৮. মহাদিট্ঠিসুত্তং
২১৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৰিধা, অনিম্মিতা, অনিম্মাতা, ৰঞ্ঝা, কূটট্ঠা, এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা; তে ন ইঞ্জন্তি, ন ৰিপরিণমন্তি [ন ৰিপরিণামেন্তি (পী. ক.)], ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি; নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৰা দুক্খায ৰা সুখদুক্খায ৰা. কতমে সত্ত? পথৰীকাযো, আপোকাযো, তেজোকাযো, ৰাযোকাযো, সুখে, দুক্খে, জীৰে সত্তমে. ইমে সত্ত [জীৰে. সত্তিমে (বহূসু)] কাযা অকটা, অকটৰিধা, অনিম্মিতা, অনিম্মাতা, ৰঞ্ঝা, কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা; তে ন ইঞ্জন্তি, ন ৰিপরিণমন্তি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি; নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৰা দুক্খায ৰা সুখদুক্খায ৰা. যোপি তিণ্হেন সত্থেন সীসং ছিন্দতি, ন সোপি কঞ্চি [ন কোচি কঞ্চি (সী. স্যা. কং.), ন কোচি তং (পী. ক.)] জীৰিতা ৰোরোপেতি; সত্তন্নংত্ৰেৰ কাযানমন্তরেন সত্থং ৰিৰরমনুপৰিসতি [ৰিৰরমনুপততি (কত্থচি) দীঘমজ্ঝিমেসুপি]. চুদ্দস খো পনিমানি যোনিপমুখসতসহস্সানি সট্ঠি চ সতানি ছ চ সতানি পঞ্চ চ কম্মুনো সতানি পঞ্চ চ কম্মানি, তীণি চ কম্মানি, কম্মে চ অড্ঢকম্মে চ দ্ৰট্ঠিপটিপদা, দ্ৰট্ঠন্তরকপ্পা, ছল়াভিজাতিযো, অট্ঠপুরিসভূমিযো, একূনপঞ্ঞাস আজীৰকসতে, একূনপঞ্ঞাস পরিব্বাজকসতে, একূনপঞ্ঞাস নাগৰাসসতে, ৰীসে ইন্দ্রিযসতে, তিংসে নিরযসতে, ছত্তিংসরজোধাতুযো, সত্ত সঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত অসঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত নিগণ্ঠিগব্ভা, সত্ত দেৰা, সত্ত মানুসা, সত্ত পেসাচা, সত্ত সরা, সত্ত পৰুটা [সপুটা (ক.), পৰুধা (পী.)], সত্ত পপাতা, সত্ত চ পপাতসতানি, সত্ত সুপিনা, সত্ত সুপিনসতানি, চুল্লাসীতি মহাকপ্পিনো [মহাকপ্পুনো (সী. পী.)] সতসহস্সানি, যানি বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৰিত্ৰা সংসরিত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি. তত্থ নত্থি ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা অপরিপক্কং ৰা কম্মং পরিপাচেস্সামি; পরিপক্কং ৰা কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকরিস্সামীতি হেৰং নত্থি দোণমিতে সুখদুক্খে পরিযন্তকতে সংসারে, নত্থি হাযনৰড্ঢনে, নত্থি উক্কংসাৰকংসে. সেয্যথাপি নাম সুত্তগুল়ে খিত্তে নিব্বেঠিযমানমেৰ পলেতি; এৰমেৰ বালে চ পণ্ডিতে চ নিব্বেঠিযমানা সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি?
ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৰিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৰিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সত্তিমে কাযা অকটা অকটৰিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সত্তিমে কাযা অকটা অকটৰিধা…পে… নিব্বেঠিযমানা সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. অট্ঠমং.