৯. ঝানসংযুত্তং
১. গঙ্গাপেয্যালৰগ্গো
১-১২. ঝানাদিসুত্তদ্ৰাদসকং
৯২৩-৯৩৪. সাৰত্থিনিদানং ‘‘চত্তারো মে, ভিক্খৰে, ঝানা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ঝানা’’তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গঙ্গা নদী পাচীননিন্না পাচীনপোণা পাচীনপব্ভারা; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চত্তারো ঝানে ভাৰেন্তো চত্তারো ঝানে বহুলীকরোন্তো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চত্তারো ঝানে ভাৰেন্তো চত্তারো ঝানে বহুলীকরোন্তো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চত্তারো ঝানে ভাৰেন্তো চত্তারো ঝানে বহুলীকরোন্তো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো’’তি. দ্ৰাদসমং.
গঙ্গাপেয্যালৰগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
ছ পাচীনতো নিন্না, ছ নিন্না চ সমুদ্দতো;
দ্ৰেতে ছ দ্ৰাদস হোন্তি, ৰগ্গো তেন পৰুচ্চতীতি.
অপ্পমাদৰগ্গো ৰিত্থারেতব্বো.
তস্সুদ্দানং –
তথাগতং পদং কূটং, মূলং সারো চ ৰস্সিকং;
রাজা চন্দিমসূরিযা, ৰত্থেন দসমং পদন্তি.
বলকরণীযৰগ্গো ৰিত্থারেতব্বো.
তস্সুদ্দানং –
বলং বীজঞ্চ নাগো চ, রুক্খো কুম্ভেন সূকিযা;
আকাসেন চ দ্ৰে মেঘা, নাৰা আগন্তুকা নদীতি.
এসনাৰগ্গো ৰিত্থারেতব্বো.
তস্সুদ্দানং –
এসনা ৰিধা আসৰো, ভৰো চ দুক্খতা তিস্সো;
খিলং মলঞ্চ নীঘো চ, ৰেদনা তণ্হা তসিনা চাতি.
৫. ওঘৰগ্গো
১-১০. ওঘাদিসুত্তং
৯৬৭-৯৭৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, উদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. কতমানি পঞ্চ? রূপরাগো, অরূপরাগো, মানো, উদ্ধচ্চং, অৰিজ্জা – ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নং উদ্ধম্ভাগিযানং সংযোজনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায চত্তারো ঝানা ভাৰেতব্বা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নং উদ্ধম্ভাগিযানং সংযোজনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায ইমে চত্তারো ঝানা ভাৰেতব্বা’’তি ৰিত্থারেতব্বং. দসমং. (যথা মগ্গসংযুত্তং তথা ৰিত্থারেতব্বং).
ওঘৰগ্গো পঞ্চমো.
তস্সুদ্দানং –
ওঘো যোগো উপাদানং, গন্থা অনুসযেন চ;
কামগুণা নীৰরণা, খন্ধা ওরুদ্ধম্ভাগিযাতি.
ঝানসংযুত্তং নৰমং.