভব্বো, যে আনন্তরিযসঙ্খাতেন কম্মাৰরণেন, নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিসঙ্খাতেন কিলেসাৰরণেন, অহেতুকদুহেতুকপটিসন্ধিসঙ্খাতেন ৰিপাকাৰরণেন চ সমন্নাগতা, বুদ্ধাদীসু চ সদ্ধারহিতা, মগ্গভাৰনায চ উত্তরকুরুকাদযো ৰিয অচ্ছন্দিকা, পুব্বূপনিস্সযরহিতা চ, সব্বেতে অভব্বাগমনা নাম. ৰিপরীতা ভব্বাগমনা নাম. পঞ্চানন্তরিযনিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকা নিরযগমনে, অট্ঠ অরিযপুগ্গলা অনুপাদাপরিনিব্বানাদীসু নিযতা নাম. অৰসেসপুগ্গলা অনিবদ্ধগতিকতায অনিযতা নাম, উত্তরকুরুকা পন সুগতিনিযতাপি মিচ্ছত্তসম্মত্তনিযামস্সেৰ ইধাধিপ্পেতত্তা ‘‘নিযতা’’তি ন ৰুত্তা. মগ্গসমঙ্গী পুগ্গলো মগ্গক্খণে ফলত্থায পটিপন্নকো নাম, ফলসমঙ্গী ফলানুপ্পত্তিযম্পি ফলে ঠিতো নাম.

যস্স পন অপুব্বাচরিমং আসৰপরিযাদানঞ্চ হোতি জীৰিতপরিযাদানঞ্চ, অযং সমসীসী নাম. সো চ তিৰিধো হোতি ইরিযাপথসমসীসী রোগসমসীসী জীৰিতসমসীসীতি. তত্থ যো চতূসু ইরিযাপথেসু একস্মিং ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা তস্মিঞ্ঞেৰ ইরিযাপথে পরিনিব্বাতি, অযং ইরিযাপথসমসীসী নাম. যো পন একং রোগং পত্ৰা অন্তোরোগে এৰ ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা তেনেৰ রোগেন পরিনিব্বাতি, অযং রোগসমসীসী নাম. যস্স পন কিলেসসীসসঙ্খাতা অৰিজ্জা, অরহত্তমগ্গেন পৰত্তসীসসঙ্খাতং জীৰিতিন্দ্রিযঞ্চ চুতিচিত্তেন সমং পরিযাদানং গচ্ছতি, অযং জীৰিতসমসীসী নাম. কথমিদং সমং হোতীতি? ৰারসমতায. যস্মিং হি ৰারে মগ্গেন কিলেসে খেপিতে পচ্চৰেক্খণঞাণানি পৰত্তন্তি, তস্সানন্তরমেৰ পরিনিব্বাযতো ইমায ৰারসমতায ইদং উভযসীসপরিযাদানম্পি সমং হোতি নাম, অযমেৰ জীৰিতসমসীসী ইধাধিপ্পেতো.

ঠিতকপ্পীতি ঠিতো কপ্পো ঠিতকপ্পো, স্ৰাস্স অত্থীতি ঠিতকপ্পী, কপ্পম্হি ৰিনস্সমানম্হি কপ্পং ঠপেতুং সমত্থোতি অত্থো.

সচে হি যেসং মগ্গসমঙ্গিক্খণে কপ্পৰিনাসো ভৰেয্য, নেৰ তাৰ কপ্পো ৰিনস্সেয্য, যাৰাযং যথাসকং ফলং ন সচ্ছিকরোতীতি তে ৰিনস্সমানম্পি কপ্পং ঠপেন্তীতি ঠিতকপ্পিনো নাম জাতাতি. কিঞ্চাপি কপ্পৰিনাসনকালে সাসনং নত্থি, গতকোটিকে হি কালে কপ্পৰিনাসো হোতি, এৰং সন্তেপি মগ্গানন্তরফলস্স অনন্তরাযং দীপেতুং ইদং অভূতম্পি কারণং আহটং.

সোতাপন্নোতি নিব্বানসমুদ্দনিন্নতায সোতসঙ্খাতস্স মগ্গস্স পঠমসমঙ্গী ৰুচ্চতি, ইধ পন ফলট্ঠো অধিপ্পেতো. তস্সেৰ চ পভেদদস্সনত্থং ‘‘সত্তক্খত্তুপরমো’’তিআদি ৰুত্তং. সত্তৰারা পরমা অস্স ভৰূপপত্তীতি সত্তক্খত্তুপরমো, ততো পরং অট্ঠমং ভৰং নাদিযতীতি অত্থো. সোতাপন্নো হি যো সত্তক্খত্তুং দেৰেসু, মনুস্সেসু চ পটিসন্ধিং গহেত্ৰা সত্তমে ভৰে দুক্খস্সন্তং করোতি, অযং সত্তক্খত্তুপরমো নাম. কুলতো কুলং ভৰতো ভৰং গচ্ছতীতি কোলংকোলো. সো হি দেৰমনুস্সৰসেন দ্ৰে গতিযো ভৰে সংসরিত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি, অযং কোলংকোলো নাম. কম্মপটিসন্ধিযা একং কম্মং কিলেসবীজং অস্সাতি একবীজী. সো হি একস্মিঞ্ঞেৰ ভৰে খীণাসৰো হোতি. কিং পনস্স ভেদস্স নিযামকন্তি? ৰিপস্সনাভিঞ্ঞাভেদা. সোতাপন্নেসু হি যো ৰিপস্সনায পমত্তো, সো সত্তক্খত্তুপরমো হোতি. যো কিঞ্চি অপ্পমত্তো, সো কোলংকোলো. যো পন ৰিপস্সনায অতিৰিয অপ্পমত্তো, সো একবীজী হোতি. যে পন অভিৰিয পমত্তা ৰট্টজ্ঝাসযা অনাথপিণ্ডিকৰিসাখাসক্কাদযো, তে পুনপ্পুনং ৰট্টস্মিংযেৰ ৰিচরন্তা আদিতো পট্ঠায ছ দেৰলোকে ওসাপেত্ৰা ব্রহ্মলোকেসুপি যথাক্কমং নিব্বত্তিত্ৰা অকনিট্ঠে ঠত্ৰা পরিনিব্বন্তি, ন তে ইধ গহিতা. তে হি মনুস্সগতিং পুনপ্পুনং আদিযন্তি. যে পন মনুস্সগতিযম্পি ভৰং আদিযন্তি, তেসং ৰসেন সত্তক্খত্তুপরমো কোলংকোলো মানুসিকভৰনিব্বত্তকো এৰ একবীজী গহিতো. তে পন সদ্ধাধুরেন আগতা তযো, পঞ্ঞাধুরেন আগতা তযোতি সোতাপন্নো ছব্বিধো হোতীতি ৰেদিতব্বো.

পটিসন্ধিৰসেন পন সকিং ইমং মনুস্সগতিং আগচ্ছতীতি সকদাগামী, দুতিযমগ্গফলসমঙ্গী. ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তারো ৰজ্জেত্ৰা একোৰ গহিতো. একচ্চো হি সকদাগামিফলে ঠত্ৰা পুন দুতিযভৰে ইধেৰ পরিনিব্বাতি, একচ্চো ইধ পত্ৰা দেৰলোকে পরিনিব্বাতি, একচ্চো দেৰলোকে পত্ৰা দুতিযভৰে তত্থেৰ পরিনিব্বাতি, একচ্চো দেৰলোকে পত্ৰা ইধূপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাতি, ইমে চত্তারোপি ইধ ন গহিতা. যো পন ইধ পত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা পুন ইধূপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাতি, অযমেকোৰ ইধ গহিতো. ইমস্স চ দ্ৰে পটিসন্ধিযো, একবীজিস্স পন একাৰাতি ইদং তেসং নানাকরণন্তি ৰেদিতব্বং.

পটিসন্ধিৰসেন কামভৰং নাগচ্ছতীতি অনাগামী, ততিযমগ্গফলসমঙ্গী. তস্সেৰ পন পভেদদস্সনত্থং ‘‘অন্তরাপরিনিব্বাযী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অন্তরাপরিনিব্বাযীতি আযুৰেমজ্ঝস্স অন্তরা এৰ অরহত্তমগ্গং উপ্পাদেত্ৰা কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযনসীলো একো অনাগামী. সো চ উপ্পন্নসমনন্তরং পরিনিব্বাযী, আযুৰেমজ্ঝং অপ্পত্ৰা পরিনিব্বাযী, আযুৰেমজ্ঝং পত্ৰা পরিনিব্বাযীতি তিৰিধো হোতি. উপহচ্চপরিনিব্বাযীতি আযুৰেমজ্ঝং উপহচ্চ অতিক্কমিত্ৰা, মরণসমযং ৰা উপহচ্চ উপগন্ত্ৰা পরিনিব্বাযী, আযুৰেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৰা যাৰ মরণসমযা পরিনিব্বাযীতি অত্থো. অসঙ্খারপরিনিব্বাযীতি অসঙ্খারেন অপ্পদুক্খেন অধিমত্তপ্পযোগং অকত্ৰা পরিনিব্বাযনসীলো. সসঙ্খারপরিনিব্বাযীতি সসঙ্খারেন দুক্খেন কসিরেন অধিমত্তপ্পযোগেন পরিনিব্বাযনসীলো. উদ্ধংসোতোতি উদ্ধংৰাহিভাৰেন উদ্ধমস্স তণ্হাসোতং ৰট্টসোতঞ্চ, উদ্ধং ৰা গন্ত্ৰা পটিলভিতব্বতো উদ্ধং মগ্গসোতমস্সাতিপি উদ্ধংসোতো. অকনিট্ঠং গচ্ছতীতি অকনিট্ঠগামী. ইমেসং পন অনাগামীনং পভেদদস্সনত্থম্পেত্থ উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতিআদি চতুক্কং ৰেদিতব্বং.

তত্থ যো অৰিহতো পট্ঠায চতূসু যথাক্কমং উপ্পজ্জিত্ৰা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা চুতো অকনিট্ঠে উপ্পজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাতি, অযং উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. যো পন অকনিট্ঠং অপ্পত্ৰা অন্তরা পরিনিব্বাতি, অযং উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামী নাম. যো মনুস্সলোকো অকনিট্ঠমেৰ গন্ত্ৰা পরিনিব্বাতি, অযং ন উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. যো পন হেট্ঠা চতূসু সুদ্ধাৰাসেসু অঞ্ঞতরস্মিং উপ্পজ্জিত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাতি, অযং ন উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামী নাম. এৰমেতে অনাগামিনো অট্ঠচত্তালীসৰিধা হোন্তি. কথং? অৰিহেসু তাৰ তযো অন্তরাপরিনিব্বাযিনো, একো উপহচ্চপরিনিব্বাযী, একো উদ্ধংসোতোতি পঞ্চ, তে অসঙ্খারপরিনিব্বাযিসসঙ্খারপরিনিব্বাযিৰসেন দস হোন্তি, এৰং অতপ্পসুদস্সসুদস্সীসূতি চত্তালীসং, অকনিট্ঠে পন উদ্ধংসোতো নত্থি, তস্মা তত্থ তং সসঙ্খারাসঙ্খারৰসেন দুৰিধং উদ্ধংসোতং ৰজ্জেত্ৰা অট্ঠ চাতি অট্ঠচত্তালীস হোন্তি.

অরহাতি কিলেসারীনং হতত্তাদিনা খীণাসৰো অরহা নাম. সো সুঞ্ঞতাদিৰিমোক্খত্তযৰসেন তিৰিধো হুত্ৰা পুন পচ্চেকং পটিপদাচতুক্কৰসেন দ্ৰাদসৰিধা হোন্তি. যথা চ অরহা দ্ৰাদসৰিধো, এৰং দ্ৰাদসেৰ সকদাগামিনো, চতুৰীসতি সোতাপন্না অট্ঠচত্তালীস অনাগামিনোৰ পচ্চেকন্তি ৰেদিতব্বং. ইমে চ সব্বে অরিযা ইমস্মিং সাসনে এৰ উপ্পজ্জন্তি, নো বহিদ্ধাতি. এককনযো.

দুকাদিমাতিকত্থৰণ্ণনা

দুকাদীসু ‘‘দ্ৰে পুগ্গলা – কোধনো চ উপনাহী চ মক্খী চ পল়াসী চা’’তিআদিনা দুকঞ্চ, ‘‘তযো পুগ্গলা – নিরাসো আসংসো ৰিগতাসো’’তিআদিনা তিকঞ্চ, ‘‘চত্তারো পুগ্গলা – অসপ্পুরিসো, অসপ্পুরিসেনঅসপ্পুরিসতরো, সপ্পুরিসো, সপ্পুরিসেনসপ্পুরিসতরো’’তিআদিনা চতুক্কঞ্চ, ‘‘পঞ্চ পুগ্গলা – অত্থেকচ্চো পুগ্গলো আরভতি চ ৰিপ্পটিসারী চ হোতি, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি. যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী চ হোতি…পে… অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো নারভতি ৰিপ্পটিসারী চ হোতি…পে… অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো নারভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতি…পে… অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’’তিআদিনা পঞ্চকঞ্চ ৰিত্থারতো মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা সব্বেপি তে পুগ্গলা নিদ্দিট্ঠা, ইধ পন তে গন্থৰিত্থারভযেন সব্বে ন উদ্দিট্ঠা, পাল়িযা এৰ ঞাতব্বাতি.

তত্থ তিকে নিরাসোতি অরহত্তাসায ৰিরহিতো দুস্সীলো. তস্স হি অত্তনো অভব্বতায ভব্বসহাযকস্স সীলৰতো অরহত্তপ্পত্তিং সুত্ৰা, চণ্ডালপুত্তস্স ৰিয কস্সচি রাজপুত্তস্স রজ্জাভিসেকং সুত্ৰা অভিসেকপ্পত্তিযং, ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি অরহত্তং পাপুণেয্য’’ন্তি অরহত্তপ্পত্তিযং পত্থনাপি ন উপ্পজ্জতি. আসংসোতি অরহত্তং আসীসমানো পত্থযমানো সীলৰা. তস্স হি অরহত্তপত্থনায সীলসম্পত্তিযা ঠিতত্তা কস্সচি অরহত্তপ্পত্তিং সুত্ৰা, উভতোসুজাতস্স রাজকুমারস্স ৰিয তাদিসস্স কস্সচি রজ্জাভিসেকং সুত্ৰা অভিসেকপ্পত্তিযং, অরহত্তপ্পত্তিযং পত্থনা উপ্পজ্জতি. ৰিগতাসোতি অরহা. সো হি পত্তঅরহত্ততায তত্থ ৰিগতাসো হোতি পত্তাভিসেকো ৰিয খত্তিযো অভিসেকপ্পত্তিযন্তি ৰেদিতব্বং.

চতুক্কে পন পাণাতিপাতাদিঅকুসলকম্মপথসমন্নাগতো অসপ্পুরিসো নাম. যো পন সযম্পি পাণাতিপাতাদীনি কত্ৰা পরঞ্চ তত্থ সমাদপেতি, অযং অসপ্পুরিসেনঅসপ্পুরিসতরো, অসপ্পুরিসতোপি অসপ্পুরিসতরোতি অত্থো. ৰুত্তপটিপক্খকুসলৰসেন সপ্পুরিসো, সপ্পুরিসেনসপ্পুরিসতরো চ ৰেদিতব্বো.

পঞ্চকে আরভতি চ ৰিপ্পটিসারী চ হোতীতি এত্থ আরম্ভ-সদ্দো আপত্তিৰীতিক্কমে ৰত্ততি, তস্মা আপত্তিৰীতিক্কমৰসেন আরভতি চেৰ তপ্পচ্চযা চ ৰিপ্পটিসারী হোতীতি অত্থো. চেতোৰিমুত্তিন্তি ফলসম্পযুত্তসমাধিং. পঞ্ঞাৰিমুত্তিন্তি ফলসম্পযুত্তঞাণং. যথাভূতং নপ্পজানাতীতি অনধিগতত্তা যথাসভাৰতো নপ্পজানাতি. যত্থস্সাতি যস্মিং অরহত্তফলসঙ্খাতে ঝানে অধিগতে অস্স পুগ্গলস্স সব্বে পাপকা অকুসলা ধম্মা নিরৰসেসা নিরুজ্ঝন্তি, তে নপ্পজানাতীতি সম্বন্ধো. কিঞ্চাপি তে মগ্গক্খণে এৰ নিরুজ্ঝন্তি নাম, ফলক্খণে পন নিরুদ্ধা নাম হোন্তি, ইধ পন মগ্গকিচ্চৰসেন ‘‘ফলক্খণে নিরুজ্ঝন্তী’’তি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.

আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী চ হোতীতি আপত্তিং আপজ্জতি, তং পন দেসেতুং সভাগপুগ্গলং পরিযেসতি, ৰুট্ঠাপেতি ৰা, তস্মা ন ৰিপ্পটিসারী হোতি. নারভতি ৰিপ্পটিসারী চ হোতীতি আপত্তিং নাপজ্জতি, ৰিনযপঞ্ঞত্তিযং পন অকোৰিদত্তা অনাপত্তিযা আপত্তিসঞ্ঞিতায ৰুট্ঠিতাযপি তং আপত্তিযা ৰিপ্পটিসারং ৰিনোদেতুং অসক্কুণেয্যতায ৰিপ্পটিসারী হোতি. নারভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতীতি নারভতি নেৰ আপত্তিং আপজ্জতি, ন ৰিপ্পটিসারী হোতি. অরহত্তঞ্চ ন পাপুণাতি. কতরো পনেস পুগ্গলোতি? সীলৰা ওস্সট্ঠৰীরিযো পুগ্গলো. সো হি ‘‘কিং মে ইমস্মিং বুদ্ধকালে পরিনিব্বানেন, অনাগতে মেত্তেয্যসম্মাসম্বুদ্ধকালে পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৰিসুদ্ধসীলোপি পটিপত্তিং ন পূরেতি. ইমে চত্তারোপি পুগ্গলা তথা তথা ওৰদিত্ৰা আসৰক্খযে পতিট্ঠাপেতব্বা. এৰং হি তেপি য্ৰাযং পঞ্চমো পুগ্গলো নারভতি ন ৰিপ্পটিসারী আরদ্ধৰীরিযো অরহত্তং পাপুণাতি, তেন সমসমাৰ ভৰিস্সন্তীতি.

ছক্কাদীসু –

‘‘ছ পুগ্গলা – অত্থেকচ্চো পুগ্গলো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝতি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পাপুণাতি বলেসু চ ৰসীভাৰং. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… অভিসম্বুজ্ঝতি, ন চ তত্থ সব্বঞ্ঞুতং পাপুণাতি, ন চ বলেসু ৰসিভাৰং. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… অনভিসম্বুজ্ঝতি, দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি, সাৰকপারমিঞ্চ পাপুণাতি. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… দুক্খস্সন্তকরো হোতি, ন চ সাৰকপারমিং পাপুণাতি. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… অনভিসম্বুজ্ঝতি, ন চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি, অনাগামী হোতি অনাগন্তা ইত্থত্তং. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… অনভিসম্বুজ্ঝতি, ন চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি, আগামী হোতি আগন্তা ইত্থত্ত’’ন্তি –

ছক্কং, ‘‘সত্ত পুগ্গলা – সত্ত উদকূপমা পুগ্গলা সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৰ হোতি, উম্মুজ্জিত্ৰা নিমুজ্জতি, উম্মুজ্জিত্ৰা ঠিতো হোতি, উম্মুজ্জিত্ৰা ৰিপস্সতি ৰিলোকেতি, উম্মুজ্জিত্ৰা পতরতি, উম্মুজ্জিত্ৰা পটিগাধপ্পত্তো হোতি, উম্মুজ্জিত্ৰা তিণ্ণো হোতি পারঙ্গতো, থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো’’তিআদিনা সত্তকং, ‘‘অট্ঠ পুগ্গলা – চত্তারো মগ্গসমঙ্গিনো, চত্তারো ফলসমঙ্গিনো পুগ্গলা’’তি অট্ঠকং, ‘‘নৰ পুগ্গলা – সম্মাসম্বুদ্ধো পচ্চেকসম্বুদ্ধো উভতোভাগৰিমুত্তো পঞ্ঞাৰিমুত্তো কাযসক্খী দিট্ঠিপ্পত্তো সদ্ধাৰিমুত্তো ধম্মানুসারী সদ্ধানুসারী’’তি নৰকং, ‘‘দস পুগ্গলা – পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা’’তি দসকঞ্চ মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা পাল়িযং নিদ্দেসো কতো. তত্থ ছক্কে পঠমেন পদেন সম্মাসম্বুদ্ধো দট্ঠব্বো. সো হি অনাচরিযকো অত্তনা উপ্পাদিতেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপদট্ঠানেন অরহত্তমগ্গঞাণেন সব্বাকারতো সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝিত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পাপুণি, দসঞাণবলেসু চ ৰসিভাৰন্তি. দুতিযেন পন পচ্চেকসম্বুদ্ধো দট্ঠব্বো. ততিযেন অগ্গসাৰকো, চতুত্থেন অৰসেসা অরহন্তো, পঞ্চমেন অনাগামী, ছট্ঠেন সোতাপন্নসকদাগামিনো দট্ঠব্বা. তে হি ‘‘আগন্তা ইত্থত্ত’’ন্তি ৰুত্তাতি.

সত্তকে পঠমেন পদেন সাসনে অনিৰিট্ঠসদ্ধো নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিধম্মেহি একন্তকাল়কেহি সমন্নাগতো গহিতো. সো হি সমুদ্দে উদকভীরুকপুরিসো ৰিয সংসারে অপাযে নিমুগ্গো নিমুগ্গোৰ হোতি, ন পুন ভৰতো ৰুট্ঠাতি, অনন্তম্পি কালং ভৰে এৰ ৰিচরতি সাসনসমাযোগাভাৰা. দুতিযেন পদেন সাসনে পটিলদ্ধসদ্ধোপি দেৰদত্তাদযো ৰিয সদ্ধাদিপরিহানিযং ঠিতো দুস্সীলো গহিতো. সো হি সমুদ্দে কেনচি কারণেন উম্মুজ্জিত্ৰা পুন নিমুগ্গো ৰিয সাসনসদ্ধায উম্মুজ্জিত্ৰাপি অপাযে নিমুজ্জতি এৰ, অযং পন চিরকালাতিক্কমেন বুদ্ধাদীহি, অত্তনা এৰ ৰা পচ্চেকবোধিঞাণেন ভৰতো উদ্ধরণীযো হোতি সাসনে সকিং উপ্পন্নাযপি সদ্ধায মোক্খভাৰেন নিযমেন নিব্বানাৰহত্তা. অযমেৰ হিস্স পুরিমপুগ্গলতো ৰিসেসো, ইতরথা তস্স ৰিসুং গহণে পযোজনমেৰ ন সিযাতি গহেতব্বং. ততিযেন সাসনে উপ্পন্নসদ্ধো ঠিতিভাগিযেহি সীলাদিগুণেহি সমন্নাগতো গহিতো. সো হি উম্মুজ্জিত্ৰা তীরং অদিস্ৰাৰ সমুদ্দমজ্ঝে নাৰাদিআগমনং ওলোকেন্তো পুন অনিমুজ্জিত্ৰা উণ্ণতপ্পদেসে ঠিতো ৰিয সাসনসদ্ধায উম্মুজ্জিত্ৰা নিব্বানং অদিস্ৰাৰ বুদ্ধাদিং ওলোকযমানো সগ্গে, সীলাদিম্হি ঠিতো হোতি. চতুত্থেন পন সোতাপন্নো গহিতো. সো হি উম্মুজ্জিত্ৰা ঠিতো তীরং দিস্ৰা উত্তরণূপাযং ৰিলোকযমানো ৰিয লোকুত্তরসদ্ধায উম্মুজ্জিত্ৰা নিব্বানতীরং দিস্ৰা উত্তরণোপাযং ৰিলোকেতি. পঞ্চমেন সকদাগামী গহিতো. সো হি সমুদ্দে তীরং দিস্ৰা তদভিমুখং পতরমানো ৰিয পঠমমগ্গেন নিব্বানতীরং দিস্ৰা তদভিমুখং দুতিযমগ্গেন পতরতি নাম. ছট্ঠেন অনাগামী গহিতো. সো হি পতরিত্ৰা তীরং উপগ্গম্ম কটিপ্পমাণে উদকে ঠিতো ৰিয অরহত্তসমীপে সতিকৰাটপতিত্থে অনাৰত্তিধম্মতায ততিযমগ্গেন তিট্ঠতি. সত্তমেন পন অরহা গহিতো, সো হি তরিত্ৰা পারং পত্ৰা ঠিতপুরিসো ৰিয চত্তারো ওঘে তরিত্ৰা নিব্বানত্থলে ঠিতো খীণাসৰব্রাহ্মণো নাম হোতীতি.

নৰকে উভতোভাগৰিমুত্তোতি রূপারূপসমাপত্তিযা ৰিক্খম্ভনৰিমোক্খেন, অরিযমগ্গেন সমুচ্ছেদৰিমোক্খেন কিলেসতো ৰিমুত্তো, অরূপসমাপত্তিযা ৰা রূপকাযতো, মগ্গেন চ নামকাযতোতি ইমেহি উভতোভাগেহি ৰিমুত্তোতিপি উভতোভাগৰিমুত্তো, সো চতুন্নং অরূপসমাপত্তীনং একেকতো ৰুট্ঠায সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা অরহত্তপ্পত্তানং চতুন্নং, নিরোধা ৰুট্ঠায অরহত্তপ্পত্তঅনাগামিনো চ ৰসেন পঞ্চৰিধো, তেসু পচ্ছিমোৰ নিপ্পরিযাযতো উভতোভাগৰিমুত্তো নাম, সেসা পরিযাযেন. এত্থ চ রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানং কিলেসকাযতো ৰিমুত্তম্পি রূপকাযতো অৰিমুত্তং, অরূপাৰচরং পন তদভযতোপি ৰিমুত্তং, তস্মা তদেৰ পাদকং কত্ৰা অরহত্তপ্পত্তোৰ উভতোভাগৰিমুত্তো হোতি, ন রূপাৰচরন্তি ৰেদিতব্বং. পঞ্ঞাৰিমুত্তোতি অরহত্তমগ্গপঞ্ঞায আসৰেহি ৰিমুত্তো. সো হি সুক্খৰিপস্সকো, চতূহি রূপাৰচরজ্ঝানেহি ৰুট্ঠায অরহত্তপ্পত্তা চত্তারো চাতি পঞ্চৰিধো. অরূপাৰচরজ্ঝানেসু হি একস্মিম্পি সতি উভতোভাগৰিমুত্তোৰ নাম হোতি.

কাযসক্খীতি রূপারূপজ্ঝানলাভী অরিযো. সো হি সোতাপত্তিমগ্গট্ঠৰজ্জিতানং ছন্নং সেখানং ৰসেন ছব্বিধো. তেনেৰ হিস্স ‘‘একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা’’তি নিদ্দেসে ৰুত্তং. সোতাপত্তিমগ্গট্ঠস্স চ ন কেচিপি আসৰা পরিক্খীণাতি ৰত্তব্বা, পরিক্খীযিস্সন্তীতি পন ৰত্তব্বা, অরহতো পন সব্বেপি আসৰা পরিক্খীণা, ন একচ্চেতি. সো হি ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকরোতীতি কাযসক্খী, ফুট্ঠানং পটিলদ্ধানং ঝানানং অনন্তরং নামকাযেন নিরোধং সচ্ছিকরোতীতিপি কাযসক্খী, কাযেনাতি চেত্থ ‘‘নামকাযেন চেৰ পরমত্থসচ্চং সচ্ছিকরোতি, পঞ্ঞায চ অতিৰিজ্ঝ পস্সতী’’তি ৰচনতো অরহত্তফলং ঠপেত্ৰা সেসমগ্গফলানমেতং অধিৰচনং, তেন কাযেন পঠমজ্ঝানানন্তরং নিব্বানস্স সচ্ছিকরণতোপি কাযসক্খীতি কেচি. দিট্ঠিপ্পত্তোতি সুক্খৰিপস্সকো, রূপজ্ঝানলাভী চ যথাৰুত্তো ছব্বিধো সেখো চ, অযং দিট্ঠন্তপ্পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. দস্সনং দিট্ঠি, পঠমমগ্গো, তস্স অনন্তরং নিরোধপ্পত্তোতি অত্থো. দিট্ঠপ্পত্তোতিপি পাঠো, তস্স পঠমমগ্গেন দিট্ঠং নিব্বানং পুন পত্তোতি অত্থো.

সদ্ধাৰিমুত্তোতি সুক্খৰিপস্সকো, রূপজ্ঝানলাভী চ যথাৰুত্তো ছব্বিধো সেখো চ. অযং হি সদ্দহন্তো ৰিমুত্তোতি সদ্ধাৰিমুত্তো. কথং পনেতস্স দিট্ঠিপ্পত্ততো নানত্তন্তি? আগমনীযপটিপদায. দিট্ঠিপ্পত্তো হি পঞ্ঞাসম্পদায পুব্বভাগে ৰিপস্সনায কিলেসে অপ্পদুক্খেন ৰিক্খম্ভেন্তো আগতো, সদ্ধাৰিমুত্তো পন সদ্ধাবহুলতায কিলেসে দুক্খেন ৰিক্খম্ভেন্তো আগতো. এতমেৰ হি ভেদং সন্ধায নিদ্দেসে ‘‘একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি, নো চ খো যথাদিট্ঠিপ্পত্তস্সা’’তি ৰুত্তং.

ধম্মানুসারীতি যস্স সোতাপত্তিমগ্গক্খণে পঞ্ঞিন্দ্রিযং অধিমত্তং হোতি, অযং পঞ্ঞাসঙ্খাতেন ধম্মেন সরতি অনুস্সরতীতি ধম্মানুসারী, সোতাপত্তিমগ্গট্ঠস্সেতং নামং. ফলে পন পত্তে দিট্ঠিপ্পত্তো নাম হোতি. সদ্ধানুসারীতি যস্স সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সদ্ধিন্দ্রিযং অধিমত্তং হোতি, অযং সদ্ধায সরতি অনুস্সরতীতি সদ্ধানুসারী, সোতাপত্তিমগ্গট্ঠস্সেতং নামং. ফলে পন পত্তে সদ্ধাৰিমুত্তো নাম হোতি.

লোকুত্তরধম্মং হি নিব্বত্তেন্তানং দ্ৰে ধুরানি নাম, দ্ৰে অভিনিৰেসা নাম, দ্ৰে সীসানি নাম. তত্থ সদ্ধাধুরং পঞ্ঞাধুরন্তি দ্ৰে ধুরানি নাম. একো পন সমথাভিনিৰেসো, একো ৰিপস্সনাভিনিৰেসোতি দ্ৰে অভিনিৰেসা. একো চ অরহত্তং মত্থকং পাপুণন্তো উভতোভাগৰিমুত্তো হোতি, একো পঞ্ঞাৰিমুত্তোতি ইমানি দ্ৰে সীসানি নাম. যে হি কেচি লোকুত্তরং ধম্মং নিব্বত্তেন্তি, সব্বে তে দ্ৰে ইমে ধম্মে ধুরং কত্ৰা ইমেসু দ্ৰীসু ঠানেসু অভিনিৰিসিত্ৰা ইমেহি দ্ৰীহি ঠানেহি ৰিমুচ্চন্তি. তেসু যো ভিক্খু অট্ঠসমাপত্তিলাভী পঞ্ঞং ধুরং কত্ৰা সমথৰসেন অভিনিৰিট্ঠো অঞ্ঞতরং অরূপসমাপত্তিং পদট্ঠানং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, অযং সোতাপত্তিমগ্গক্খণে ধম্মানুসারী নাম. পরতো পন ছসু ঠানেসু কাযসক্খী নাম. অরহত্তফলং পত্তে উভতোভাগৰিমুত্তো নাম.

অপরো পঞ্ঞমেৰ ধুরং কত্ৰা ৰিপস্সনাৰসেন অভিনিৰিট্ঠো সুদ্ধসঙ্খারে ৰা রূপাৰচরজ্ঝানেসু ৰা অঞ্ঞতরং সম্মসিত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, অযম্পি সোতাপত্তিমগ্গক্খণে ধম্মানুসারী নাম. পরতো পন ছসু ঠানেসু দিট্ঠিপ্পত্তো নাম, অরহত্তং পত্তে পঞ্ঞাৰিমুত্তো নাম.

অপরো পন অট্ঠসমাপত্তিলাভী সদ্ধং ধুরং কত্ৰা সমাধিৰসেন অভিনিৰিট্ঠো অঞ্ঞতরং অরূপসমাপত্তিং পদট্ঠানং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, অযং সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সদ্ধানুসারী নাম, পরতো ছসু ঠানেসু কাযসক্খীযেৰ নাম. অরহত্তং পত্তে উভতোভাগৰিমুত্তোযেৰ নাম. অপরো সদ্ধমেৰ ধুরং কত্ৰা ৰিপস্সনাৰসেন অভিনিৰিট্ঠো সুদ্ধসঙ্খারে ৰা রূপাৰচরজ্ঝানেসু ৰা অঞ্ঞতরং সম্মসিত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, অযম্পি সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সদ্ধানুসারী নাম, পরতো ছসু ঠানেসু সদ্ধাৰিমুত্তো নাম. অরহত্তপ্পত্তে পঞ্ঞাৰিমুত্তো নাম. ইমে সত্ত পুগ্গলা সম্মাসম্বুদ্ধপচ্চেকসম্বুদ্ধেহি সদ্ধিং নৰ লোকে অগ্গদক্খিণেয্যা নামাতি.

দসকে পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠাতি সত্তক্খত্তুপরমো, কোলংকোলো, একবীজী, সকদাগামী কামাৰচরপটিসন্ধিকো, অরহা চাতি ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ কামাৰচরভূমিযঞ্ঞেৰ অনুপাদিসেসনিব্বানসঙ্খাতা নিট্ঠাতি অত্থো. কামাৰচরত্তভাৰে এৰ হি এতে পরিনিব্বাযন্তি, নাঞ্ঞস্মিং. পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠাতি অন্তরাপরিনিব্বাযী উপহচ্চপরিনিব্বাযী অসঙ্খারপরিনিব্বাযী সসঙ্খারপরিনিব্বাযী উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী চাতি ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ কামাৰচরে অত্তভাৰং ৰিহায ৰিজহিত্ৰা ব্রহ্মত্তভাৰে ঠিতানঞ্ঞেৰ নিট্ঠাতি অত্থো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি. অযমেত্থ সঙ্খেপতো পাল়িনযেন সদ্ধিং অত্থনিচ্ছযো, ৰিত্থারো পন পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপাল়িঅট্ঠকথাসু (পু. প. মাতিকা ১ আদযো; পু. প. অট্ঠ. মাতিকাৰণ্ণনা ১) গহেতব্বোতি.

মোহৰিচ্ছেদনিযা অভিধম্মমাতিকত্থৰণ্ণনায

পুগ্গলপঞ্ঞত্তিমাতিকত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.