৩. দুতিযইসিদত্তসুত্তং

৩৪৫. একং সমযং সম্বহুলা থেরা ভিক্খূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৰিহরন্তি অম্বাটকৰনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেরা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা থেরে ভিক্খূ অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেন্তু মে, ভন্তে থেরা, স্ৰাতনায ভত্ত’’ন্তি. অধিৰাসেসুং খো থেরা ভিক্খূ তুণ্হীভাৰেন. অথ খো চিত্তো গহপতি থেরানং ভিক্খূনং অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা থেরে ভিক্খূ অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো থেরা ভিক্খূ তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন চিত্তস্স গহপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিংসু.

অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেরা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা থেরে ভিক্খূ অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেরং এতদৰোচ – ‘‘যা ইমা, ভন্তে থের, অনেকৰিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – ‘সস্সতো লোকোতি ৰা, অসস্সতো লোকোতি ৰা, অন্তৰা লোকোতি ৰা, অনন্তৰা লোকোতি ৰা, তং জীৰং তং সরীরন্তি ৰা, অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি ৰা, হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা. যানি চিমানি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্রহ্মজালে ভণিতানি; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’তি?

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা থেরো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো চিত্তো গহপতি…পে… ততিযম্পি খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেরং এতদৰোচ – ‘‘যা ইমা, ভন্তে থের, অনেকৰিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – সস্সতো লোকোতি ৰা, অসস্সতো লোকোতি ৰা, অন্তৰা লোকোতি ৰা, অনন্তৰা লোকোতি ৰা, তং জীৰং তং সরীরন্তি ৰা, অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি ৰা, হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা. যানি চিমানি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্রহ্মজালে ভণিতানি; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’তি? ততিযম্পি খো আযস্মা থেরো তুণ্হী অহোসি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা ইসিদত্তো তস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে সব্বনৰকো হোতি. অথ খো আযস্মা ইসিদত্তো আযস্মন্তং থেরং এতদৰোচ – ‘‘ব্যাকরোমহং, ভন্তে থের, চিত্তস্স গহপতিনো এতং পঞ্হ’’ন্তি? ‘‘ব্যাকরোহি ত্ৰং, আৰুসো ইসিদত্ত, চিত্তস্স গহপতিনো এতং পঞ্হ’’ন্তি. ‘‘এৰঞ্হি ত্ৰং, গহপতি, পুচ্ছসি – ‘যা ইমা, ভন্তে থের, অনেকৰিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – সস্সতো লোকোতি ৰা…পে…; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘যা ইমা, গহপতি, অনেকৰিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – ‘সস্সতো লোকোতি ৰা, অসস্সতো লোকোতি ৰা, অন্তৰা লোকোতি ৰা অনন্তৰা লোকোতি ৰা, তং জীৰং তং সরীরন্তি ৰা, অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি ৰা, হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা. যানি চিমানি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্রহ্মজালে ভণিতানি; ইমা খো, গহপতি, দিট্ঠিযো সক্কাযদিট্ঠিযা সতি হোন্তি, সক্কাযদিট্ঠিযা অসতি ন হোন্তী’’’তি.

‘‘কথং পন, ভন্তে, সক্কাযদিট্ঠি হোতী’’তি? ‘‘ইধ, গহপতি, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো, সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, রূপৰন্তং ৰা অত্তানং, অত্তনি ৰা রূপং, রূপস্মিং ৰা অত্তানং; ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং, অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং. এৰং খো, গহপতি, সক্কাযদিট্ঠি হোতী’’তি.

‘‘কথং পন, ভন্তে, সক্কাযদিট্ঠি ন হোতী’’তি? ‘‘ইধ, গহপতি, সুতৰা অরিযসাৰকো অরিযানং দস্সাৰী অরিযধম্মস্স কোৰিদো অরিযধম্মে সুৰিনীতো সপ্পুরিসানং দস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স কোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে সুৰিনীতো ন রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন রূপৰন্তং ৰা অত্তানং, ন অত্তনি ৰা রূপং, ন রূপস্মিং ৰা অত্তানং; ন ৰেদনং… ন সঞ্ঞং… ন সঙ্খারে… ন ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং, ন অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং, ন ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং. এৰং খো, গহপতি, সক্কাযদিট্ঠি ন হোতী’’তি.

‘‘কুতো, ভন্তে, অয্যো ইসিদত্তো আগচ্ছতী’’তি? ‘‘অৰন্তিযা খো, গহপতি, আগচ্ছামী’’তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে, অৰন্তিযা ইসিদত্তো নাম কুলপুত্তো অম্হাকং অদিট্ঠসহাযো পব্বজিতো? দিট্ঠো সো আযস্মতা’’তি? ‘‘এৰং, গহপতী’’তি. ‘‘কহং নু খো সো, ভন্তে, আযস্মা এতরহি ৰিহরতী’’তি? এৰং ৰুত্তে, আযস্মা ইসিদত্তো তুণ্হী অহোসি. ‘‘অয্যো নো, ভন্তে, ইসিদত্তো’’তি? ‘‘এৰং, গহপতী’’তি. ‘‘অভিরমতু, ভন্তে, অয্যো ইসিদত্তো মচ্ছিকাসণ্ডে. রমণীযং অম্বাটকৰনং. অহং অয্যস্স ইসিদত্তস্স উস্সুক্কং করিস্সামি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’’ন্তি. ‘‘কল্যাণং ৰুচ্চতি, গহপতী’’তি.

অথ খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো ইসিদত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা থেরে ভিক্খূ পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি. অথ খো থেরা ভিক্খূ ভুত্তাৰিনো ওনীতপত্তপাণিনো উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু. অথ খো আযস্মা থেরো আযস্মন্তং ইসিদত্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু খো তং, আৰুসো ইসিদত্ত, এসো পঞ্হো পটিভাসি. নেসো পঞ্হো মং পটিভাসি. তেনহাৰুসো ইসিদত্ত, যদা অঞ্ঞথাপি এৰরূপো পঞ্হো আগচ্ছেয্য, তঞ্ঞেৰেত্থ পটিভাসেয্যা’’তি. অথ খো আযস্মা ইসিদত্তো সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায মচ্ছিকাসণ্ডম্হা পক্কামি. যং মচ্ছিকাসণ্ডম্হা পক্কামি, তথা পক্কন্তোৰ অহোসি, ন পুন পচ্চাগচ্ছীতি. ততিযং.