অভিধম্মদুকমাতিকত্থৰণ্ণনা

দুকমাতিকায পন হেট্ঠা অনাগতপদত্থৰণ্ণনংযেৰ করিস্সাম. হেতুগোচ্ছকে তাৰ হেতূ ধম্মাতি এত্থ হেতুহেতু পচ্চযহেতু উত্তমহেতু সাধারণহেতূতি চতুব্বিধা হেতূ. তত্থ অলোভাদযো ছ ধম্মা হেতুহেতূ নাম, উপাদারূপাদীনং মহাভূতাদযো পচ্চযহেতূ নাম, ৰিপাকুপ্পত্তিযং কুসলাকুসলং, ইট্ঠানিট্ঠারম্মণঞ্চ উত্তমহেতূ নাম, সঙ্খারাদীনং অৰিজ্জাদযো সাধারণহেতূ নাম. ইধ পন হেতুহেতু অধিপ্পেতো. হেতূ ধম্মাতি মূলট্ঠেন হেতুসঙ্খাতা ধম্মা, ‘‘হেতুধম্মা’’তিপি পাঠো, সোযেৰত্থো. ন হেতূতি তেসঞ্ঞেৰ পটিক্খেপৰচনং.

তত্থ অলোভো অদোসো অমোহোতি কুসলাব্যাকতা তযো, লোভো দোসো মোহোতি অকুসলা তযো চাতি ইমে ছ ধম্মা হেতূ নাম. ইমে ঠপেত্ৰা অৰসেসা চেতসিকা, সব্বানি চ চিত্তানি, রূপনিব্বানানি চাতি ইমে ধম্মা ন হেতূ নাম, ইদঞ্চ নিপ্পদেসদুকন্তি ৰেদিতব্বং. হেতুদুকং পঠমং.

সম্পযোগতো পৰত্তেন সহ হেতুনাতি সহেতুকা. তথেৰ পৰত্তো নত্থি এতেসং হেতূতি অহেতুকা.

তত্থ অহেতুকচিত্তৰজ্জিতানি একসত্ততি চিত্তানি সহেতুকা নাম. তেসু দ্ৰে মোহমূলানি মোহেনেৰ সহেতুকানি, অট্ঠ লোভমূলানি লোভমোহেহি দ্ৰীহি, দ্ৰে দোসমূলানি দোসমোহেহি, দ্ৰাদস ঞাণৰিপ্পযুত্তকুসলাব্যাকতানি অলোভাদোসেহি, সেসানি সত্তচত্তালীস অলোভাদীহি তীহিপি সহেতুকানীতি, মোহমূলেসু পন মোহো, দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণং, মনোধাতু, সন্তীরণত্তযং, ৰোট্ঠব্বনং, হসিতুপ্পাদকানি অট্ঠারস চিত্তানি, রূপনিব্বানানি চাতি ইমে ধম্মা অহেতুকা নাম. চেতসিকেসু পন লোভদোসা, ৰিচিকিচ্ছা চ মোহেনেৰ সহেতুকা, দিট্ঠিমানো লোভমোহেহি দ্ৰীহি, ইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চানি দোসমোহেহি, মোহো পন সিযা লোভেন, সিযা দোসেনাতি দ্ৰীহি সহেতুকোপি মোহমূলেসু অহেতুকোপি, থিনমিদ্ধানি সিযা লোভমোহেহি, সিযা দোসমোহেহীতি তীহিপি সহেতুকানি, অহিরিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চানি তথা চ কেৰলমোহেন চ, অমোহো পন অলোভাদোসেহেৰ দ্ৰীহি, অলোভো সিযা অদোসামোহেহি, সিযা অদোসেনাতি দ্ৰীহি, অদোসো সিযা অলোভামোহেহি, সিযা অলোভেনাতি দ্ৰীহি, সেসা পন দ্ৰাৰীসতি কুসলাব্যাকতা সিযা তীহি, সিযা দ্ৰীহিপি হেতূহি সহেতুকা, ছন্দো পন যথাযোগং তীহি, পীতিদোসৰজ্জিতেহি পঞ্চহি সিযা সহেতুকাপি অহেতুকাপি, সেসা একাদস তিজাতিকা ছহি হেতূহি সহেতুকাপি অহেতুকাপি, ৰেদনা চেত্থ দোমনস্সভূতা দ্ৰিহেতুকাৰ, সোমনস্সউপেক্খা যথাযোগং দোসৰজ্জিতেহি পঞ্চহি সহেতুকাপি অহেতুকাপি, সুখদুক্খভূতা অহেতুকাৰ, ইদঞ্চ নিপ্পদেসদুকন্তি. দুতিযং.

একুপ্পাদাদিতায হেতুনা সম্পযুত্তাতি হেতুসম্পযুত্তা. হেতুনা ৰিপ্পযুত্তাতি হেতুৰিপ্পযুত্তা. অযং হেতুসম্পযুত্তদুকো অনন্তরে ৰুত্তসহেতুকদুকেন অত্থতো নিন্নানাকরণো. সহেতুকদুকো এৰ হি ভগৰতা দেসনাৰিলাসেন, তথা বুজ্ঝনকপুগ্গলানং ৰা অজ্ঝাসযৰসেন হেতুসম্পযুত্তদুকভাৰেনাপি ৰুত্তো. এৰং উপরিপি সমানত্থদুকানং ৰচনে কারণং ৰেদিতব্বং. ততিযং.

চতুত্থাদযো পন যস্মা পঠমদুকদুতিযততিযদুকেসু পঠমপদেন যোজেত্ৰা দ্ৰে দুকা, পঠমদুকে চ পচ্ছিমপদং দুতিযদুকেন যোজেত্ৰা একং দুকন্তি তযো দুকা দেসিতা, তস্মা তেসং পদত্থো ৰুত্তনযোৰ.

তত্থ চ যথেৰ ‘‘হেতূ চেৰ ধম্মা সহেতুকা চ, সহেতুকা চেৰ ধম্মা ন চ হেতূ’’তি অযং দুকো সম্ভৰতি, তথা ‘‘হেতূ চেৰ ধম্মা অহেতুকা চ, অহেতুকা চেৰ ধম্মা ন চ হেতূ’’তি অযম্পি সম্ভৰতি. ইমিনা নযেন হেতুসম্পযুত্তদুকেন যোজনাযপি একো লব্ভতি. যথা চ ‘‘ন হেতূ খো পন ধম্মা সহেতুকাপি, অহেতুকাপী’’তি অযং লব্ভতি, তথা ‘‘হেতূ খো পন ধম্মা সহেতুকাপি, অহেতুকাপী’’তি অযম্পি. যথা চেত্থ সহেতুকদুকে দ্ৰে দুকা, এৰং হেতুসম্পযুত্তদুকেপি ‘‘ন হেতূ খো পন ধম্মা হেতুসম্পযুত্তাপি, হেতুৰিপ্পযুত্তাপী’’তি চ ‘‘হেতূ খো পন ধম্মা হেতুসম্পযুত্তাপি, হেতুৰিপ্পযুত্তাপী’’তি চ দ্ৰে দুকা লব্ভন্তীতি অপরেপি পঞ্চ দুকা হেতুগোচ্ছকে যোজেতুং সক্কা. তে পন ভগৰতা ৰুত্তানুসারেনেৰ সক্কা ঞাতুন্তি ছসু এৰ সঙ্গহিতাতি ৰেদিতব্বা. তত্থ যে তাৰ একস্মিং চিত্তে দ্ৰে তযো হেতূ একতো উপ্পজ্জন্তি, তে হেতূ চেৰ অঞ্ঞোঞ্ঞাপেক্খায সহেতুকা চ নাম. সহেতুকচিত্তেসু পন হেতুং ঠপেত্ৰা সেসা চিত্তচেতসিকা ধম্মা সহেতুকা চেৰ ন চ হেতূ নাম. ইমস্মিং দুকে সব্বে অহেতুকধম্মা ন ৰত্তব্বা. চেতসিকেসু পন হেতুৰজ্জিতা অকুসলা চেৰ কুসলাব্যাকতা চ, ছন্দো চ সহেতুকো চেৰ ন হেতু এৰ, সেসা তিজাতিকা, তথা নৰত্তব্বা চ, মোহো পন হেতু চেৰ সহেতুকো চ নৰত্তব্বো চ. চতুত্থং.

অনন্তরদুকোপি ইমিনা দুকেন সব্বথাপি সদিসোৰাতি. পঞ্চমং.

সহেতুকচিত্তেসু হেতুৰজ্জিতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা নহেতূ সহেতূ নাম, অহেতুকচিত্তরূপনিব্বানানি নহেতূ অহেতুকা নাম. ইমস্মিং পন দুকে ছ হেতূ ন ৰত্তব্বা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি. ছট্ঠং.

হেতুগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.

সত্তসু চূল়ন্তরদুকেসু অত্তনো নিপ্ফাদকেন সহ পচ্চযেনাতি সপ্পচ্চযা, চিত্তচেতসিকরূপানি. নত্থি এতেসং উপ্পাদে ৰা ঠিতিযং ৰা পচ্চযো অহুত্ৰা ভৰনস্সেৰাভাৰাতি অপ্পচ্চযা, নিব্বানমেৰ. দেসনায পনেত্থ পরমতায সোতপতিতৰসেন বহুৰচননিদ্দেসো কতো. এৰং সনিদস্সনাদীসুপি. ইদঞ্চ ইতো পরানি ছ চ নিপ্পদেসদুকানীতি ৰেদিতব্বানি. ততো পরঞ্চ যত্থ ‘‘ইমে ন ৰত্তব্বা’’তি ন ৰক্খাম, তং নিপ্পদেসন্তি গহেতব্বং. সপ্পচ্চযদুকং.

পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৰা কতাতি সঙ্খতা. ন সঙ্খতাতি অসঙ্খতা. ইদঞ্চ সব্বথা সপ্পচ্চযদুকসদিসমেৰ. সপ্পচ্চযসঙ্খতউভযদুকং সব্বথা সদিসমেৰ. সঙ্খতদুকং.

রূপাযতনং সনিদস্সনং নাম. সেসরূপচিত্তচেতসিকনিব্বানানি অনিদস্সনা নাম. সনিদস্সনদুকং.

পসাদৰিসযরূপানি দ্ৰাদস সপ্পটিঘা নাম. সেসরূপচিত্তচেতসিকনিব্বানানি অপ্পটিঘা নাম. সপ্পটিঘদুকং.

অৰিনিব্ভোগৰসেন রূপং এতেসং অত্থীতি রূপিনো, রুপ্পনলক্খণং ৰা রূপং, তং এতেসং অত্থীতি রূপিনো, ভূতোপাদাযরূপমেৰ. ন রূপিনো অরূপিনো, চিত্তচেতসিকনিব্বানানি. রূপিদুকং.

লোকো ৰুচ্চতি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন ৰট্টং, তস্মিং পরিযাপন্নভাৰেন লোকে নিযুত্তাতি লোকিযা, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ততো লোকতো তত্থ অপরিযাপন্নভাৰেন উত্তিণ্ণাতি লোকুত্তরা, অরিযমগ্গফলনিব্বানানি. চেতসিকেসু পনেত্থ যং ৰত্তব্বং, তং অসেখত্তিকে ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. লোকিযদুকং.

কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীসু কেনচি একেন চক্খুৰিঞ্ঞাণেন ৰা সোতৰিঞ্ঞাণাদিনা ৰা ৰিজানিতব্বা. কেনচি ন ৰিঞ্ঞেয্যাতি তেনেৰ চক্খুৰিঞ্ঞাণেন ৰা সোতৰিঞ্ঞাণাদিনা ৰা ন কেনচি ৰিজানিতব্বানি. এৰং হি সতি দ্ৰিন্নম্পি পদানং অত্থনানত্ততো দুকো হোতি. পদভাজনীযস্মিম্পি ‘‘যে তে ধম্মা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা, ন তে ধম্মা সোতৰিঞ্ঞেয্যা’’তি (ধ. স. ১১০১) এত্তকং একদুকন্তি অগ্গহেত্ৰা ‘‘যে তে ধম্মা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা, ন তে ধম্মা সোতৰিঞ্ঞেয্যা, যে ৰা পন তে ধম্মা সোতৰিঞ্ঞেয্যা, ন তে ধম্মা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা’’তি (ধ. স. ১১০১) অযমেকো দুকোতি ৰেদিতব্বো. তস্স পন রূপং চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং, সদ্দো ন চক্খুৰিঞ্ঞেয্যোতি অযমত্থো. এৰং সেসেসুপি দুকপরিচ্ছেদো ঞাতব্বো. তত্থ রূপাযতনং চক্খুনা ৰা চক্খুৰিঞ্ঞাণেন ৰা ৰিঞ্ঞেয্যং নাম. সেসরূপারূপধম্মা তেনেৰ চক্খুনা ৰা চক্খুৰিঞ্ঞাণেন ৰা কেনচি নৰিঞ্ঞেয্যা. এৰং সোতঘানজিৰ্হাকাযতব্বিঞ্ঞাণমূলিকাসুপি চতূসু যোজনাসু ৰিভাগো যথানুরূপং ঞাতব্বো. রূপাদযো পন পঞ্চৰিসযা মনোধাতুত্তযেন কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যা. সেসরূপারূপধম্মা তেনেৰ মনোধাতুত্তযেন কেনচি নৰিঞ্ঞেয্যা. কিঞ্চাপি সামঞ্ঞতো মনোৰিঞ্ঞাণেন অৰিঞ্ঞেয্যস্স অভাৰতো পাল়িযং মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞেয্যৰসেন দুকো ন ৰুত্তো, তথাপি ৰিসেসতো ৰত্তব্বোৰ. তথা হি ছব্বিধাপি কামাৰচরধম্মা কামাৰচরৰিপাকাদিনা মনোৰিঞ্ঞাণেন কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যা, রূপারূপাৰচরলোকুত্তরপঞ্ঞত্তিযো তেনেৰ কেনচি নৰিঞ্ঞেয্যা. তথা কামরূপারূপাৰচরপঞ্ঞত্তিযো অকুসলাদিনা কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যা, লোকুত্তরা তেনেৰ কেনচি নৰিঞ্ঞেয্যা. তথা নিব্বানং লোকুত্তরেন কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যং, সেসলোকিযলোকুত্তরা তেনেৰ কেনচি নৰিঞ্ঞেয্যাতি ইমিনা নযেন রূপারূপাৰচরাদিভেদেন মনোৰিঞ্ঞাণেন কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যাৰিঞ্ঞেয্যধম্মা যথাযোগং যোজেতব্বা. এৰং সব্বে ধম্মা কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৰিঞ্ঞেয্যা নাম. ইমস্মিঞ্চ দুকে পঞ্ঞত্তিযোপি লব্ভন্তীতি ৰেদিতব্বাতি. কেনচিৰিঞ্ঞেয্যদুকং.

চূল়ন্তরদুকা নিট্ঠিতা.

আসৰগোচ্ছকে আসমন্ততো সৰন্তীতি আসৰা, চক্খুতোপি…পে… মনতোপি সৰন্তি, পৰত্তন্তীতি ৰুত্তং হোতি. ধম্মতো যাৰগোত্রভুং, ওকাসতো যাৰভৰগ্গা সৰন্তীতি ৰা আসৰা, এতে ধম্মে, এতঞ্চ ওকাসং অন্তোকরিত্ৰা পৰত্তন্তীতি অত্থো. অন্তোকরণত্থো হি অযং আ-কারো. চিরপারিৰাসিযট্ঠেন মদিরাদিআসৰা ৰিযাতিপি আসৰা. যদি চ চিরপারিৰাসিযট্ঠেন আসৰা, এতে এৰ ভৰিতুং অরহন্তি. অনাদিত্তা আযতং ৰা সংসারদুক্খং সৰন্তি পসৰন্তীতিপি আসৰা. ততো অঞ্ঞে নো আসৰা নাম.

তত্থ কামাসৰো ভৰাসৰো দিট্ঠাসৰো অৰিজ্জাসৰোতি ইমে চত্তারো আসৰা নাম. তত্থ অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তেসু উপ্পন্নো সব্বোপি লোভো কামাসৰো নাম. অট্ঠসালিনিযং পন ‘‘পঞ্চকামগুণিকো রাগো কামাসৰো’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১১০২) চ, ‘‘দিট্ঠিসহজাতো রাগো কামাসৰো ন হোতি, দিট্ঠিরাগো নাম হোতী’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১১০৫) চ, ‘‘যো ব্রহ্মানং ৰিমানকপ্পরুক্খাভরণেসু ছন্দরাগো উপ্পজ্জতি, সো কামাসৰো ন হোতি পঞ্চকামগুণিকস্স রাগস্স ইধেৰ পহীনত্তা’’তি চ ৰুত্তং. পাল়িযং পন ‘‘কামাসৰো অট্ঠসু লোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতী’’তি (ধ. স. ১৪৬৫) চ, ‘‘কামাসৰং পটিচ্চ দিট্ঠাসৰো অৰিজ্জাসৰো’’তি (পট্ঠা. ৩.৩.১) চ ৰুত্তত্তা ভৰাসৰং ঠপেত্ৰা অৰসেসো সব্বোপি লোভো কামাসৰোতি পঞ্ঞাযতি দিট্ঠিসম্পযুত্তরাগস্স, ব্রহ্মানং ৰত্থাভরণাদীসু রাগস্স চ ভৰাসৰত্তাভাৰা. দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তরাগো এৰ হি রূপারূপভৰপত্থনাৰসেন পৰত্তিযং ভৰাসৰো হোতি ‘‘রূপধাতুযা অরূপধাতুযা এত্থ ভৰরাগানুসযো অনুসেতী’’তিআদিৰচনতো (যম. ২.অনুসযযমক.২), ন চ কামাসৰভৰাসৰৰিনিমুত্তো লোভো অত্থি. যদি সিযা, ‘‘লোভো সিযা আসৰো, সিযা নো আসৰো’’তি পাল়িযং ৰত্তব্বো ভৰেয্য, ‘‘দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তলোভেন সম্পযুত্তো অৰিজ্জাসৰো সিযা আসৰসম্পযুত্তো, সিযা আসৰৰিপ্পযুত্তো’’তি চ ৰত্তব্বো সিযা. পদভাজনীযে চ কামাসৰনিদ্দেসে আগতস্স ‘‘কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. ১১০৩) ইমস্স পদস্স অট্ঠসালিনিযং ‘‘পঞ্চকামগুণেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. অ. ১১০৩) অত্থো ৰুত্তো, তস্স পন পদস্স ৰত্থুকামেসু কিলেসকামোতিপি অত্থযোজনা সক্কা কাতুং তেভুমকস্স ধম্মস্স ৰত্থুকামত্তা, তত্থ সব্বত্থ রাগস্স চ কিলেসকামত্তা. ৰুত্তং হেতং ধম্মসেনাপতিনা মহানিদ্দেসে –

‘‘কতমে ৰত্থুকামা? মনাপিকা রূপা…পে… সব্বেপি কামাৰচরা ধম্মা, সব্বেপি রূপাৰচরা ধম্মা, সব্বেপি অরূপাৰচরা ধম্মা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা.

‘‘কতমে কিলেসকামা? ছন্দো কামো রাগো কামো…পে… যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামরাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামস্নেহো কামপরিল়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৰরণং…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা’’তি (মহানি. ১).

অপিচেত্থ ‘‘কামোঘো কামযোগো’’তিআদিনা কিলেসকামস্স কামোঘাদিভাৰং ৰদতা ধম্মসেনাপতিনা ৰত্থুকামত্তৰিসযস্স রাগস্স আসৰাদিভাৰো অনুঞ্ঞাতো, ন পঞ্চকআমগুণিকস্সেৰ রাগস্স. ন চ ওঘাসৰেসু কোচি ৰিসেসো অত্থি. অট্ঠসালিনিযম্পি হি উপাদানগোচ্ছকস্স পদভাজনীযে ‘‘কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. ১২২০) ইমস্স ‘‘ৰত্থুকামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. অ. ১২২০) অযমেৰত্থো ৰুত্তো. ততো অঞ্ঞেসু হেতুগন্থকিলেসগোচ্ছকেসু লোভস্সেৰ অনৰসেসপরিযাদানং ৰুত্তং, ন ইতরগোচ্ছকেসু. তেসু চ লোভস্স পাল়িঅনুসারতো ওলোকিযমানে কিলেসকামমত্তকো. অনৰসেসলোভপরিযাদানং পঞ্ঞাযতি. ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং.

চতূসু পন দিট্ঠিগতৰিপ্পযুত্তচিত্তেসু উপ্পন্নো রূপারূপভৰেসু ছন্দরাগভাৰেন, কামজ্ঝোসাননিকন্তিভাৰেন চ পৰত্তো লোভো ভৰাসৰো নাম. অট্ঠসালিনিযং পন ‘‘সস্সতদিট্ঠিসহজাতো রাগো ভৰাসৰো’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১১০২) ৰুত্তং. পাল়িযং পন ‘‘ভৰাসৰো চতূসু দিট্ঠিগতৰিপ্পযুত্তলোভসহগতেসূ’’তি (ধ. স. ১৪৬৫) নিযমিতত্তা ন সক্কা গহেতুং, অধিপ্পাযো পন গৰেসিতব্বো. দ্ৰাসট্ঠিপভেদা সব্বাপি দিট্ঠি দিট্ঠাসৰো নাম. অট্ঠৰত্থুকো সব্বোপি মোহো অৰিজ্জাসৰো নাম. তেসু দিট্ঠাসৰো পঠমেন মগ্গেন পহীযতি, কামাসৰো চতূহিপীতি ৰত্তুং যুত্তং, ‘‘ততিযেনা’’তি পন ৰুত্তং. ভৰাসৰো, অৰিজ্জাসৰো চ চতুত্থেন পহীযতি. ইমেসঞ্চ কামাসৰভৰাসৰানং লোভসভাৰত্তা সভাৰতো তযো ধম্মা ৰিভাগতো চত্তারো আসৰা নাম জাতা. ইমে ঠপেত্ৰা সেসা লোকিযলোকুত্তরা সব্বে ধম্মা নো আসৰা নাম. আসৰদুকং পঠমং.

অত্তানং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তেহি সহ আসৰেহীতি সাসৰা, সব্বে লোকিযধম্মা. এৰং পৰত্তমানা নত্থি এতেসং আসৰাতি অনাসৰা, নৰ লোকুত্তরধম্মাৰ. চেতসিকা পনেত্থ লোকিযদুকে ৰুত্তসদিসাৰ. সাসৰদুকং দুতিযং.

ততিযাদীনং চতুন্নং দুকানং পদত্থো ৰুত্তনযোৰ. সেসমেত্থ হেতুগোচ্ছকে ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. অযং পন ৰিসেসো – যথা তত্থ ‘‘ন হেতূ খো পন ধম্মা সহেতুকাপি, অহেতুকাপী’’তি অযং ওসানদুকো পঠমদুকে দুতিযপদং দুতিযদুকেন যোজেত্ৰা ৰুত্তো, এৰমিধ ‘‘নো আসৰা খো পন ধম্মা সাসৰাপি, অনাসৰাপী’’তি ন ৰুত্তো. অযঞ্চ তত্থ তত্থ ৰুত্তনযেন ইহ সঙ্গহিতোতি ৰেদিতব্বো. যথা চেত্থ, এৰং সঞ্ঞোজনগোচ্ছকাদীসুপি যথানুরূপং ঞাতব্বং.

তত্থ দ্ৰাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদা আসৰসম্পযুত্তা নাম. দোসমোহমূলচিত্তেসু মোহো, কুসলাব্যাকতচিত্তরূপনিব্বানানি চ আসৰৰিপ্পযুত্তা নাম. চেতসিকেসু পন মোহং ঠপেত্ৰা সেসা অকুসলা আসৰসম্পযুত্তাৰ, মোহো পন তিজাতিকো চ দ্ৰিধাপি হোতি, সেসা আসৰৰিপ্পযুত্তা এৰাতি. ততিযং.

চত্তারো আসৰা আসৰা চেৰ সাসৰা চ নাম. তদৰসেসা লোকিযধম্মা সাসৰা চেৰ নো চ আসৰা নাম. ইধ পন লোকুত্তরা ন ৰত্তব্বা. চেতসিকেসু পন আসৰাতি ৰুত্তেহি সেসা অকুসলা, করুণামুদিতা চ সাসৰা চেৰ নো চ আসৰা এৰ, সেসা তথা চ ন ৰত্তব্বা চ. চতুত্থং.

যে পন লোভমূলেসু লোভমোহা, লোভদিট্ঠিমোহো চাতি দ্ৰে তযো একতো কত্ৰা উপ্পজ্জন্তি, তে আসৰা চেৰ আসৰসম্পযুত্তা চ নাম. দ্ৰাদস অকুসলচিত্তানি চেৰ আসৰৰজ্জিতা তংসম্পযুত্তা চ আসৰসম্পযুত্তা চেৰ নো চ আসৰা নাম. ইধ পন আসৰৰিপ্পযুত্তা ন ৰত্তব্বা. চেতসিকেসু পন আসৰৰজ্জিতা অকুসলা আসৰসম্পযুত্তা চেৰ নো চ আসৰা এৰ, মোহো সিযা আসৰো চেৰ আসৰসম্পযুত্তো চ, সিযা ন ৰত্তব্বো, তিজাতিকা সিযা আসৰসম্পযুত্তা চেৰ নো চ আসৰা, সিযা ন ৰত্তব্বা, কুসলাব্যাকতা ন ৰত্তব্বাৰ. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. পঞ্চমং.

লোকুত্তরৰজ্জিতা আসৰৰিপ্পযুত্তা সাসৰা নাম. লোকুত্তরা আসৰৰিপ্পযুত্তা অনাসৰা নাম. ইধ পন আসৰসম্পযুত্তা ন ৰত্তব্বাৰ. চেতসিকেসু পন করুণামুদিতা আসৰৰিপ্পযুত্তা সাসৰা এৰ, মোহো তথা চ ন ৰত্তব্বো চ, সেসকুসলাব্যাকতা দ্ৰিধাপি হোন্তি, তিজাতিকা দ্ৰিধাপি ন ৰত্তব্বাৰ, মোহৰজ্জিতা পন অকুসলা ন ৰত্তব্বাৰ. ছট্ঠং.

আসৰগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.

সংযোজনগোচ্ছকে যস্স সংৰিজ্জন্তি, তং পুগ্গলং ৰট্টস্মিং সংযোজেন্তি বন্ধন্তীতি সংযোজনা. ততো অঞ্ঞে নো সংযোজনা.

তত্থ কামরাগসংযোজনং ভৰরাগপটিঘমানদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাসীলব্বতপরামাসইস্সামচ্ছরিযঅৰিজ্জাসংযোজনন্তি ইমে দস ধম্মা সংযোজনা নাম. তেসু কামভৰদিট্ঠিঅৰিজ্জাসংযোজনানি আসৰগোচ্ছকে ৰুত্তনযানেৰ. ‘‘অনত্থং মে অচরি, চরতি, চরিস্সতি, পিযস্স মে অনত্থং অচরি, চরতি, চরিস্সতি, অপ্পিযস্স মে অত্থং অচরি, চরতি, চরিস্সতী’’তি (ধ. স. ১০৬৬) এৰং ৰুত্তেহি নৰহি আকারেহি সত্তেসু, অট্ঠানকোপৰসেন সঙ্খারেসু চ উপ্পজ্জমানো সব্বোপি দোসো পটিঘসংযোজনং নাম.

‘‘সেয্যোহমস্মি, সদিসোহমস্মি, হীনোহমস্মী’’তি এৰং তীহি আকারেহি পৰত্তো সব্বো মানো মানসংযোজনং নাম. তত্থ সেয্যস্সেৰ সতো পুগ্গলস্স ‘‘সেয্যোহমস্মি, সদিসো, হীনো’’তি চ তিধা মানো উপ্পজ্জতি, তথা সদিসহীনানম্পি. তত্থ সেয্যস্স সেয্যমানোৰ যাথাৰমানো. তথা সদিসস্স সদিসমানো, হীনস্স হীনমানো চ. তিণ্ণম্পি ইতরে দ্ৰে দ্ৰে মানা অযাথাৰমানাতি ঞাতব্বা.

সত্থুধম্মসঙ্ঘসিক্খাসু, পুব্বন্তাপরন্ততদুভযপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু চ কঙ্খতাৰসেন পৰত্তা সব্বাপি ৰিচিকিচ্ছা ৰিচিকিচ্ছাসংযোজনং নাম.

গোসীলগোৰতাদীহি সুদ্ধীতি গহণাকারপ্পৰত্তা দিট্ঠি এৰ সীলব্বতপরামাসসংযোজনং নাম.

তদৰসেসা দিট্ঠি দিট্ঠিসংযোজনন্তি গহেতব্বং.

পরলাভসক্কারগরুকারমাননৰন্দনপূজনাদীসু অসহনাকারেন পৰত্তা ইস্সা ইস্সাসংযোজনং নাম. আৰাসমচ্ছরিযং কুললাভৰণ্ণধম্মমচ্ছরিযন্তি পঞ্চৰিধং মচ্ছরিযং মচ্ছরিযসংযোজনং নাম. সকলারামেপি হি পরিৰেণোৰরকাদীসু ৰা ৰসন্তো তত্থ অঞ্ঞস্স ৰত্তসম্পন্নস্স পেসলস্স ভিক্খুনো আগমনং ন ইচ্ছতি, আগতস্সাপি খিপ্পং গমনঞ্ঞেৰ ইচ্ছতি, ইদং আৰাসমচ্ছরিযং নাম. ভণ্ডনকারকাদীনং পন তত্থ ৰাসং অনিচ্ছতো আৰাসমচ্ছরিযং নাম ন হোতি.

অত্তনো পন উপট্ঠাককুলে ৰা ঞাতিকুলে ৰা অঞ্ঞস্স পেসলস্স উপসঙ্কমনং অনিচ্ছতো কুলমচ্ছরিযং হোতি, পাপপুগ্গলস্স অনিচ্ছতো পন ন হোতি. সো হি তেসং পসাদভেদায পটিপজ্জতীতি.

অত্তনা লভনট্ঠানে চতুপচ্চযং লভন্তে সীলৰন্তে দিস্ৰা ‘‘মা লভন্তূ’’তি চিন্তেন্তস্স লাভমচ্ছরিযং হোতি. যো পন সদ্ধাদেয্যং ৰিনিপাতেতি, পূতিভাৰম্পি গচ্ছন্তং অঞ্ঞস্স ন দেতি, তং লভন্তং দিস্ৰা ‘‘সচে ইমং অঞ্ঞো সীলৰা লভেয্য, পরিভোগং গচ্ছেয্যা’’তি চিন্তেন্তস্স মচ্ছরিযং নাম নত্থি.

ৰণ্ণো নাম অত্তনা সদিসো সরীরৰণ্ণোপি গুণৰণ্ণোপি. তত্থ ‘‘রূপৰা পাসাদিকো’’তি পরস্স সরীরৰণ্ণং, ‘‘সীলৰা, ধুতৰা’’তিআদিনা গুণৰণ্ণঞ্চ অত্তনো ৰণ্ণভণনট্ঠানে ৰুচ্চমানং অসহন্তস্স দুৰিধং ৰণ্ণমচ্ছরিযং নাম হোতি, অপেসলং পন ৰিপন্নং পসংসিত্ৰা পরিসাসু উপত্থম্ভেন্তং দিস্ৰা পাপগরহিতায অসহন্তস্স ন হোতি.

ধম্মোতি পরিযত্তিযেৰ, ন পটিৰেধো অরিযানং তত্থ মচ্ছরিযাভাৰা. পরিযত্তিং পন গুল়্হগন্থং অঞ্ঞেসং অকথেতুকামস্স ধম্মমচ্ছরিযং নাম হোতি, ধম্মানুগ্গহেন পন লোলস্স, কালেন সমণো, কালেন নিগণ্ঠাদি চ হুত্ৰা ৰিচরন্তস্স পৰেণিআগতং তন্তিং ‘‘সণ্হসুখুমং ধম্মন্তরং ভিন্দিত্ৰা আলুল়িস্সতি, অম্হাকং সমযং ভিন্দিস্সতী’’তি চ ন দেন্তস্স, পুগ্গলানুগ্গহেন ৰা পকতিযা সঠস্স মাযাৰিনো ‘‘সণ্হসুখুমধম্মং উগ্গণ্হিত্ৰা অঞ্ঞং ব্যাকরিত্ৰা নস্সিস্সতী’’তি ন দেন্তস্স চ ধম্মমচ্ছরিযং ন হোতি. যথা চ ভিক্খূনং, এৰং গহট্ঠানম্পি পঞ্চৰিধং মচ্ছরিযং যথানুরূপং ঞাতব্বং. সঙ্খেপতো পন গহট্ঠপব্বজিতানং অত্তসম্পত্তিনিগূহনলক্খণং মচ্ছরিযং নামাতি গহেতব্বং.

ইমেসু চ সংযোজনেসু দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাসীলব্বতপরামাসইস্সামচ্ছরিযানি সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযন্তি, পটিঘো অনাগামিমগ্গেন, কামরাগো চতূহিপীতি ৰত্তব্বং, ‘‘ততিযেনা’’তি পন ৰুত্তং. মানভৰরাগঅৰিজ্জা অরহত্তমগ্গেন. তত্থ চ অযাথাৰমানো পঠমমগ্গেন পহীযতীতি দট্ঠব্বো, ইমেসং কামরাগভৰরাগানং লোভসভাৰত্তা দিট্ঠিসীলব্বতপরামাসানং মিচ্ছাদিট্ঠিসভাৰত্তা সভাৰতো অট্ঠেৰ ধম্মা দস সংযোজনা নাম জাতা. ইমে দস ঠপেত্ৰা সেসা লোকিযলোকুত্তরধম্মা নো সংযোজনা নাম. সেসং আসৰদুকসদিসং. সংযোজনদুকং পঠমং.

আরম্মণভাৰং উপগন্ত্ৰা সংযোজনসংৰড্ঢনেন সংযোজনানং হিতাতি সংযোজনিযা, সাসৰধম্মা এৰ. তথা নীৰরণিযাতি এত্থাপি. ন সংযোজনিযা অসংযোজনিযা, অনাসৰা. সেসং সাসৰদুকসদিসমেৰ. দুতিযং.

ততিযাদযোপি আসৰগোচ্ছকে ততিযাদিসদিসা এৰ, ৰিসেসমত্তমেৰেত্থ ৰক্খাম. তত্থ হি দ্ৰাদসাকুসলচিত্তানি সংযোজনসম্পযুত্তা নাম, উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, সেসচিত্তরূপনিব্বানানি সংযোজনৰিপ্পযুত্তা নাম. সেসং সমমেৰ. ততিযং.

দস সংযোজনানি সংযোজনা চেৰ সংযোজনিযা চ নাম. তদৰসেসলোকিযধম্মা সংযোজনিযা চেৰ নো চ সংযোজনা নাম. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. চতুত্থং.

যে পন উদ্ধচ্চৰিরহিতেসু একাদসসু অকুসলচিত্তেসু ৰিচিকিচ্ছামোহা দোসমোহা দোসইস্সামোহা দোসমচ্ছরিযমোহা লোভমানমোহা লোভদিট্ঠিমোহা চাতি দ্ৰে তযো একতো উপ্পজ্জন্তি, তে সংযোজনা চেৰ সংযোজনসম্পযুত্তা চ নাম. দ্ৰাদসাকুসলচিত্তানি চেৰ সংযোজনৰজ্জিততংসম্পযুত্তা চ সংযোজনসম্পযুত্তা চেৰ নো চ সংযোজনা নাম. সেসমিধ অনন্তরদুকঞ্চ আসৰগোচ্ছকে পঞ্চমছট্ঠদুকসদিসমেৰ. কেৰলং আসৰপদট্ঠানে সংযোজনপদমেৰ ৰিসেসো. পঞ্চমছট্ঠদুকানি.

সংযোজনগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.

গন্থগোচ্ছকে যস্স সংৰিজ্জন্তি, তং চুতিপটিসন্ধিৰসেন ৰট্টস্মিং গন্থেন্তি ঘটেন্তীতি গন্থা. ততো অঞ্ঞে নো গন্থা.

তত্থ অভিজ্ঝাকাযগন্থো, ব্যাপাদো, সীলব্বতপরামাসো, ইদংসচ্চাভিনিৰেসো কাযগন্থোতি ইমে চত্তারো ধম্মা গন্থা নাম. তত্থ অভিজ্ঝা এৰ নামকাযং ৰুত্তনযেন গন্থেতীতি অভিজ্ঝাকাযগন্থো. এৰং সেসেসুপি. সব্বঞ্ঞুভাসিতম্পি পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ইমিনা আকারেন অভিনিৰিসনতো সীলব্বতপরামাসৰিরহিতা সব্বাপি দিট্ঠি ইদংসচ্চাভিনিৰেসো নাম. সেসা ৰুত্তত্থাৰ. ইমেসু চ পচ্ছিমা দ্ৰে গন্থা পঠমেন মগ্গেন পহীযন্তি, ব্যাপাদো ততিযেন, অভিজ্ঝা চতূহিপি. ইমে চ সভাৰতো তযো ধম্মা চত্তারো গন্থা নাম জাতা. ইমে পন ঠপেত্ৰা সেসা সব্বে ধম্মা নো গন্থা নাম. গন্থদুকং পঠমং.

আরম্মণকরণৰসেন গন্থেহি গন্থিতব্বাতি গন্থনিযা. ন গন্থনিযা অগন্থনিযা. সেসং সাসৰদুকসদিসমেৰ. দুতিযং.

মোহমূলৰজ্জিতানি দস অকুসলচিত্তানি, দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তচিত্তেসু লোভং, দোসমূলেসু চ দোসং ঠপেত্ৰা তংসম্পযুত্তা চ গন্থসম্পযুত্তা নাম. যথাৰুত্তো লোভো, দোসো, মোহমূলানি, কুসলাব্যাকতানি চিত্তানি, রূপনিব্বানানি চ গন্থৰিপ্পযুত্তা নাম. চেতসিকেসু পন দিট্ঠিমানইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চথিনমিদ্ধানি গন্থসম্পযুত্তা এৰ. দোসৰিচিকিচ্ছা, কুসলাব্যাকতা চ গন্থৰিপ্পযুত্তা এৰ, সেসা দ্ৰিধাপি হোন্তি. ততিযং.

চত্তারো গন্থা গন্থা চেৰ গন্থনিযা চ নাম. তদৰসেসা লোকিযা গন্থনিযা চেৰ নো চ গন্থা নাম. তথা চেতসিকেসু গন্থৰজ্জিতা অকুসলা, অপ্পমঞ্ঞা চ, সেসা চেতসিকা পন তথা চ ন ৰত্তব্বা চ, ইধ পন লোকুত্তরা ন ৰত্তব্বা. চতুত্থং.

দিট্ঠি গন্থাচেৰ গন্থসম্পযুত্তা চ নাম. লোভো তথা চ ন ৰত্তব্বো চ, গন্থসম্পযুত্তেসু গন্থে ঠপেত্ৰা সেসা গন্থসম্পযুত্তা চেৰ নো চ গন্থা নাম. ইধ পন গন্থৰিপ্পযুত্তা ন ৰত্তব্বা. চেতসিকেসু পন মানইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চথিনমিদ্ধানি গন্থসম্পযুত্তা চেৰ নো চ গন্থা এৰ, মোহাহিরিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চানি তিজাতিকা চ সিযা, তথা নৰত্তব্বা চ, সেসা ন ৰত্তব্বা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. পঞ্চমং.

লোকুত্তরৰজ্জিতা গন্থৰিপ্পযুত্তা গন্থনিযা নাম. লোকুত্তরা পন গন্থৰিপ্পযুত্তা অগন্থনিযা নাম. ইধ পন গন্থসম্পযুত্তা ন ৰত্তব্বা. চেতসিকেসু পন দোসো ৰিচিকিচ্ছা করুণা মুদিতা গন্থৰিপ্পযুত্তা গন্থনিযা এৰ, মোহাহিরিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চলোভা তথা ন ৰত্তব্বা চ, সেসা কুসলাব্যাকতা দ্ৰিধাপি হোন্তি, তিজাতিকা পন দ্ৰিধাপি ন ৰত্তব্বা চ, সেসা অকুসলাপি ন ৰত্তব্বা চ. ছট্ঠং.

গন্থগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.

ওঘযোগগোচ্ছকানি সব্বথা আসৰগোচ্ছকসদিসানি. পদত্থমত্তমেৰ, হেত্থ নামমত্তঞ্চ ৰিসেসো. তত্থ যস্স সংৰিজ্জন্তি, তং ৰট্টস্মিং ওহনন্তি ওসীদাপেন্তীতি ওঘা. আরম্মণং কত্ৰা অতিক্কমনীযতো ওঘেহি অতিক্কমিতব্বাতি ওঘনিযা. তথা যোগনিযাতি এত্থাপি. ৰট্টস্মিং যোজেন্তীতি যোগা. সেসং তাদিসমেৰ.

ওঘযোগগোচ্ছকানি নিট্ঠিতানি.

নীৰরণগোচ্ছকে চিত্তং নীৰরন্তি পরিযোনন্ধন্তীতি নীৰরণা. তত্থ কামচ্ছন্দনীৰরণং ব্যাপাদনীৰরণং থিনমিদ্ধনীৰরণং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৰরণং ৰিচিকিচ্ছানীৰরণং অৰিজ্জানীৰরণন্তি ইমে ছ নীৰরণা নাম. তত্থ থিনন্তি সপ্পিপিণ্ডো ৰিয অৰিপ্ফারিকতায চিত্তস্স ঘনভাৰো, থদ্ধতাতি অত্থো. মেধতীতি মিদ্ধং, অকম্মঞ্ঞভাৰো, পচলাযিকভাৰকরোতি অত্থো. ইদঞ্চ সেখপুথুজ্জনানং নিদ্দায পুব্বভাগে, অপরভাগে চ পচলাযনহেতুকং উপ্পজ্জতি, ন নিদ্দোক্কমনকালে. খীণাসৰানম্পি হি করজকাযস্স দুব্বলভাৰেন অসম্মিস্সভৰঙ্গসন্ততিৰসেন নিদ্দোক্কমনং হোতি, তং পন তেসং থিনমিদ্ধহেতুকং ন হোতি, ইতরেসমেৰ হোতি.

কেচি পন রূপমেৰ ‘‘মিদ্ধ’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং, ‘‘থিনমিদ্ধনীৰরণং অৰিজ্জানীৰরণেন নীৰরণঞ্চেৰ নীৰরণসম্পযুত্তঞ্চা’’তি অরূপধম্মেহি সম্পযোগৰচনতো অরূপমেৰ. অকুসলঞ্চ ‘‘থিনমিদ্ধনীৰরণস্স পহীনত্তা’’তিআদিপহানৰচনতো. অকুসলা এৰ হি পহাতব্বা, তস্মা আরুপ্পেপি চেতং উপ্পজ্জতি. ‘‘নীৰরণং ধম্মং পটিচ্চ নীৰরণো ধম্মো উপ্পজ্জতি ন পুরেজাতপচ্চযা’’তি (পট্ঠা. ৩.৮.৮) এতস্স ৰিভঙ্গে ‘‘আরুপ্পে কামচ্ছন্দনীৰরণং পটিচ্চ থিনমিদ্ধউদ্ধচ্চঅৰিজ্জানীৰরণ’’ন্তি (পট্ঠা. ৩.৮.৮) সব্বং ৰিত্থারেতব্বং. ‘‘সোপ্পং পচলাযিকা’’তি (ধ. স. ১১৬৩) পদভাজনীযে পনস্স ফলূপচারেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. থিনং মিদ্ধঞ্চাতি ইদং দ্ৰযং নীৰরণট্ঠানে একনীৰরণং ৰুত্তং, তথা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চঞ্চাতি ইদং দ্ৰযং. তত্থ কুক্কুচ্চন্তি ‘‘অকতং ৰত মে কল্যাণং, কতং পাপ’’ন্তিআদিনা উপ্পজ্জমানো ৰিপ্পটিসারো. তেনেৰস্স পদভাজনীযে ‘‘চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো’’তি চ ৰুত্তং. ‘‘অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতা’’তিআদি পন কুক্কুচ্চমূলদস্সনত্থং. এৰংসঞ্ঞিতায হি কতে ৰীতিক্কমে পচ্ছা ‘‘দুট্ঠু মযা কত’’ন্তি সুদিন্নাদীনং ৰিয ৰিপ্পটিসারো উপ্পজ্জতি. যং পন ৰিনযে ‘‘অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো…পে… কুক্কুচ্চাযন্তো ন পটিগ্গহেসী’’তি (পাচি. ২০৪) কুক্কুচ্চং আগতং, তং নীৰরণকুক্কুচ্চং. ন হি অরহতো নীৰরণং অত্থি, নীৰরণৰতিরূপকং পন ‘‘কপ্পতি, ন কপ্পতী’’তি ৰীমংসনসঙ্খাতং ৰিনযকুক্কুচ্চং নামেতন্তি ৰেদিতব্বং. সেসনীৰরণানি ৰুত্তত্থানি এৰ. ইমেসু চ কুক্কুচ্চৰিচিকিচ্ছা পঠমেন মগ্গেন পহীযন্তি, ব্যাপাদো ততিযেন, থিনমিদ্ধুদ্ধচ্চাৰিজ্জা চতুত্থেন, কামচ্ছন্দো চতূহিপীতি ৰত্তব্বং, ‘‘ততিযেনা’’তি পন ৰুত্তং. ইমে চ সভাৰতো অট্ঠ ধম্মা ছ নীৰরণা নাম জাতা, ইমে পন ঠপেত্ৰা সেসা নো নীৰরণা নাম. নীৰরণদুকং পঠমং.

দুতিযং সাসৰদুকসদিসমেৰ. দ্ৰাদস অকুসলচিত্তানি নীৰরণসম্পযুত্তা নাম. সেসচিত্তরূপনিব্বানানি নীৰরণৰিপ্পযুত্তা নাম. চেতসিকেসু অকুসলা নীৰরণসম্পযুত্তাৰ, কুসলাব্যাকতা নীৰরণৰিপ্পযুত্তাৰ, সেসা দ্ৰিধাপি হোন্তি. ততিযং.

ছ নীৰরণা নীৰরণা চেৰ নীৰরণিযা চ নাম. সেসা লোকিযা নীৰরণিযা চেৰ নো চ নীৰরণা নাম. লোকুত্তরা ন ৰত্তব্বা. সেসং আসৰগোচ্ছকে চতুত্থসদিসমেৰ. চতুত্থং.

ছ নীৰরণা নীৰরণা চেৰ নীৰরণসম্পযুত্তা চ নাম. তদঞ্ঞে নীৰরণসম্পযুত্তা পন নীৰরণসম্পযুত্তা চেৰ নো চ নীৰরণা নাম. তথা চেতসিকেসু নীৰরণৰিরহিতা অকুসলা, তিজাতিকা পন তথা চ ন ৰত্তব্বা চ, কুসলাব্যাকতা ন ৰত্তব্বাৰ. ইধ পন নীৰরণৰিপ্পযুত্তা সব্বে ন ৰত্তব্বা. পঞ্চমং.

লোকুত্তরৰজ্জিতা নীৰরণৰিপ্পযুত্তা নীৰরণিযা নাম. লোকুত্তরা নীৰরণৰিপ্পযুত্তা অনীৰরণিযা নাম. ইধ পন নীৰরণসম্পযুত্তা ন ৰত্তব্বা. চেতসিকেসু পন করুণামুদিতা নীৰরণৰিপ্পযুত্তা নীৰরণিযাৰ, কুসলাব্যাকতা দ্ৰিধাপি হোন্তি, তিজাতিকা তথা চ ন ৰত্তব্বা চ, অকুসলা পন ন ৰত্তব্বাৰ. ছট্ঠং.

নীৰরণগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.

পরামাসগোচ্ছকে ধম্মানং যথাভূতং অনিচ্চাদিআকারং অতিক্কমিত্ৰা ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিৰসেন পৰত্তমানা পরতো আমসন্তীতি পরামাসা. মিচ্ছাদিট্ঠি. বহুৰচননিদ্দেসে কারণং ৰুত্তমেৰ. তদঞ্ঞে সব্বে ধম্মা নো পরামাসা নাম. পরামাসদুকং পঠমং.

পরামাসেহি আরম্মণকরণৰসেন পরামট্ঠত্তা পরামট্ঠা. সেসং আসৰদুকসদিসমেৰ. দুতিযং.

দিট্ঠিসম্পযুত্তচিত্তেসু দিট্ঠিৰিরহিতা ধম্মা পরামাসসম্পযুত্তা নাম. সেসচিত্তরূপনিব্বানানি পরামাসৰিপ্পযুত্তা নাম. ইধ পন দিট্ঠি ন ৰত্তব্বা, সেসচেতসিকেসু পন মানদোসইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চৰিচিকিচ্ছা, কুসলাব্যাকতা চ পরামাসৰিপ্পযুত্তা এৰ, সেসা দ্ৰিধাপি হোন্তি. ততিযং.

দিট্ঠি এৰ পরামাসা চেৰ পরামট্ঠা চ নাম. সেসলোকিযা পরামট্ঠা চেৰ নো চ পরামাসা নাম. ইধ পন লোকুত্তরা ন ৰত্তব্বা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. চতুত্থং.

ইমস্মিং পন গোচ্ছকে ‘‘পরামাসা চেৰ ধম্মা পরামাসসম্পযুত্তা চা’’তি অযং দুকো ন লব্ভতি. ন হি দিট্ঠি দিট্ঠিযা সম্পযুজ্জতি. পচ্ছিমদুকে লোকুত্তরৰজ্জিতা পরামাসৰিপ্পযুত্তা পরামট্ঠা নাম. লোকুত্তরা পরামাসৰিপ্পযুত্তা অপরামট্ঠা নাম. ইধ পন পরামাসো, তংসম্পযুত্তা চ ন ৰত্তব্বা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

পরামাসগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.

মহন্তরদুকেসু আরম্মণং অগ্গহেত্ৰা অপ্পৰত্তিতো সহ আরম্মণেনাতি সারম্মণা, চিত্তচেতসিকা. নত্থি আরম্মণমেতেসন্তি অনারম্মণা, রূপনিব্বানানি. সারম্মণদুকং.

চিন্তনট্ঠেন চিত্তং, চিত্ততায ৰা চিত্তং. তং হি ৰত্থুদ্ৰারারম্মণকিচ্চাদিভেদতো, অতীতাদিভেদতো চ অত্তনো ৰিচিত্ততায চিত্তন্তি ৰুচ্চতি চিত্তকরণতায ৰা. লোকস্মিং হি চিত্তকম্মতো উত্তরিতরং চিত্তং নাম নত্থি, তস্মিম্পি চরণং নাম চিত্তং অতিচিত্তং হোতি. যং ৰা পনঞ্ঞম্পি লোকে সিপ্পজাতং, সব্বং তং চিত্তেনেৰ করীযতি. এৰং তস্স তস্স চিত্তস্স নিপ্ফাদকং চিত্তম্পি তথেৰ চিত্তং হোতি. যথা চিন্তিতস্স ৰা অনৰসেসস্স অনিপ্ফজ্জনতো ততোপি চিত্তমেৰ চিত্ততরং, তথা যদেতং দেৰমনুস্সনিরযতিরচ্ছানভেদাসু গতীসু কুসলাকুসলকম্মনানত্তং, তেন তাসু গতীসু অপদদ্ৰিপদাদিউচ্চত্তনীচত্তাদিনানত্তং, তস্মিং তস্মিং অত্তভাৰে দীঘরস্সথূলাথূলসুৰণ্ণদুব্বণ্ণাদিলাভালাভাদি চাতি এৰমাদি অজ্ঝত্তং চিত্তং, বহিদ্ধা চ পথৰীপব্বততিণরুক্খলতাদিদেৰব্রহ্মৰিমানকপ্পরুক্খাদিভূতং কম্মপচ্চযং চিত্তং, তম্পি চিত্তেনেৰ কতং, ততো চিত্তমেৰ চিত্ততরং চিন্তিতনিযামেন সব্বাকারস্স অসম্ভৰতো. এৰং চিন্তনট্ঠেন, চিত্তৰিচিত্তট্ঠেন, চিত্তকরণট্ঠেন চ ‘‘চিত্ত’’ন্তি ৰিঞ্ঞাণং ৰেদিতব্বং, তদেৰ ৰিঞ্ঞাণং চিত্তং নাম. চেতসিকরূপনিব্বানানি নো চিত্তা নাম. চিত্তদুকং.

অৰিপ্পযোগৰসেন চেতসি নিযুত্তা চেতসিকা, ফস্সাদযো দ্ৰিপঞ্ঞাস ধম্মা. চিত্তরূপনিব্বানানি অচেতসিকা নাম. চেতসিকদুকং.

চেতসিকা এৰ চিত্তসম্পযুত্তা নাম. রূপনিব্বানানি চিত্তৰিপ্পযুত্তা নাম, ইধ পন চিত্তং ন ৰত্তব্বং. চিত্তসম্পযুত্তদুকং.

নিরন্তরভাৰূপগমনতায উপ্পাদতো যাৰ ভঙ্গাচিত্তেন সংসট্ঠাতি চিত্তসংসট্ঠা. একতো ৰত্তমানাপি নিরন্তরভাৰং অনুপগমনতায চিত্তেন ৰিসংসট্ঠাতি চিত্তৰিসংসট্ঠা. সেসং অনন্তরদুকসদিসমেৰ. চিত্তসংসট্ঠদুকং.

সমুট্ঠহন্তি এতেনাতি সমুট্ঠানং, চিত্তং সমুট্ঠানং এতেসন্তি চিত্তসমুট্ঠানা, চেতসিকানি চেৰ চিত্তজরূপকলাপা চ. চিত্তং, পন অচিত্তজরূপকলাপা, নিব্বানঞ্চ নো চিত্তসমুট্ঠানা নাম. চিত্তসমুট্ঠানদুকং.

সহ ভৰন্তীতি সহভুনো, চিত্তেন সহভুনো চিত্তসহভুনো, চেতসিকানি চেৰ কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তিযো চ. চিত্তং, পন ৰিঞ্ঞত্তিৰজ্জিতরূপনিব্বানানি চ নো চিত্তসহভুনো নাম. চিত্তসহভুদুকং.

অনুপরিৰত্তন্তীতি অনুপরিৰত্তিনো, কিং অনুপরিৰত্তন্তি? চিত্তং, চিত্তস্স অনুপরিৰত্তিনো চিত্তানুপরিৰত্তিনো. সেসং অনন্তরদুকসদিসমেৰ. চিত্তানুপরিৰত্তিদুকং.

ইতো পরে পন তযো দুকা চেতসিকদুকসদিসাৰ, কেৰলং পদত্থমত্তমেৰ ৰিসেসো. তত্থ চিত্তসংসট্ঠা চ তে চিত্তসমুট্ঠানা এৰ চাতি চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানা. চিত্তসংসট্ঠা চ তে চিত্তসমুট্ঠানা চ চিত্তসহভুনো এৰ চাতি চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভুনো, চিত্তসংসট্ঠা চ তে চিত্তসমুট্ঠানা চ চিত্তানুপরিৰত্তিনো এৰ চাতি চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপরিৰত্তিনো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

তদনন্তরে পন অজ্ঝত্তিকদুকে অজ্ঝত্তজ্ঝত্তং অজ্ঝত্তত্তিকে ৰুত্তৰসেন অজ্ঝত্তাৰ অজ্ঝত্তিকা. পসাদরূপচিত্তসঙ্খাতানি ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি. ততো বহিভূতা বাহিরা. সেসরূপচেতসিকনিব্বানপঞ্ঞত্তিসঙ্খাতানি ছ বাহিরাযতনানি, ইধ পন পঞ্ঞত্তিযোপি লব্ভন্তি. অজ্ঝত্তিকদুকং.

উপাদিযন্তেৰ ভূতানি, ন ভূতা ৰিয উপাদিযন্তীতি উপাদা, চতুৰীসতি উপাদারূপানি এৰ. ন উপাদিযন্তীতি নো উপাদা, চতুমহাভূতচিত্তচেতসিকনিব্বানানি. উপাদাদুকং.

দ্ৰত্তিংস লোকিযৰিপাকচিত্তানি, কম্মজরূপঞ্চ উপাদিন্না নাম. সেসলোকিযলোকুত্তরানি, নিব্বানঞ্চ অনুপাদিন্না নাম. সেসং উপাদিন্নুপাদানিযত্তিকে ৰুত্তানুসারেন ঞাতব্বং. উপাদিন্নদুকং.

মহন্তরদুকা নিট্ঠিতা.

উপাদানগোচ্ছকেভুসং আদিযন্তীতি উপাদানা, দল়্হগ্গাহং গণ্হন্তীতি অত্থো. দল়্হত্থো হি এত্থ উপ-সদ্দো ‘‘উপাযাসো’’তিআদীসু ৰিয. ততো অঞ্ঞে নো উপাদানা. তত্থ কামুপাদানং দিট্ঠুপাদানং সীলব্বতুপাদানং অত্তৰাদুপাদানন্তি ইমে উপাদানা নাম. তত্থ ৰত্থুকামেসু উপ্পন্নো কিলেসকামোৰ ৰুত্তনযেন উপাদানন্তি কামুপাদানং. এৰং সেসেসুপি. তত্থ ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি অত্তৰাদুপাদানং নাম. সেসানি পুব্বে ৰুত্তানেৰ. পচ্ছিমানি পনেত্থ তীণি উপাদানানি তথাপৰত্তদিট্ঠি এৰ. তানি চ পঠমেন মগ্গেন পহীযন্তি, কামুপাদানং চতূহিপি. ইমে চ সভাৰতো দ্ৰে ধম্মা ৰিভাগতো চতুরুপাদানা নাম জাতা. ইমে পন ঠপেত্ৰা সেসা সব্বে ধম্মা নো উপাদানা নাম. উপাদানদুকং পঠমং.

উপাদানিযদুকো সংযোজনিযদুকসদিসোৰ. দুতিযং.

অট্ঠলোভসহগতচিত্তানি, তংসম্পযুত্তেসু দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তলোভং ঠপেত্ৰা সেসা চ উপাদানসম্পযুত্তা নাম. দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তলোভদোসমোহমূলানি, কুসলাব্যাকতানি চ চিত্তানি, রূপনিব্বানানি চ উপাদানৰিপ্পযুত্তা নাম. চেতসিকেসু পন দিট্ঠিমানা উপাদানসম্পযুত্তাৰ, দোসইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চৰিচিকিচ্ছা, কুসলাব্যাকতা চ উপাদানৰিপ্পযুত্তা এৰ. সেসা দুৰিধাপি হোন্তি. ততিযং.

চত্তারি উপাদানানি উপাদানা চেৰ উপাদানিযা চ নাম. তদৰসেসা লোকিযা উপাদানিযা চেৰ নোচ উপাদানা নাম. ইধ পন লোকুত্তরা ন ৰত্তব্বা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. চতুত্থং.

পঞ্চমছট্ঠদুকা পাঠতো গন্থগোচ্ছকে পঞ্চমছট্ঠদুকসদিসাৰ, কেৰলং পঞ্চমদুকে ‘‘চেতসিকেসু মানো উপাদানসম্পযুত্তো চেৰ নো চ উপাদানো এৰ, মোহাহিরিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চথিনমিদ্ধানি তিজাতিকানি তথা চ ন ৰত্তব্বা চা’’তি ইদঞ্চ, ছট্ঠদুকে ‘‘চেতসিকেসু দোসইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চৰিচিকিচ্ছা অপ্পমঞ্ঞা উপাদানৰিপ্পযুত্তা উপাদানিযা এৰ, মোহাহিরিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চলোভথিনমিদ্ধানি তথা চ ন ৰত্তব্বানি চা’’তি এত্তকমেৰ পাঠতো ৰিসেসো, অত্থতো পন নামমত্তকোৰ ৰিসেসো. সেসো সুৰিঞ্ঞেয্যোৰ. পঞ্চমছট্ঠানি.

উপাদানগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.

কিলেসগোচ্ছকে সংকিলিট্ঠত্তিকে ৰুত্তনযেন পদত্থো ৰেদিতব্বো. লোভো দোসো মোহো মানো দিট্ঠি ৰিচিকিচ্ছা থিনং উদ্ধচ্চং অহিরিকং অনোত্তপ্পন্তি ইমে দস ধম্মা কিলেসা নাম. ইমে চ ৰুত্তত্থা এৰ, ইধ পন লোভো, হেতুগন্থনীৰরণউপাদানগোচ্ছকেসু লোভো চ নিপ্পদেসতো চতুমগ্গৰজ্ঝোপি একেনেৰ কোট্ঠাসেন ঠিতো, সেসগোচ্ছকেসু সো সব্বোপি লোভো ‘‘কামাসৰো ভৰাসৰো’’তিআদিনা দ্ৰে দ্ৰে কোট্ঠাসা হুত্ৰা ঠিতো, ইমিনা পন অট্ঠকথাৰচনেনাপি ভৰাসৰাদিব্যতিরিত্তো সব্বো চতুমগ্গৰজ্ঝোপি রাগো কামাসৰাদীসু সঙ্গহিতো. কামচ্ছন্দনীৰরণং পন ভৰরাগোপি ন পঞ্চকামগুণিকরাগমত্তোৰাতি পঞ্ঞাযতি, ‘‘আরুপ্পে কামচ্ছন্দনীৰরণং পটিচ্চ থিনমিদ্ধনীৰরণ’’ন্তিআদিপাল়িতো (পট্ঠা. ৩.৮.৮) চেতং দট্ঠব্বং পঞ্চকামগুণিকরাগস্স রূপারূপভূমীসু অনুপ্পজ্জনতো. ইমেসু চ কিলেসেসু দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছা পঠমেন মগ্গেন পহীযন্তি, দোসো ততিযেন, লোভাদযো চতূহিপি. ইমে পন দস ধম্মে ঠপেত্ৰা সেসা নো কিলেসা নাম. কিলেসদুকং পঠমং.

সংকিলেসিকদুকো সাসৰদুকসদিসোৰ. দুতিযং.

সংকিলিট্ঠদুকো, কিলেসসম্পযুত্তদুকো চাতি দ্ৰেপি সমানত্থাৰ. তে চ নীৰরণগোচ্ছকে ততিযদুকসদিসাৰ. ততিযচতুত্থানি.

দস কিলেসা কিলেসা চেৰ সংকিলেসিকা চ নাম. সেসা লোকিযধম্মা সংকিলেসিকা চেৰ নো চ কিলেসা নাম. ইধ পন লোকুত্তরা ন ৰত্তব্বা. সেসং নীৰরণগোচ্ছকে চতুত্থদুকসদিসমেৰ. পঞ্চমং.

ছট্ঠসত্তমদুকানিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং সমানত্থানেৰ. তানি ছট্ঠসত্তমানি নীৰরণগোচ্ছকে যথাক্কমং পাঠতো পঞ্চমছট্ঠদুকসদিসানি, অত্থতো পন নামমত্তকোৰ ৰিসেসো. সেসো সুৰিঞ্ঞেয্যো. ছট্ঠসত্তমঅট্ঠমানি.

কিলেসগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.

পিট্ঠিদুকেসু আদিতো চত্তারো দুকা দস্সনেনপহাতব্বত্তিকে, দস্সনেনপহাতব্বহেতুকে চ ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বা. কেৰলং পন তত্থ পঠমত্তিকে ৰুত্তেসু দস্সনেনপহাতব্বে ধম্মে ঠপেত্ৰা সেসা ইধ পঠমদুকস্স দুতিযপদে দস্সনেনপহাতব্বেসু পৰিসন্তি, ভাৰনাযপহাতব্বে ঠপেত্ৰা সেসা ইধ দুতিযদুকে নভাৰনাযপহাতব্বেসু পৰিসন্তি. তত্থ চ দুতিযত্তিকে ৰুত্তেসু দস্সনেনপহাতব্বহেতুকে ঠপেত্ৰা সেসা ইধ ততিযদুকে নদস্সনেনপহাতব্বহেতুকে, ভাৰনাযপহাতব্বহেতুকে চ ঠপেত্ৰা সেসা ইধ চতুত্থদুকে নভাৰনাযপহাতব্বহেতুকেসু পৰিসন্তি.

পদত্থো চ দস্সনেন পহাতব্বো হেতু এতেসং অত্থীতি দস্সনেনপহাতব্বহেতুকা. এৰং ভাৰনাযপহাতব্বহেতুকাতি এত্থাপি অত্থো ৰেদিতব্বো. এৰং হি সতি অহেতুকানং অগ্গহণং সিযাতি এত্তকমেৰ ৰিসেসো. তিকদ্ৰযমেৰ হি ভগৰা দেসনাৰিলাসেন চত্তারো দুকে কত্ৰা দেসেসি. সেসং তাদিসমেৰ. চত্তারো দুকা নিট্ঠিতা.

পঞ্চপঞ্ঞাসসৰিতক্কচিত্তেসু ৰিতক্কৰিরহিতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা সৰিতক্কা নাম. ৰিতক্কো, পন সেসচিত্তরূপনিব্বানানি চ অৰিতক্কা নাম. পঞ্চমং.

ছসট্ঠিযা সৰিচারচিত্তেসু ৰিচারৰিরহিতা ধম্মা সৰিচারা নাম. ৰিচারো, পন সেসচিত্তরূপনিব্বানানি চ অৰিচারা নাম. সেসং ইধ, অনন্তরে ৰুত্তদুকে চ ৰিতক্কত্তিকে ৰুত্তানুসারেন ঞাতব্বং. ছট্ঠং.

ইতো পরেসু সপ্পীতিকদুকো, পীতিসহগতদুকো চ সমানত্থাৰ, তে চ সুখসহগতউপেক্খাসহগতদুকা চাতি চত্তারোপি দুকা পীতিত্তিকে ৰুত্তনযাৰ. কেৰলং পনেতেসং দুকানং পঠমং পদং তত্থ পৰিসতি, পীতিত্তিকে ইতরীতরপদদ্ৰযসঙ্গহিতা, অসঙ্গহিতা চ সব্বে অত্থা হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেত্থ দুকানং দুতিযপদেসু অত্থতো সঙ্গহিতা, ইমে চ নিপ্পদেসদুকাতি অযমেৰ ৰিসেসো. সত্তমঅট্ঠমনৰমদসমা.

তদনন্তরেসু কামাৰচরাতি এত্থ ‘‘হেট্ঠতো অৰীচিনিরযং পরিযন্তং করিত্ৰা উপরিতো পরনিম্মিতৰসৰত্তী দেৰে অন্তো করিত্ৰা যং তস্মিং অন্তরে এত্থাৰচরা এত্থ পরিযাপন্না’’তি এৰং (ধ. স. ১২৮৭) পাল়িযং পরিচ্ছিন্নানং চতুন্নং অপাযানং, মনুস্সানং, ছন্নং দেৰলোকানঞ্চ ৰসেন ওকাসতো একাদসৰিধো কামভৰো ‘‘কামো’’তি ৰুচ্চতি উত্তরপদলোপেন যথা ‘‘রূপূপপত্তিযা’’তিআদীসু রূপভৰো ‘‘রূপ’’ন্তি. তস্মিং কামে অৰচরন্তি পৰত্তন্তীতি কামাৰচরা. যেভুয্যতো চেতং ৰুত্তং রূপারূপেসু চেতেসঞ্চ ইধ পৰত্তিতো ‘‘থলচরা’’তিআদীসু ৰিয. কামভৰসঙ্খাতে ৰা কামে পটিসন্ধিং অৰচারেন্তীতিপি কামাৰচরা, কুসলাকুসলানি. উদ্ধচ্চসহগতচিত্তং পন অব্যাকতচিত্তসদিসং. তদাযত্ততায, আরম্মণকরণৰসেন ৰা কিলেসকামো এত্থ অৰচরতীতিপি কামাৰচরং. কামঞ্চেস রূপারূপাৰচরধম্মেসুপি অৰচরতি, রুল়্হিতো পন ‘‘ৰদতীতি ৰচ্ছো’’তিআদীসু ৰিয ইমে এৰ ‘‘কামাৰচরা’’তি ৰুচ্চন্তি. অপিচ কামতণ্হা রূপতণ্হা অরূপতণ্হাতি এত্থ ৰুত্তকামতণ্হাসঙ্খাতো কামো এত্থ অৰচরতীতিপি কামাৰচরা. এৰং ব্রহ্মানং ৰিমানাভরণাদীসু ছন্দরাগস্সাপি কামতণ্হাভাৰো সিদ্ধো, রূপতণ্হাৰিসযানম্পি চ ব্রহ্মানং কম্মজরূপাদীনং কামতণ্হাযপি ৰিসযতায কামাৰচরতা সিদ্ধা হোতি. ন রূপারূপাৰচরানং তদভাৰতো তদঞ্ঞে ন কামাৰচরা. ইমিনা নযেন রূপাৰচরাদিদুকানম্পি পদত্থো যথারহং ঞাতব্বো. তত্থ চতুপঞ্ঞাস কামাৰচরচিত্তানি, সব্বঞ্চ রূপং কামাৰচরা নাম. সেসচিত্তনিব্বানানি ন কামাৰচরা নাম. চেতসিকেসু ৰত্তব্বং পরিযাপন্নদুকে এৰ আৰি ভৰিস্সতি. একাদসমং.

পন্নরস রূপাৰচরচিত্তানি রূপাৰচরা নাম. সেসচিত্তরূপনিব্বানানি ন রূপাৰচরা নাম. দ্ৰাদসমং.

দ্ৰাদস অরূপাৰচরচিত্তানি অরূপাৰচরা নাম. সেসচিত্তরূপনিব্বানানি ন অরূপাৰচরা নাম. তেরসমং.

তেভূমকৰট্টে পরিযাপন্না অন্তোগধাতি পরিযাপন্না, লোকিযধম্মাৰ. তত্থ ন পরিযাপন্নাতি অপরিযাপন্না, লোকুত্তরা. চেতসিকেসু পন কামাৰচরাদিদুকানং চতুন্নম্পি সাধারণো ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বো – অকুসলচেতসিকা কামাৰচরাৰ, অপ্পমঞ্ঞা কামরূপাৰচরা, ৰিরতিযো পন কামাৰচরপরিযাপন্না, ৰিতক্কৰিচারপীতিযো পন কামরূপাৰচরপরিযাপন্না, সেসা চতুভূমকাতি. চুদ্দসমং.

ৰট্টমূলং ছিন্দন্তা নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা ৰট্টতো নীযন্তীতি নিয্যানিকা, চত্তারি লোকুত্তরমগ্গচিত্তানি. ইমিনা লক্খণেন ন নিয্যন্তীতি অনিয্যানিকা, সেসচিত্তরূপনিব্বানানি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. পঞ্চদসমং.

চুতিযা ৰা অত্তনো ৰা পৰত্তিযা অনন্তরং ফলদানে নিযতত্তা নিযতা, মিচ্ছত্তনিযতা, সম্মত্তনিযতা চ. তথা অনিযতত্তা অনিযতা, সেসধম্মা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. সোল়সমং.

অঞ্ঞে ধম্মে উত্তরন্তি অতিক্কমন্তীতি উত্তরা, অত্তানং উত্তরিতুং সমত্থেহি সহ উত্তরেহীতি সউত্তরা, লোকিযাৰ. নত্থি এতেসং উত্তরাতি অনুত্তরা, লোকুত্তরা. সত্তরসমং.

রণন্তি কন্দন্তি এতেহীতি রণা, যেহি অভিভূতা সত্তা নানপ্পকারতো পরিদেৰন্তি, তেসং অকুসলমূলানং এতং অধিৰচনং, তেহি সম্পযোগৰসেন, পহানেকট্ঠতাৰসেন চ সহ রণেহীতি সরণা. এতেনাকারেন নত্থি এতেসং রণাতি অরণা.

তত্থ দ্ৰাদস অকুসলচিত্তানি সরণা নাম. সরণধম্মেসু চেত্থ লোভদোসমোহা রণা চেৰ সরণা চ, তেসু লোভদোসা মোহেনেৰ সম্পযোগতো সরণা, তথা ৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসহগতচিত্তং, তংসম্পযুত্তা চ. মোহো পন তেসু সম্পযোগতো সরণো, দিট্ঠিসম্পযুত্তরাগেন, পন ভৰরাগেন চ রণভূতেন পহানেকট্ঠতাৰসেনেৰ সরণো. লোভদোসমোহমূলসম্পযুত্তেসু পন মোহো লোভেন চেৰ দোসেন চ, সেসা লোভমোহেন চেৰ দোসমোহেন চ সম্পযোগতো সরণাতি ৰেদিতব্বা. সব্বানি কুসলাব্যাকতচিত্তানি, রূপনিব্বানানি চ অরণা নাম. চেতসিকেসু পন অকুসলা সরণাৰ, কুসলাব্যাকতা অরণাৰ, তিজাতিকা পন দ্ৰিধাপি হোন্তীতি. অট্ঠারসমং.

পিট্ঠিদুকা নিট্ঠিতা.

অভিধম্মদুকমাতিকত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.