৫. সম্মপ্পধানসংযুত্তং
১. গঙ্গাপেয্যালৰগ্গো
১-১২. পাচীনাদিসুত্তদ্ৰাদসকং
৬৫১-৬৬২. সাৰত্থিনিদানং. তত্র খো ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, সম্মপ্পধানা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো সম্মপ্পধানাতি’’.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গঙ্গা নদী পাচীননিন্না পাচীনপোণা পাচীনপব্ভারা; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চত্তারো সম্মপ্পধানে ভাৰেন্তো চত্তারো সম্মপ্পধানে বহুলীকরোন্তো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চত্তারো সম্মপ্পধানে ভাৰেন্তো চত্তারো সম্মপ্পধানে বহুলীকরোন্তো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চত্তারো সম্মপ্পধানে ভাৰেন্তো চত্তারো সম্মপ্পধানে বহুলীকরোন্তো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো’’তি. দ্ৰাদসমং. (সম্মপ্পধানসংযুত্তস্স গঙ্গাপেয্যালী সম্মপ্পধানৰসেন ৰিত্থারেতব্বা).
গঙ্গাপেয্যালৰগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
ছ পাচীনতো নিন্না, ছ নিন্না চ সমুদ্দতো;
দ্ৰেতে ছ দ্ৰাদস হোন্তি, ৰগ্গো তেন পৰুচ্চতীতি.
২. অপ্পমাদৰগ্গো
(অপ্পমাদৰগ্গো সম্মপ্পধানৰসেন ৰিত্থারেতব্বো).
তস্সুদ্দানং –
তথাগতং পদং কূটং, মূলং সারেন ৰস্সিকং;
রাজা চন্দিমসূরিযা, ৰত্থেন দসমং পদন্তি.
৩. বলকরণীযৰগ্গো
১-১২. বলকরণীযাদিসুত্তদ্ৰাদসকং
৬৭৩-৬৮৪. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি বলকরণীযা কম্মন্তা কযিরন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বলকরণীযা কম্মন্তা কযিরন্তি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায চত্তারো সম্মপ্পধানে ভাৰেতি, চত্তারো সম্মপ্পধানে বহুলীকরোতি. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায চত্তারো সম্মপ্পধানে ভাৰেতি, চত্তারো সম্মপ্পধানে বহুলীকরোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায চত্তারো সম্মপ্পধানে ভাৰেতি, চত্তারো সম্মপ্পধানে বহুলীকরোতী’’তি. (এৰং বলকরণীযৰগ্গো সম্মপ্পধানৰসেন ৰিত্থারেতব্বো). দ্ৰাদসমং.
বলকরণীযৰগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
বলং বীজঞ্চ নাগো চ, রুক্খো কুম্ভেন সূকিযা;
আকাসেন চ দ্ৰে মেঘা, নাৰা আগন্তুকা নদীতি.
৪. এসনাৰগ্গো
১-১০. এসনাদিসুত্তদসকং
৬৮৫-৬৯৪. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, এসনা. কতমা তিস্সো? কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো এসনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায চত্তারো সম্মপ্পধানা ভাৰেতব্বা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায ইমে চত্তারো সম্মপ্পধানা ভাৰেতব্বা’’তি. (ৰিত্থারেতব্বং). দসমং.
এসনাৰগ্গো চতুত্থো.
তস্সুদ্দানং –
এসনা ৰিধা আসৰো, ভৰো চ দুক্খতা তিস্সো;
খিলং মলঞ্চ নীঘো চ, ৰেদনা তণ্হা তসিনা চাতি.
৫. ওঘৰগ্গো
১-১০. ওঘাদিসুত্তদসকং
৬৯৫-৭০৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, উদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. কতমানি পঞ্চ? রূপরাগো, অরূপরাগো, মানো, উদ্ধচ্চং, অৰিজ্জা – ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নং উদ্ধম্ভাগিযানং সংযোজনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায চত্তারো সম্মপ্পধানা ভাৰেতব্বা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নং উদ্ধম্ভাগিযানং সংযোজনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায ইমে চত্তারো সম্মপ্পধানা ভাৰেতব্বা’’তি. (ৰিত্থারেতব্বা). দসমং.
ওঘৰগ্গো পঞ্চমো.
তস্সুদ্দানং –
ওঘো যোগো উপাদানং, গন্থা অনুসযেন চ;
কামগুণা নীৰরণা, খন্ধা ওরুদ্ধম্ভাগিযাতি.
সম্মপ্পধানসংযুত্তং পঞ্চমং.