৪. নতুম্হাকংৰগ্গো

১. নতুম্হাকংসুত্তং

৩৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং? রূপং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. ৰেদনা ন তুম্হাকং, তং পজহথ. সা ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সতি. সঞ্ঞা ন তুম্হাকং… সঙ্খারা ন তুম্হাকং, তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. ৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি’’.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যং ইমস্মিং জেতৰনে তিণকট্ঠসাখাপলাসং তং জনো হরেয্য ৰা ডহেয্য ৰা যথাপচ্চযং ৰা করেয্য. অপি নু তুম্হাকং এৰমস্স – ‘অম্হে জনো হরতি ৰা ডহতি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘ন হি নো এতং, ভন্তে, অত্তা ৰা অত্তনিযং ৰা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, রূপং ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. ৰেদনা ন তুম্হাকং, তং পজহথ. সা ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সতি. সঞ্ঞা ন তুম্হাকং… সঙ্খারা ন তুম্হাকং… ৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. পঠমং.

২. দুতিযনতুম্হাকংসুত্তং

৩৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং? রূপং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. ৰেদনা ন তুম্হাকং… সঞ্ঞা ন তুম্হাকং… সঙ্খারা ন তুম্হাকং… ৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. যং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. দুতিযং.

৩. অঞ্ঞতরভিক্খুসুত্তং

৩৫. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু; যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, ভিক্খু, অনুসেতি, তেন সঙ্খং গচ্ছতি; যং নানুসেতি, ন তেন সঙ্খং গচ্ছতী’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং, ভগৰা; অঞ্ঞাতং, সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং চে, ভন্তে, অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰেদনং চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. সঞ্ঞং চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. সঙ্খারে চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰিঞ্ঞাণং চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. রূপং চে, ভন্তে, নানুসেতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰেদনং চে… সঞ্ঞং চে… সঙ্খারে চে… ৰিঞ্ঞাণং চে নানুসেতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং চে, ভিক্খু, অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰেদনং চে… সঞ্ঞং চে… সঙ্খারে চে… ৰিঞ্ঞাণং চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. রূপং চে, ভিক্খু, নানুসেতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰেদনং চে… সঞ্ঞং চে… সঙ্খারে চে… ৰিঞ্ঞাণং চে নানুসেতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন, ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

অথ খো সো ভিক্খু একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. ততিযং.

৪. দুতিযঅঞ্ঞতরভিক্খুসুত্তং

৩৬. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, ভিক্খু, অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. যং নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতী’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং, ভগৰা; অঞ্ঞাতং, সুগতা’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘রূপং চে, ভন্তে, অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰেদনং চে অনুসেতি… সঞ্ঞং চে অনুসেতি… সঙ্খারে চে অনুসেতি… ৰিঞ্ঞাণং চে অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. রূপং চে, ভন্তে, নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰেদনং চে নানুসেতি… সঞ্ঞং চে নানুসেতি… সঙ্খারে চে নানুসেতি… ৰিঞ্ঞাণং চে নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. রূপং চে, ভিক্খু, অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰেদনং চে, ভিক্খু… সঞ্ঞং চে, ভিক্খু… সঙ্খারে চে, ভিক্খু… ৰিঞ্ঞাণং চে, ভিক্খু, অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. রূপং চে, ভিক্খু, নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰেদনং চে নানুসেতি… সঞ্ঞং চে নানুসেতি… সঙ্খারে চে নানুসেতি… ৰিঞ্ঞাণং চে নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. চতুত্থং.

৫. আনন্দসুত্তং

৩৭. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সচে তং, আনন্দ, এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেসং, আৰুসো আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স [ঠিতানং (স্যা. কং. পী. ক.)] অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি? এৰং পুট্ঠো ত্ৰং, আনন্দ, কিন্তি ব্যাকরেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেসং, আৰুসো আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি? এৰং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৰং ব্যাকরেয্যং – ‘রূপস্স খো, আৰুসো, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারানং… ৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ইমেসং খো, আৰুসো, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি. এৰং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৰং ব্যাকরেয্য’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, আনন্দ! রূপস্স খো, আনন্দ, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারানং… ৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ইমেসং খো, আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি. এৰং পুট্ঠো ত্ৰং, আনন্দ, এৰং ব্যাকরেয্যাসী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযআনন্দসুত্তং

৩৮. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সচে তং, আনন্দ, এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেসং, আৰুসো আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ? কতমেসং ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি? কতমেসং ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি? এৰং পুট্ঠো ত্ৰং, আনন্দ, কিন্তি ব্যাকরেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেসং, আৰুসো আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ? কতমেসং ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি? কতমেসং ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি? এৰং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৰং ব্যাকরেয্যং – ‘যং খো, আৰুসো, রূপং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. যা ৰেদনা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা; তস্সা উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতায অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খারা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা; তেসং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. যং ৰিঞ্ঞাণং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. ইমেসং খো, আৰুসো, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ’’’.

‘‘যং খো, আৰুসো, রূপং অজাতং অপাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. যা ৰেদনা অজাতা অপাতুভূতা; তস্সা উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতায অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. যা সঞ্ঞা…পে… যে সঙ্খারা অজাতা অপাতুভূতা; তেসং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. যং ৰিঞ্ঞাণং অজাতং অপাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. ইমেসং খো, আৰুসো, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি.

‘‘যং খো, আৰুসো, রূপং জাতং পাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. যা ৰেদনা জাতা পাতুভূতা…পে… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খারা জাতা পাতুভূতা; তেসং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. যং ৰিঞ্ঞাণং জাতং পাতুভূতং তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ইমেসং খো, আৰুসো, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি. এৰং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৰং ব্যাকরেয্য’’ন্তি.

‘‘সাধু, সাধু, আনন্দ! যং খো, আনন্দ, রূপং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. যা ৰেদনা … যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খারা… যং ৰিঞ্ঞাণং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. ইমেসং খো, আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৰযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ.

‘‘যং খো, আনন্দ, রূপং অজাতং অপাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. যা ৰেদনা… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খারা… যং ৰিঞ্ঞাণং অজাতং অপাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. ইমেসং খো, আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি.

‘‘যং খো, আনন্দ, রূপং জাতং পাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. যা ৰেদনা জাতা পাতুভূতা… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খারা… যং ৰিঞ্ঞাণং জাতং পাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ইমেসং খো, আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি. এৰং পুট্ঠো ত্ৰং, আনন্দ, এৰং ব্যাকরেয্যাসী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অনুধম্মসুত্তং

৩৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অযমনুধম্মো হোতি যং রূপে নিব্বিদাবহুলো [নিব্বিদাবহুলং (পী. ক.)] ৰিহরেয্য, ৰেদনায নিব্বিদাবহুলো ৰিহরেয্য, সঞ্ঞা নিব্বিদাবহুলো ৰিহরেয্য, সঙ্খারেসু নিব্বিদাবহুলো ৰিহরেয্য, ৰিঞ্ঞাণে নিব্বিদাবহুলো ৰিহরেয্য. যো রূপে নিব্বিদাবহুলো ৰিহরন্তো, ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু নিব্বিদাবহুলো ৰিহরন্তো, ৰিঞ্ঞাণে নিব্বিদাবহুলো ৰিহরন্তো রূপং পরিজানাতি, ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং পরিজানাতি, সো রূপং পরিজানং, ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং পরিজানং পরিমুচ্চতি রূপম্হা, পরিমুচ্চতি ৰেদনা, পরিমুচ্চতি সঞ্ঞায, পরিমুচ্চতি সঙ্খারেহি, পরিমুচ্চতি ৰিঞ্ঞাণম্হা, পরিমুচ্চতি জাতিযা জরামরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পরিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৰদামী’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযঅনুধম্মসুত্তং

৪০. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অযমনুধম্মো হোতি যং রূপে অনিচ্চানুপস্সী ৰিহরেয্য…পে… পরিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৰদামী’’তি. অট্ঠমং.

৯. ততিযঅনুধম্মসুত্তং

৪১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অযমনুধম্মো হোতি যং রূপে দুক্খানুপস্সী ৰিহরেয্য…পে… পরিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৰদামী’’তি. নৰমং.

১০. চতুত্থঅনুধম্মসুত্তং

৪২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অযমনুধম্মো হোতি যং রূপে অনত্তানুপস্সী ৰিহরেয্য, ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে অনত্তানুপস্সী ৰিহরেয্য. যো রূপে অনত্তানুপস্সী ৰিহরন্তো…পে… রূপং পরিজানাতি, ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং পরিজানাতি, সো রূপং পরিজানং, ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং পরিজানং পরিমুচ্চতি রূপম্হা, পরিমুচ্চতি ৰেদনায, পরিমুচ্চতি সঞ্ঞায, পরিমুচ্চতি সঙ্খারেহি, পরিমুচ্চতি ৰিঞ্ঞাণম্হা, পরিমুচ্চতি জাতিযা জরামরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পরিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৰদামী’’তি. দসমং.

নতুম্হাকংৰগ্গো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

নতুম্হাকেন দ্ৰে ৰুত্তা, ভিক্খূহি অপরে দুৰে;

আনন্দেন চ দ্ৰে ৰুত্তা, অনুধম্মেহি দ্ৰে দুকাতি.