৩. দিট্ঠিসংযুত্তং
১. সোতাপত্তিৰগ্গো
১. ৰাতসুত্তং
২০৬. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি?
‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তঞ্ঞেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘ৰেদনা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি… ‘‘সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং [যমিদং (অঞ্ঞত্থ)] দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ [ইমেসু ছসু (সী. স্যা. কং. পী.) এৰমুপরিপি] ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খসমুদযেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খনিরোধেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. পঠমং.
২. এতংমমসুত্তং
২০৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি … সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. দুতিযং.
৩. সোঅত্তাসুত্তং
২০৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে….
‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং ভন্তে’’…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সো অত্তা…পে… অৰিপরিণামধম্মো’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সো অত্তা…পে… অৰিপরিণামধম্মো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. ততিযং.
৪. নোচমেসিযাসুত্তং
২০৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে….
‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’তি. ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. চতুত্থং.
৫. নত্থিদিন্নসুত্তং
২১০. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং [সুক্কটদুক্কটানং (সী. পী.)] কম্মানং ফলং ৰিপাকো; নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা; নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা [সমগ্গতা (ক.)] সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তি. চাতুমহাভূতিকো [চাতুম্মহাভূতিকো (সী. স্যা. কং. পী.)] অযং পুরিসো যদা কালঙ্করোতি পথৰী পথৰীকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, আপো আপোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, তেজো তেজোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, ৰাযো ৰাযোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি. আকাসং ইন্দ্রিযানি সঙ্কমন্তি. আসন্দিপঞ্চমা পুরিসা মতং আদায গচ্ছন্তি. যাৰ আল়াহনা পদানি পঞ্ঞাযন্তি. কাপোতকানি অট্ঠীনি ভৰন্তি. ভস্সন্তা আহুতিযো. দত্তুপঞ্ঞত্তং যদিদং দানং [দত্তুপঞ্ঞত্তমিদং দানং নাম (সব্বত্থ)]. তেসং তুচ্ছং মুসা ৰিলাপো যে কেচি অত্থিকৰাদং ৰদন্তি. বালে চ পণ্ডিতে চ কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৰিনস্সন্তি ন হোন্তি পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৰিনস্সন্তি ন হোন্তি পরং মরণা’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৰিনস্সন্তি ন হোন্তি পরং মরণা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৰিনস্সন্তি ন হোন্তি পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৰিনস্সন্তি ন হোন্তি পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… যে কেচি অত্থিকৰাদং ৰদন্তি; বালে চ পণ্ডিতে চ কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৰিনস্সন্তি ন হোন্তি পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. পঞ্চমং.
৬. করোতোসুত্তং
২১১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘করোতো কারযতো ছিন্দতো ছেদাপযতো পচতো পাচাপযতো সোচতো সোচাপযতো কিলমতো কিলমাপযতো ফন্দতো ফন্দাপযতো পাণমতিপাতযতো অদিন্নং আদিযতো সন্ধিং ছিন্দতো নিল্লোপং হরতো একাগারিকং করোতো পরিপন্থে তিট্ঠতো পরদারং গচ্ছতো মুসা ভণতো করোতো ন করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একমংসখলং একমংসপুঞ্জং করেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণং চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য; হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরং চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য; দদন্তো দাপেন্তো যজন্তো যজাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন নত্থি পুঞ্ঞং নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’’তি. ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘করোতো কারযতো…পে… নত্থি পুঞ্ঞং নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘করোতো কারযতো…পে… নত্থি পুঞ্ঞং নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘করোতো…পে… নত্থি পুঞ্ঞং নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘করোতো কারযতো …পে… নত্থি পুঞ্ঞং নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘করোতো কারযতো…পে… নত্থি পুঞ্ঞং নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. ছট্ঠং.
৭. হেতুসুত্তং
২১২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসায. অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি. নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা. অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি. নত্থি বলং নত্থি ৰীরিযং নত্থি পুরিসথামো নত্থি পুরিসপরক্কমো. সব্বে সত্তা সব্বে পাণা সব্বে ভূতা সব্বে জীৰা অৰসা অবলা অৰীরিযা নিযতিসঙ্গতিভাৰপরিণতা ছস্ৰেৰাভিজাতীসু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো…পে… সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো…পে… সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো…পে… সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো…পে… সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নত্থি হেতু নত্থি পচ্চযো…পে… সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি …পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. সত্তমং.
৮. মহাদিট্ঠিসুত্তং
২১৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৰিধা, অনিম্মিতা, অনিম্মাতা, ৰঞ্ঝা, কূটট্ঠা, এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা; তে ন ইঞ্জন্তি, ন ৰিপরিণমন্তি [ন ৰিপরিণামেন্তি (পী. ক.)], ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি; নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৰা দুক্খায ৰা সুখদুক্খায ৰা. কতমে সত্ত? পথৰীকাযো, আপোকাযো, তেজোকাযো, ৰাযোকাযো, সুখে, দুক্খে, জীৰে সত্তমে. ইমে সত্ত [জীৰে. সত্তিমে (বহূসু)] কাযা অকটা, অকটৰিধা, অনিম্মিতা, অনিম্মাতা, ৰঞ্ঝা, কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা; তে ন ইঞ্জন্তি, ন ৰিপরিণমন্তি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি; নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৰা দুক্খায ৰা সুখদুক্খায ৰা. যোপি তিণ্হেন সত্থেন সীসং ছিন্দতি, ন সোপি কঞ্চি [ন কোচি কঞ্চি (সী. স্যা. কং.), ন কোচি তং (পী. ক.)] জীৰিতা ৰোরোপেতি; সত্তন্নংত্ৰেৰ কাযানমন্তরেন সত্থং ৰিৰরমনুপৰিসতি [ৰিৰরমনুপততি (কত্থচি) দীঘমজ্ঝিমেসুপি]. চুদ্দস খো পনিমানি যোনিপমুখসতসহস্সানি সট্ঠি চ সতানি ছ চ সতানি পঞ্চ চ কম্মুনো সতানি পঞ্চ চ কম্মানি, তীণি চ কম্মানি, কম্মে চ অড্ঢকম্মে চ দ্ৰট্ঠিপটিপদা, দ্ৰট্ঠন্তরকপ্পা, ছল়াভিজাতিযো, অট্ঠপুরিসভূমিযো, একূনপঞ্ঞাস আজীৰকসতে, একূনপঞ্ঞাস পরিব্বাজকসতে, একূনপঞ্ঞাস নাগৰাসসতে, ৰীসে ইন্দ্রিযসতে, তিংসে নিরযসতে, ছত্তিংসরজোধাতুযো, সত্ত সঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত অসঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত নিগণ্ঠিগব্ভা, সত্ত দেৰা, সত্ত মানুসা, সত্ত পেসাচা, সত্ত সরা, সত্ত পৰুটা [সপুটা (ক.), পৰুধা (পী.)], সত্ত পপাতা, সত্ত চ পপাতসতানি, সত্ত সুপিনা, সত্ত সুপিনসতানি, চুল্লাসীতি মহাকপ্পিনো [মহাকপ্পুনো (সী. পী.)] সতসহস্সানি, যানি বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৰিত্ৰা সংসরিত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি. তত্থ নত্থি ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা অপরিপক্কং ৰা কম্মং পরিপাচেস্সামি; পরিপক্কং ৰা কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকরিস্সামীতি হেৰং নত্থি দোণমিতে সুখদুক্খে পরিযন্তকতে সংসারে, নত্থি হাযনৰড্ঢনে, নত্থি উক্কংসাৰকংসে. সেয্যথাপি নাম সুত্তগুল়ে খিত্তে নিব্বেঠিযমানমেৰ পলেতি; এৰমেৰ বালে চ পণ্ডিতে চ নিব্বেঠিযমানা সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি?
ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৰিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৰিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সত্তিমে কাযা অকটা অকটৰিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সত্তিমে কাযা অকটা অকটৰিধা…পে… নিব্বেঠিযমানা সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. অট্ঠমং.
৯. সস্সতদিট্ঠিসুত্তং
২১৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সস্সতো লোকো’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সস্সতো লোকো’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সস্সতো লোকো’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সস্সতো লোকো’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা … সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সস্সতো লোকো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সস্সতো লোকো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. নৰমং.
১০. অসস্সতদিট্ঠিসুত্তং
২১৫. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অসস্সতো লোকো’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি…পে… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – অসস্সতো লোকোতি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘অসস্সতো লোকো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. দসমং.
১১. অন্তৰাসুত্তং
২১৬. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অন্তৰা লোকো’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. একাদসমং.
১২. অনন্তৰাসুত্তং
২১৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অনন্তৰা লোকো’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. দ্ৰাদসমং.
১৩. তংজীৰংতংসরীরংসুত্তং
২১৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘তং জীৰং তং সরীর’’’ন্তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. তেরসমং.
১৪. অঞ্ঞংজীৰংঅঞ্ঞংসরীরংসুত্তং
২১৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’’’ন্তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. চুদ্দসমং.
১৫. হোতিতথাগতোসুত্তং
২২০. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. পন্নরসমং.
১৬. নহোতিতথাগতোসুত্তং
২২১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. সোল়সমং.
১৭. হোতিচনচহোতিতথাগতোসুত্তং
২২২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. সত্তরসমং.
১৮. নেৰহোতিননহোতিতথাগতোসুত্তং
২২৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি…পে….
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খসমুদযেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খনিরোধেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. অট্ঠারসমং.
সোতাপত্তিৰগ্গো.
অট্ঠারসৰেয্যাকরণং নিট্ঠিতং.
তস্সুদ্দানং –
ৰাতং এতং মম, সো অত্তা নো চ মে সিযা;
নত্থি করোতো হেতু চ, মহাদিট্ঠেন অট্ঠমং.
সস্সতো লোকো চ, অসস্সতো চ অন্তৰা চ;
অনন্তৰা চ তং জীৰং তং সরীরন্তি;
অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি চ.
হোতি তথাগতো পরং মরণাতি;
ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি;
নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি.
২. দুতিযগমনৰগ্গো
১. ৰাতসুত্তং
২২৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা, এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি…পে… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি, দুক্খং উপাদায, দুক্খং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি, দুক্খং উপাদায, দুক্খং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা, এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি. পঠমং.
২২৫-২৪০. (পুরিমৰগ্গে ৰিয অট্ঠারস ৰেয্যাকরণানি ৰিত্থারেতব্বানীতি.) সত্তরসমং.
১৮. নেৰহোতিননহোতিসুত্তং
২৪১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি. ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি, দুক্খং উপাদায, দুক্খং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা … সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি, দুক্খং উপাদায দুক্খং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি. অট্ঠারসমং.
১৯. রূপীঅত্তাসুত্তং
২৪২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘রূপী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘রূপী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘রূপী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘রূপী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি, দুক্খং উপাদায, দুক্খং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘রূপী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি? ‘‘ৰেদনা…পে… ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি, দুক্খং উপাদায, দুক্খং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘রূপী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি. একূনৰীসতিমং.
২০. অরূপীঅত্তাসুত্তং
২৪৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অরূপী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি? (পেয্যালো) ৰীসতিমং.
২১. রূপীচঅরূপীচঅত্তাসুত্তং
২৪৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘রূপী চ অরূপী চ অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি…পে…. একৰীসতিমং.
২২. নেৰরূপীনারূপীঅত্তাসুত্তং
২৪৫. ‘‘নেৰ রূপী নারূপী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি…পে…. বাৰীসতিমং.
২৩. একন্তসুখীসুত্তং
২৪৬. ‘‘একন্তসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি…পে…. তেৰীসতিমং.
২৪. একন্তদুক্খীসুত্তং
২৪৭. ‘‘একন্তদুক্খী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি…পে…. চতুৰীসতিমং.
২৫. সুখদুক্খীসুত্তং
২৪৮. ‘‘সুখদুক্খী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি…পে…. পঞ্চৰীসতিমং.
২৬. অদুক্খমসুখীসুত্তং
২৪৯. ‘‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’তি. ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি, দুক্খং উপাদায, দুক্খং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি, দুক্খং উপাদায, দুক্খং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি. ছব্বীসতিমং.
দুতিযপেয্যালো.
তস্সুদ্দানং –
ৰাতং এতং মম সো, অত্তা নো চ মে সিযা;
নত্থি করোতো হেতু চ, মহাদিট্ঠেন অট্ঠমং.
সস্সতো অসস্সতো চেৰ, অন্তানন্তৰা চ ৰুচ্চতি;
তং জীৰং অঞ্ঞং জীৰঞ্চ, তথাগতেন চত্তারো.
রূপী অত্তা হোতি, অরূপী চ অত্তা হোতি;
রূপী চ অরূপী চ অত্তা হোতি;
নেৰ রূপী নারূপী অত্তা হোতি, একন্তসুখী অত্তা হোতি.
একন্তদুক্খী অত্তা হোতি, সুখদুক্খী অত্তা হোতি;
অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণাতি;
ইমে ছব্বীসতি সুত্তা, দুতিযৰারেন দেসিতা.
৩. ততিযগমনৰগ্গো
১. নৰাতসুত্তং
২৫০. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে….
‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, যদনিচ্চং তং দুক্খং. তস্মিং সতি, তদুপাদায, এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, যদনিচ্চং তং দুক্খং. তস্মিং সতি, তদুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি. পঠমং.
২৫১-২৭৪. (দুতিযৰগ্গে ৰিয চতুৰীসতি সুত্তানি পূরেতব্বানি.) পঞ্চৰীসতিমং.
২৬. অদুক্খমসুখীসুত্তং
২৭৫. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে….
‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’তি. ৰেদনায সতি …পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, যদনিচ্চং তং দুক্খং. তস্মিং সতি, তদুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি. ‘‘ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, যদনিচ্চং তং দুক্খং. তস্মিং সতি, তদুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’’তি. ছব্বীসতিমং.
ততিযপেয্যালো.
৪. চতুত্থগমনৰগ্গো
১. নৰাতসুত্তং
২৭৬. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি, ন নজ্জো সন্দন্তি, ন গব্ভিনিযো ৰিজাযন্তি, ন চন্দিমসূরিযা উদেন্তি ৰা অপেন্তি ৰা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে….
‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’তি. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘ন ৰাতা ৰাযন্তি…পে… এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা … সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা, ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. যা কাচি ৰেদনা… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং ৰিঞ্ঞাণং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং.
‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. পঠমং.
২৭৭-৩০০. (দুতিযৰগ্গে ৰিয চতুৰীসতি সুত্তানি পূরেতব্বানি.) পঞ্চৰীসতিমং.
২৬. অদুক্খমসুখীসুত্তং
৩০১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে….
‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’তি. ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘অদুক্খমসুখী অত্তা হোতি, অরোগো পরং মরণা’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে ’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. যা কাচি ৰেদনা… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা, ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং ৰিঞ্ঞাণং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং.
‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো রূপস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞাযপি নিব্বিন্দতি, সঙ্খারেসুপি নিব্বিন্দতি, ৰিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. ছব্বীসতিমং.
তস্সুদ্দানং –
পুরিমগমনে অট্ঠারস ৰেয্যাকরণা;
দুতিযগমনে ছব্বীসং ৰিত্থারেতব্বানি.
ততিযগমনে ছব্বীসং ৰিত্থারেতব্বানি;
চতুত্থগমনে ছব্বীসং ৰিত্থারেতব্বানি.
দিট্ঠিসংযুত্তং সমত্তং.