১. সংযোজনসুত্তং
৩৪৩. একং সমযং সম্বহুলা থেরা ভিক্খূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৰিহরন্তি অম্বাটকৰনে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং থেরানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি? তত্রেকচ্চেহি থেরেহি ভিক্খূহি এৰং ব্যাকতং হোতি – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চা’’তি. একচ্চেহি থেরেহি ভিক্খূহি এৰং ব্যাকতং হোতি – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন চিত্তো গহপতি মিগপথকং অনুপ্পত্তো হোতি কেনচিদেৰ করণীযেন. অস্সোসি খো চিত্তো গহপতি সম্বহুলানং কির থেরানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি? তত্রেকচ্চেহি থেরেহি ভিক্খূহি এৰং ব্যাকতং – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চা’’তি. একচ্চেহি থেরেহি ভিক্খূহি এৰং ব্যাকতং ‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নানন্তি. অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেরা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা থেরে ভিক্খূ অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে, সম্বহুলানং কির থেরানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি? একচ্চেহি থেরেহি ভিক্খূহি এৰং ব্যাকতং – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চা’’তি. একচ্চেহি থেরেহি ভিক্খূহি এৰং ব্যাকতং ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৰা, আৰুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি. ‘‘এৰং, গহপতী’’তি.
‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৰা, ভন্তে, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ. তেন হি, ভন্তে, উপমং ৰো করিস্সামি. উপমাযপিধেকচ্চে ৰিঞ্ঞূ পুরিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, ভন্তে, কাল়ো চ বলীবদ্দো ওদাতো চ বলীবদ্দো একেন দামেন ৰা যোত্তেন ৰা সংযুত্তা অস্সু. যো নু খো এৰং ৰদেয্য – ‘কাল়ো বলীবদ্দো ওদাতস্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং, ওদাতো বলীবদ্দো কাল়স্স বলীবদ্দস্স সংযোজন’ন্তি, সম্মা নু খো সো ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, গহপতি! ন খো, গহপতি, কাল়ো বলীবদ্দো ওদাতস্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং, নপি ওদাতো বলীবদ্দো কাল়স্স বল়ীবদ্দস্স সংযোজনং; যেন খো তে একেন দামেন ৰা যোত্তেন ৰা সংযুত্তা তং তত্থ সংযোজন’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভন্তে, ন চক্খু রূপানং সংযোজনং, ন রূপা চক্খুস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজনং. ন সোতং সদ্দানং… ন ঘানং গন্ধানং… ন জিৰ্হা রসানং… ন কাযো ফোট্ঠব্বানং সংযোজনং, ন ফোট্ঠব্বা কাযস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজনং. ন মনো ধম্মানং সংযোজনং, ন ধম্মা মনস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজন’’ন্তি. ‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি, যস্স তে গম্ভীরে বুদ্ধৰচনে পঞ্ঞাচক্খু কমতী’’তি. পঠমং.