৩. সব্বৰগ্গো
১. সব্বসুত্তং
২৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সব্বং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং? চক্খুঞ্চেৰ রূপা চ, সোতঞ্চ [সোতঞ্চেৰ (?) এৰমিতরযুগলেসুপি] সদ্দা চ, ঘানঞ্চ গন্ধা চ, জিৰ্হা চ রসা চ, কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চ ধম্মা চ – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সব্বং. যো, ভিক্খৰে, এৰং ৰদেয্য – ‘অহমেতং সব্বং পচ্চক্খায অঞ্ঞং সব্বং পঞ্ঞাপেস্সামী’তি, তস্স ৰাচাৰত্থুকমেৰস্স [ৰাচাৰত্থুরেৰস্স (সী. পী.), ৰাচাৰত্থুদেৰস্স (স্যা. কং.)]; পুট্ঠো চ ন সম্পাযেয্য, উত্তরিঞ্চ ৰিঘাতং আপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৰে, অৰিসযস্মি’’ন্তি. পঠমং.
২. পহানসুত্তং
২৪. ‘‘সব্বপ্পহানায [সব্বং পহানায (স্যা. কং. ক.)] ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, সব্বপ্পহানায ধম্মো? চক্খুং, ভিক্খৰে, পহাতব্বং, রূপা পহাতব্বা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, চক্খুসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি পহাতব্বং…পে… যম্পিদং সোতসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি পহাতব্বং… যম্পিদং ঘানসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি পহাতব্বং. জিৰ্হা পহাতব্বা, রসা পহাতব্বা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, জিৰ্হাসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি পহাতব্বং. কাযো পহাতব্বো… মনো পহাতব্বো, ধম্মা পহাতব্বা, মনোৰিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, মনোসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি পহাতব্বং. অযং খো, ভিক্খৰে, সব্বপ্পহানায ধম্মো’’তি. দুতিযং.
৩. অভিঞ্ঞাপরিঞ্ঞাপহানসুত্তং
২৫. ‘‘সব্বং অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহানায ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, সব্বং অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহানায ধম্মো? চক্খুং, ভিক্খৰে, অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বং, রূপা অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বং, চক্খুসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বং…পে… জিৰ্হা অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বা, রসা অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বং, জিৰ্হাসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বং. কাযো অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বো… মনো অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বো, ধম্মা অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বা, মনোৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বং, মনোসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহাতব্বং. অযং খো, ভিক্খৰে, সব্বং অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞা পহানায ধম্মো’’তি. ততিযং.
৪. পঠমঅপরিজাননসুত্তং
২৬. ‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায? চক্খুং, ভিক্খৰে, অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. রূপে অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুসম্ফস্সং অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায…পে… জিৰ্হং অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. রসে…পে… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং…পে… জিৰ্হাসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কাযং…পে… মনং অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ধম্মে…পে… মনোৰিঞ্ঞাণং…পে… মনোসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ইদং খো, ভিক্খৰে, সব্বং অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায.
‘‘সব্বঞ্চ খো, ভিক্খৰে, অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায? চক্খুং, ভিক্খৰে, অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. রূপে অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুৰিঞ্ঞাণং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুসম্ফস্সং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায…পে… জিৰ্হং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. রসে…পে… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং…পে… জিৰ্হাসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কাযং…পে… মনং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ধম্মে…পে… মনোৰিঞ্ঞাণং…পে… মনোসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ইদং খো, ভিক্খৰে, সব্বং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. চতুত্থং.
৫. দুতিযঅপরিজাননসুত্তং
২৭. ‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায? যঞ্চ, ভিক্খৰে, চক্খু, যে চ রূপা, যঞ্চ চক্খুৰিঞ্ঞাণং, যে চ চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা…পে… যা চ জিৰ্হা, যে চ রসা, যঞ্চ জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, যে চ জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ কাযো, যে চ ফোট্ঠব্বা, যঞ্চ কাযৰিঞ্ঞাণং, যে চ কাযৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ মনো, যে চ ধম্মা, যঞ্চ মনোৰিঞ্ঞাণং, যে চ মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা – ইদং খো, ভিক্খৰে, সব্বং অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায.
‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায? যঞ্চ, ভিক্খৰে, চক্খু, যে চ রূপা, যঞ্চ চক্খুৰিঞ্ঞাণং, যে চ চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা…পে… যা চ জিৰ্হা, যে চ রসা, যঞ্চ জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, যে চ জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ কাযো, যে চ ফোট্ঠব্বা, যঞ্চ কাযৰিঞ্ঞাণং, যে চ কাযৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ মনো, যে চ ধম্মা, যঞ্চ মনোৰিঞ্ঞাণং, যে চ মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা – ইদং খো, ভিক্খৰে, সব্বং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. পঞ্চমং.
৬. আদিত্তসুত্তং
২৮. একং সমযং ভগৰা গযাযং ৰিহরতি গযাসীসে সদ্ধিং ভিক্খুসহস্সেন. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, আদিত্তং. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং আদিত্তং? চক্খু [চক্খুং (সী. স্যা. কং. পী.)], ভিক্খৰে, আদিত্তং, রূপা আদিত্তা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং আদিত্তং, চক্খুসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘রাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৰদামি…পে… জিৰ্হা আদিত্তা, রসা আদিত্তা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং আদিত্তং, জিৰ্হাসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘রাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৰদামি…পে… মনো আদিত্তো, ধম্মা আদিত্তা, মনোৰিঞ্ঞাণং আদিত্তং, মনোসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘রাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৰদামি. এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি …পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুং. ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে তস্স ভিক্খুসহস্সস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসূতি. ছট্ঠং.
৭. অদ্ধভূতসুত্তং
২৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, অদ্ধভূতং [অন্ধভূতং (সী. স্যা. কং.)]. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং অদ্ধভূতং? চক্খু, ভিক্খৰে, অদ্ধভূতং, রূপা অদ্ধভূতা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, চক্খুসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৰদামি…পে… জিৰ্হা অদ্ধভূতা, রসা অদ্ধভূতা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, জিৰ্হাসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৰদামি. কাযো অদ্ধভূতো…পে… মনো অদ্ধভূতো, ধম্মা অদ্ধভূতা, মনোৰিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, মনোসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৰদামি. এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি, ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি, ৰিমুত্তস্মিং ‘ৰিমুত্ত’মিতি ঞাণং হোতি, ‘খীণা জাতি ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. সত্তমং.
৮. সমুগ্ঘাতসারুপ্পসুত্তং
৩০. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসারুপ্পং ৰো, ভিক্খৰে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামীতি. কতমা চ সা, ভিক্খৰে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসারুপ্পা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুং ন মঞ্ঞতি, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুং মেতি ন মঞ্ঞতি. রূপে ন মঞ্ঞতি, রূপেসু ন মঞ্ঞতি, রূপতো ন মঞ্ঞতি, রূপা মেতি ন মঞ্ঞতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. চক্খুসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি…পে… জিৰ্হং ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হায ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাতো ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হা মেতি ন মঞ্ঞতি. রসে ন মঞ্ঞতি, রসেসু ন মঞ্ঞতি, রসতো ন মঞ্ঞতি, রসা মেতি ন মঞ্ঞতি. জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. জিৰ্হাসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি…পে… মনং ন মঞ্ঞতি, মনস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনতো ন মঞ্ঞতি, মনো মেতি ন মঞ্ঞতি. ধম্মে ন মঞ্ঞতি, ধম্মেসু ন মঞ্ঞতি, ধম্মতো ন মঞ্ঞতি, ধম্মা মেতি ন মঞ্ঞতি. মনোৰিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, মনোৰিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনোৰিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, মনোৰিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. মনোসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. সব্বং ন মঞ্ঞতি, সব্বস্মিং ন মঞ্ঞতি, সব্বতো ন মঞ্ঞতি, সব্বং মেতি ন মঞ্ঞতি. সো এৰং অমঞ্ঞমানো ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পরিতস্সতি. অপরিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৰ পরিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসারুপ্পা পটিপদা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তং
৩১. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযং ৰো, ভিক্খৰে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমা চ সা, ভিক্খৰে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুং ন মঞ্ঞতি, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুং মেতি ন মঞ্ঞতি. রূপে ন মঞ্ঞতি…পে… চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৰে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৰী ভৰসত্তো লোকো ভৰমেৰাভিনন্দতি…পে… জিৰ্হং ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হায ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাতো ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হা মেতি ন মঞ্ঞতি. রসে ন মঞ্ঞতি…পে… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, জিৰ্হাসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৰে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৰী ভৰসত্তো লোকো ভৰমেৰাভিনন্দতি…পে… মনং ন মঞ্ঞতি, মনস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনতো ন মঞ্ঞতি, মনো মেতি ন মঞ্ঞতি. ধম্মে ন মঞ্ঞতি…পে… মনোৰিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৰে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৰী ভৰসত্তো লোকো ভৰমেৰাভিনন্দতি. যাৰতা, ভিক্খৰে, খন্ধধাতুআযতনং তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. সো এৰং অমঞ্ঞমানো ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পরিতস্সতি. অপরিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৰ পরিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা’’তি. নৰমং.
১০. দুতিযসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তং
৩২. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযং ৰো, ভিক্খৰে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমা চ সা, ভিক্খৰে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা?
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, চক্খুং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং ভন্তে’’.
‘‘রূপা…পে… চক্খুৰিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….
‘‘যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….
‘‘জিৰ্হা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চা ভন্তে’’…পে….
‘‘রসা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং… জিৰ্হাসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ধম্মা… মনোৰিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰাতি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.
‘‘যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… জিৰ্হাযপি নিব্বিন্দতি, রসেসুপি…পে… যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি, মনোৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, মনোসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা’’তি. দসমং.
সব্বৰগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
সব্বঞ্চ দ্ৰেপি পহানা, পরিজানাপরে দুৰে;
আদিত্তং অদ্ধভূতঞ্চ, সারুপ্পা দ্ৰে চ সপ্পাযা;
ৰগ্গো তেন পৰুচ্চতীতি.