৩. বলৰগ্গো
১. ৰিসারদসুত্তং
৩০৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? রূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি বলেহি সমন্নাগতো মাতুগামো ৰিসারদো অগারং অজ্ঝাৰসতী’’তি. পঠমং.
২. পসয্হসুত্তং
৩০৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? রূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি বলেহি সমন্নাগতো মাতুগামো সামিকং পসয্হ অগারং অজ্ঝাৰসতী’’তি. দুতিযং.
৩. অভিভুয্যসুত্তং
৩০৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? রূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি বলেহি সমন্নাগতো মাতুগামো সামিকং অভিভুয্য ৰত্ততী’’তি. ততিযং.
৪. একসুত্তং
৩০৭. ‘‘একেন চ খো, ভিক্খৰে, বলেন সমন্নাগতো পুরিসো মাতুগামং অভিভুয্য ৰত্ততি. কতমেন একেন বলেন? ইস্সরিযবলেন অভিভূতং মাতুগামং নেৰ রূপবলং তাযতি, ন ভোগবলং তাযতি, ন ঞাতিবলং তাযতি, ন পুত্তবলং তাযতি, ন সীলবলং তাযতী’’তি. চতুত্থং.
৫. অঙ্গসুত্তং
৩০৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? রূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং. রূপবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ ভোগবলেন – এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৰে, মাতুগামো রূপবলেন চ সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ – এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. রূপবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ন চ ঞাতিবলেন – এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৰে, মাতুগামো রূপবলেন চ সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ – এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. রূপবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, ন চ পুত্তবলেন – এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৰে, মাতুগামো রূপবলেন চ সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, পুত্তবলেন চ – এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. রূপবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, পুত্তবলেন চ, ন চ সীলবলেন – এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৰে, মাতুগামো রূপবলেন চ সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, পুত্তবলেন চ, সীলবলেন চ – এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানী’’তি. পঞ্চমং.
৬. নাসেন্তিসুত্তং
৩০৯. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? রূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং. রূপবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ সীলবলেন, নাসেন্তেৰ নং, কুলে ন ৰাসেন্তি. রূপবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ন চ সীলবলেন, নাসেন্তেৰ নং, কুলে ন ৰাসেন্তি. রূপবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, ন চ সীলবলেন, নাসেন্তেৰ নং, কুলে ন ৰাসেন্তি. রূপবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, পুত্তবলেন চ, ন চ সীলবলেন, নাসেন্তেৰ নং, কুলে ন ৰাসেন্তি. সীলবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ রূপবলেন, ৰাসেন্তেৰ নং, কুলে ন নাসেন্তি. সীলবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ ভোগবলেন, ৰাসেন্তেৰ নং, কুলে ন নাসেন্তি. সীলবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ ঞাতিবলেন, ৰাসেন্তেৰ নং, কুলে ন নাসেন্তি. সীলবলেন চ, ভিক্খৰে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ পুত্তবলেন, ৰাসেন্তেৰ নং, কুলে ন নাসেন্তি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানী’’তি. ছট্ঠং.
৭. হেতুসুত্তং
৩১০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? রূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং. ন, ভিক্খৰে, মাতুগামো রূপবলহেতু ৰা ভোগবলহেতু ৰা ঞাতিবলহেতু ৰা পুত্তবলহেতু ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. সীলবলহেতু খো, ভিক্খৰে, মাতুগামো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানী’’তি. সত্তমং.
৮. ঠানসুত্তং
৩১১. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ঠানানি দুল্লভানি অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. কতমানি পঞ্চ? পতিরূপে কুলে জাযেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিরূপে কুলে জাযিত্ৰা পতিরূপং কুলং গচ্ছেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিরূপে কুলে জাযিত্ৰা, পতিরূপং কুলং গন্ত্ৰা, অসপত্তি অগারং অজ্ঝাৰসেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, ততিযং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিরূপে কুলে জাযিত্ৰা, পতিরূপং কুলং গন্ত্ৰা, অসপত্তি অগারং অজ্ঝাৰসন্তী পুত্তৰতী অস্সন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, চতুত্থং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিরূপে কুলে জাযিত্ৰা, পতিরূপং কুলং গন্ত্ৰা, অসপত্তি অগারং অজ্ঝাৰসন্তী পুত্তৰতী সমানা সামিকং অভিভুয্য ৰত্তেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, পঞ্চমং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ঠানানি দুল্লভানি অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেনাতি.
‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ঠানানি সুলভানি কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. কতমানি পঞ্চ? পতিরূপে কুলে জাযেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিরূপে কুলে জাযিত্ৰা পতিরূপং কুলং গচ্ছেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিরূপে কুলে জাযিত্ৰা পতিরূপং কুলং গন্ত্ৰা অসপত্তি অগারং অজ্ঝাৰসেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, ততিযং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিরূপে কুলে জাযিত্ৰা পতিরূপং কুলং গন্ত্ৰা অসপত্তি অগারং অজ্ঝাৰসন্তী পুত্তৰতী অস্সন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, চতুত্থং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিরূপে কুলে জাযিত্ৰা পতিরূপং কুলং গন্ত্ৰা অসপত্তি অগারং অজ্ঝাৰসন্তী পুত্তৰতী সমানা সামিকং অভিভুয্য ৰত্তেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৰে, পঞ্চমং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ঠানানি সুলভানি কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেনা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঞ্চসীলৰিসারদসুত্তং
৩১২. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো ৰিসারদো অগারং অজ্ঝাৰসতি. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতা পটিৰিরতো চ হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো চ হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো চ হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো চ হোতি, সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৰিরতো চ হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো ৰিসারদো অগারং অজ্ঝাৰসতী’’তি. নৰমং.
১০. ৰড্ঢীসুত্তং
৩১৩. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ৰড্ঢীহি ৰড্ঢমানা অরিযসাৰিকা অরিযায ৰড্ঢিযা ৰড্ঢতি সারাদাযিনী চ হোতি ৰরাদাযিনী চ কাযস্স. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধায ৰড্ঢতি, সীলেন ৰড্ঢতি, সুতেন ৰড্ঢতি, চাগেন ৰড্ঢতি, পঞ্ঞায ৰড্ঢতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ৰড্ঢীহি ৰড্ঢমানা অরিযসাৰিকা অরিযায ৰড্ঢিযা ৰড্ঢতি, সারাদাযিনী চ হোতি, ৰরাদাযিনী চ কাযস্সা’’তি.
‘‘সদ্ধায সীলেন চ যাধ ৰড্ঢতি,
পঞ্ঞায চাগেন সুতেন চূভযং;
সা তাদিসী সীলৰতী উপাসিকা,
আদীযতি সারমিধেৰ অত্তনো’’তি. দসমং;
বলৰগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
ৰিসারদা পসয্হ অভিভুয্য, একং অঙ্গেন পঞ্চমং;
নাসেন্তি হেতু ঠানঞ্চ, ৰিসারদো ৰড্ঢিনা দসাতি.
মাতুগামসংযুত্তং সমত্তং.