৭. অরহন্তৰগ্গো

১. উপাদিযমানসুত্তং

৬৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘উপাদিযমানো খো, ভিক্খু, বদ্ধো মারস্স; অনুপাদিযমানো মুত্তো পাপিমতো’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং খো, ভন্তে, উপাদিযমানো বদ্ধো মারস্স; অনুপাদিযমানো মুত্তো পাপিমতো. ৰেদনং উপাদিযমানো বদ্ধো মারস্স; অনুপাদিযমানো মুত্তো পাপিমতো. সঞ্ঞং… সঙ্খারে … ৰিঞ্ঞাণং উপাদিযমানো বদ্ধো মারস্স; অনুপাদিযমানো মুত্তো পাপিমতো. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং খো, ভিক্খু, উপাদিযমানো বদ্ধো মারস্স; অনুপাদিযমানো মুত্তো পাপিমতো. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং উপাদিযমানো বদ্ধো মারস্স; অনুপাদিযমানো মুত্তো পাপিমতো. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. পঠমং.

২. মঞ্ঞমানসুত্তং

৬৪. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু…পে… আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘মঞ্ঞমানো খো, ভিক্খু, বদ্ধো মারস্স; অমঞ্ঞমানো মুত্তো পাপিমতো’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং খো, ভন্তে, মঞ্ঞমানো বদ্ধো মারস্স; অমঞ্ঞমানো মুত্তো পাপিমতো. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং মঞ্ঞমানো বদ্ধো মারস্স; অমঞ্ঞমানো মুত্তো পাপিমতো. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং খো, ভিক্খু, মঞ্ঞমানো বদ্ধো মারস্স; অমঞ্ঞমানো মুত্তো পাপিমতো. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং মঞ্ঞমানো বদ্ধো মারস্স; অমঞ্ঞমানো মুত্তো পাপিমতো. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. দুতিযং.

৩. অভিনন্দমানসুত্তং

৬৫. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন…পে… পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘অভিনন্দমানো খো, ভিক্খু, বদ্ধো মারস্স; অনভিনন্দমানো মুত্তো পাপিমতো’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং খো, ভন্তে, অভিনন্দমানো বদ্ধো মারস্স; অনভিনন্দমানো মুত্তো পাপিমতো. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অভিনন্দমানো বদ্ধো মারস্স; অনভিনন্দমানো মুত্তো পাপিমতো. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং খো, ভিক্খু, অভিনন্দমানো বদ্ধো মারস্স; অনভিনন্দমানো মুত্তো পাপিমতো. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে … ৰিঞ্ঞাণং অভিনন্দমানো বদ্ধো মারস্স; অনভিনন্দমানো মুত্তো পাপিমতো. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. ততিযং.

৪. অনিচ্চসুত্তং

৬৬. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু…পে… আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, ভিক্খু, অনিচ্চং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা; অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং খো, ভন্তে, অনিচ্চং; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং খো, ভিক্খু, অনিচ্চং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা অনিচ্চা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং; তত্র খো তে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. চতুত্থং.

৫. দুক্খসুত্তং

৬৭. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু…পে… আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা; অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং খো, ভন্তে, দুক্খং; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং দুক্খং; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং খো ভিক্খু, দুক্খং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং দুক্খং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. পঞ্চমং.

৬. অনত্তসুত্তং

৬৮. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু…পে… আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যো খো, ভিক্খু, অনত্তা; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং, ভগৰা; অঞ্ঞাতং, সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং খো, ভন্তে, অনত্তা; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং খো, ভিক্খু, অনত্তা; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. ছট্ঠং.

৭. অনত্তনিযসুত্তং

৬৯. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু…পে… ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, ভিক্খু, অনত্তনিযং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং, ভগৰা; অঞ্ঞাতং, সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং খো, ভন্তে, অনত্তনিযং; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনত্তনিযং; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং খো, ভিক্খু, অনত্তনিযং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা … সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনত্তনিযং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. সত্তমং.

৮. রজনীযসণ্ঠিতসুত্তং

৭০. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা…পে… ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, ভিক্খু, রজনীযসণ্ঠিতং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং, ভগৰা; অঞ্ঞাতং, সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং খো, ভন্তে, রজনীযসণ্ঠিতং; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং রজনীযসণ্ঠিতং; তত্র মে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং খো, ভিক্খু, রজনীযসণ্ঠিতং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং রজনীযসণ্ঠিতং; তত্র তে ছন্দো পহাতব্বো. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. অট্ঠমং.

৯. রাধসুত্তং

৭১. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা রাধো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো, কথং পস্সতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কারমমঙ্কারমানানুসযা ন হোন্তী’’তি? ‘‘যং কিঞ্চি, রাধ, রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. যা কাচি ৰেদনা… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং ৰিঞ্ঞাণং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. এৰং খো, রাধ, জানতো এৰং পস্সতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কারমমঙ্কারমানানুসযা ন হোন্তী’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পনাযস্মা রাধো অরহতং অহোসীতি. নৰমং.

১০. সুরাধসুত্তং

৭২. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা সুরাধো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো কথং পস্সতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কারমমঙ্কারমানাপগতং মানসং হোতি, ৰিধা সমতিক্কন্তং সন্তং সুৰিমুত্ত’’ন্তি? ‘‘যং কিঞ্চি, সুরাধ, রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা অনুপাদাৰিমুত্তো হোতি. যা কাচি ৰেদনা… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং ৰিঞ্ঞাণং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা অনুপাদাৰিমুত্তো হোতি. এৰং খো, সুরাধ, জানতো এৰং পস্সতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কারমমঙ্কারমানাপগতং মানসং হোতি ৰিধা সমতিক্কন্তং সন্তং সুৰিমুত্ত’’ন্তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পনাযস্মা সুরাধো অরহতং অহোসীতি. দসমং.

অরহন্তৰগ্গো সত্তমো.

তস্সুদ্দানং –

উপাদিযমঞ্ঞমানা, অথাভিনন্দমানো চ;

অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা চ, অনত্তনীযং রজনীযসণ্ঠিতং;

রাধসুরাধেন তে দসাতি.