৮. সঙ্খধমসুত্তং
৩৬০. একং সমযং ভগৰা নাল়ন্দাযং ৰিহরতি পাৰারিকম্বৰনে. অথ খো অসিবন্ধকপুত্তো গামণি নিগণ্ঠসাৰকো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অসিবন্ধকপুত্তং গামণিং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কথং নু খো, গামণি, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সাৰকানং ধম্মং দেসেতী’’তি? ‘‘এৰং খো, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সাৰকানং ধম্মং দেসেতি – ‘যো কোচি পাণং অতিপাতেতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকো, যো কোচি অদিন্নং আদিযতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকো, যো কোচি কামেসু মিচ্ছা চরতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকো, যো কোচি মুসা ভণতি সব্বো, সো আপাযিকো নেরযিকো. যংবহুলং যংবহুলং ৰিহরতি, তেন তেন নীযতী’তি. এৰং খো, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সাৰকানং ধম্মং দেসেতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৰিহরতি, তেন তেন নীযতি’, এৰং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেরযিকো ভৰিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৰচনং’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, যো সো পুরিসো পাণাতিপাতী রত্তিযা ৰা দিৰসস্স ৰা সমযাসমযং উপাদায, কতমো বহুতরো সমযো, যং ৰা সো পাণমতিপাতেতি, যং ৰা সো পাণং নাতিপাতেতী’’তি? ‘‘যো সো, ভন্তে, পুরিসো পাণাতিপাতী রত্তিযা ৰা দিৰসস্স ৰা সমযাসমযং উপাদায, অপ্পতরো সো সমযো যং সো পাণমতিপাতেতি, অথ খো স্ৰেৰ বহুতরো সমযো যং সো পাণং নাতিপাতেতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৰিহরতি তেন তেন নীযতী’তি, এৰং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেরযিকো ভৰিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৰচনং’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, যো সো পুরিসো অদিন্নাদাযী রত্তিযা ৰা দিৰসস্স ৰা সমযাসমযং উপাদায, কতমো বহুতরো সমযো, যং ৰা সো অদিন্নং আদিযতি, যং ৰা সো অদিন্নং নাদিযতী’’তি. ‘‘যো সো, ভন্তে, পুরিসো অদিন্নাদাযী রত্তিযা ৰা দিৰসস্স ৰা সমযাসমযং উপাদায অপ্পতরো সো সমযো, যং সো অদিন্নং আদিযতি, অথ খো স্ৰেৰ বহুতরো সমযো, যং সো অদিন্নং নাদিযতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৰিহরতি তেন তেন নীযতী’তি, এৰং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেরযিকো ভৰিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৰচনং’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, যো সো পুরিসো কামেসুমিচ্ছাচারী রত্তিযা ৰা দিৰসস্স ৰা সমযাসমযং উপাদায, কতমো বহুতরো সমযো, যং ৰা সো কামেসু মিচ্ছা চরতি, যং ৰা সো কামেসু মিচ্ছা ন চরতী’’তি? ‘‘যো সো, ভন্তে, পুরিসো কামেসুমিচ্ছাচারী রত্তিযা ৰা দিৰসস্স ৰা সমযাসমযং উপাদায, অপ্পতরো সো সমযো যং সো কামেসু মিচ্ছা চরতি, অথ খো স্ৰেৰ বহুতরো সমযো, যং সো কামেসু মিচ্ছা ন চরতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৰিহরতি তেন তেন নীযতী’তি, এৰং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেরযিকো ভৰিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৰচনং’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, যো সো পুরিসো মুসাৰাদী রত্তিযা ৰা দিৰসস্স ৰা সমযাসমযং উপাদায, কতমো বহুতরো সমযো, যং ৰা সো মুসা ভণতি, যং ৰা সো মুসা ন ভণতী’’তি? ‘‘যো সো, ভন্তে, পুরিসো মুসাৰাদী রত্তিযা ৰা দিৰসস্স ৰা সমযাসমযং উপাদায, অপ্পতরো সো সমযো, যং সো মুসা ভণতি, অথ খো স্ৰেৰ বহুতরো সমযো, যং সো মুসা ন ভণতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৰিহরতি তেন তেন নীযতী’তি, এৰং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেরযিকো ভৰিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৰচনং’’.
‘‘ইধ, গামণি, একচ্চো সত্থা এৰংৰাদী হোতি এৰংদিট্ঠি [এৰংদিট্ঠী (ক.)] – ‘যো কোচি পাণমতিপাতেতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকো, যো কোচি অদিন্নং আদিযতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকো, যো কোচি কামেসু মিচ্ছা চরতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকো, যো কোচি মুসা ভণতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকো’তি. তস্মিং খো পন, গামণি, সত্থরি সাৰকো অভিপ্পসন্নো হোতি. তস্স এৰং হোতি – ‘ময্হং খো সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – যো কোচি পাণমতিপাতেতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকোতি. অত্থি খো পন মযা পাণো অতিপাতিতো, অহম্পম্হি আপাযিকো নেরযিকোতি দিট্ঠিং পটিলভতি. তং, গামণি, ৰাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৰা যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. ময্হং খো সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – যো কোচি অদিন্নং আদিযতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকোতি. অত্থি খো পন মযা অদিন্নং আদিন্নং অহম্পম্হি আপাযিকো নেরযিকোতি দিট্ঠিং পটিলভতি. তং, গামণি, ৰাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৰা যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. ময্হং খো সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – যো কোচি কামেসু মিচ্ছা চরতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকো’তি. অত্থি খো পন মযা কামেসু মিচ্ছা চিণ্ণং. ‘অহম্পম্হি আপাযিকো নেরযিকো’তি দিট্ঠিং পটিলভতি. তং, গামণি, ৰাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৰা যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. ময্হং খো সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – যো কোচি মুসা ভণতি, সব্বো সো আপাযিকো নেরযিকোতি. অত্থি খো পন মযা মুসা ভণিতং. ‘অহম্পম্হি আপাযিকো নেরযিকো’তি দিট্ঠিং পটিলভতি. তং, গামণি, ৰাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৰা যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে.
‘‘ইধ পন, গামণি, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. সো অনেকপরিযাযেন পাণাতিপাতং গরহতি ৰিগরহতি, ‘পাণাতিপাতা ৰিরমথা’তি চাহ. অদিন্নাদানং গরহতি ৰিগরহতি, ‘অদিন্নাদানা ৰিরমথা’তি চাহ. কামেসুমিচ্ছাচারং গরহতি, ৰিগরহতি ‘কামেসুমিচ্ছাচারা ৰিরমথা’তি চাহ. মুসাৰাদং গরহতি ৰিগরহতি ‘মুসাৰাদা ৰিরমথা’তি চাহ. তস্মিং খো পন, গামণি, সত্থরি সাৰকো অভিপ্পসন্নো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ভগৰা খো অনেকপরিযাযেন পাণাতিপাতং গরহতি ৰিগরহতি, পাণাতিপাতা ৰিরমথাতি চাহ. অত্থি খো পন মযা পাণো অতিপাতিতো যাৰতকো ৰা তাৰতকো ৰা. যো খো পন মযা পাণো অতিপাতিতো যাৰতকো ৰা তাৰতকো ৰা, তং ন সুট্ঠু, তং ন সাধু. অহঞ্চেৰ [অহঞ্চে (?)] খো পন তপ্পচ্চযা ৰিপ্পটিসারী অস্সং. ন মেতং পাপং কম্মং [পাপকম্মং (স্যা. কং. পী. ক.)] অকতং ভৰিস্সতী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায তঞ্চেৰ পাণাতিপাতং পজহতি. আযতিঞ্চ পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি. এৰমেতস্স পাপস্স কম্মস্স পহানং হোতি. এৰমেতস্স পাপস্স কম্মস্স সমতিক্কমো হোতি.
‘‘‘ভগৰা খো অনেকপরিযাযেন অদিন্নাদানং গরহতি ৰিগরহতি, অদিন্নাদানা ৰিরমথাতি চাহ. অত্থি খো পন মযা অদিন্নং আদিন্নং যাৰতকং ৰা তাৰতকং ৰা. যং খো পন মযা অদিন্নং আদিন্নং যাৰতকং ৰা তাৰতকং ৰা তং ন সুট্ঠু, তং ন সাধু. অহঞ্চেৰ খো পন তপ্পচ্চযা ৰিপ্পটিসারী অস্সং, ন মেতং পাপং কম্মং অকতং ভৰিস্সতী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায তঞ্চেৰ অদিন্নাদানং পজহতি. আযতিঞ্চ অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি. এৰমেতস্স পাপস্স কম্মস্স পহানং হোতি. এৰমেতস্স পাপস্স কম্মস্স সমতিক্কমো হোতি.
‘‘‘ভগৰা খো পন অনেকপরিযাযেন কামেসুমিচ্ছাচারং গরহতি ৰিগরহতি, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰিরমথাতি চাহ. অত্থি খো পন মযা কামেসু মিচ্ছা চিণ্ণং যাৰতকং ৰা তাৰতকং ৰা. যং খো পন মযা কামেসু মিচ্ছা চিণ্ণং যাৰতকং ৰা তাৰতকং ৰা তং ন সুট্ঠু, তং ন সাধু. অহঞ্চেৰ খো পন তপ্পচ্চযা ৰিপ্পটিসারী অস্সং, ন মেতং পাপং কম্মং অকতং ভৰিস্সতী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায তঞ্চেৰ কামেসুমিচ্ছাচারং পজহতি, আযতিঞ্চ কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি. এৰমেতস্স পাপস্স কম্মস্স পহানং হোতি. এৰমেতস্স পাপস্স কম্মস্স সমতিক্কমো হোতি.
‘‘‘ভগৰা খো পন অনেকপরিযাযেন মুসাৰাদং গরহতি ৰিগরহতি, মুসাৰাদা ৰিরমথাতি চাহ. অত্থি খো পন মযা মুসা ভণিতং যাৰতকং ৰা তাৰতকং ৰা. যং খো পন মযা মুসা ভণিতং যাৰতকং ৰা তাৰতকং ৰা তং ন সুট্ঠু, তং ন সাধু. অহঞ্চেৰ খো পন তপ্পচ্চযা ৰিপ্পটিসারী অস্সং, ন মেতং পাপং কম্মং অকতং ভৰিস্সতী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায তঞ্চেৰ মুসাৰাদং পজহতি, আযতিঞ্চ মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি. এৰমেতস্স পাপস্স কম্মস্স পহানং হোতি. এৰমেতস্স পাপস্স কম্মস্স সমতিক্কমো হোতি.
‘‘সো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি. কামেসুমিচ্ছাচারং পহায কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি. মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি. পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি. ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি. সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি. অভিজ্ঝং পহায অনভিজ্ঝালু হোতি. ব্যাপাদপ্পদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো হোতি. মিচ্ছাদিট্ঠিং পহায সম্মাদিট্ঠিকো হোতি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সেয্যথাপি, গামণি, বলৰা সঙ্খধমো অপ্পকসিরেনেৰ চতুদ্দিসা ৰিঞ্ঞাপেয্য; এৰমেৰ খো, গামণি, এৰং ভাৰিতায মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযা এৰং বহুলীকতায যং পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্রাৰসিস্সতি, ন তং তত্রাৰতিট্ঠতি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো করুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে…. উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সেয্যথাপি, গামণি, বলৰা সঙ্খধমো অপ্পকসিরেনেৰ চতুদ্দিসা ৰিঞ্ঞাপেয্য; এৰমেৰ খো, গামণি, এৰং ভাৰিতায উপেক্খায চেতোৰিমুত্তিযা এৰং বহুলীকতায যং পমাণকতং কম্মং ন তং তত্রাৰসিস্সতি, ন তং তত্রাৰতিট্ঠতী’’তি. এৰং ৰুত্তে, অসিবন্ধকপুত্তো গামণি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. অট্ঠমং.