১৪. কুক্কুল়ৰগ্গো
১. কুক্কুল়সুত্তং
১৩৬. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘রূপং, ভিক্খৰে, কুক্কুল়ং, ৰেদনা কুক্কুল়া, সঞ্ঞা কুক্কুল়া, সঙ্খারা কুক্কুল়া, ৰিঞ্ঞাণং কুক্কুল়ং. এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো রূপস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞাযপি নিব্বিন্দতি, সঙ্খারেসুপি নিব্বিন্দতি, ৰিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. পঠমং.
২. অনিচ্চসুত্তং
১৩৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, অনিচ্চং? রূপং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা অনিচ্চা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো. যং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো’’তি. দুতিযং.
৩. দুতিযঅনিচ্চসুত্তং
১৩৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, অনিচ্চং? রূপং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো. ৰেদনা অনিচ্চা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো. যং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো’’তি. ততিযং.
৪. ততিযঅনিচ্চসুত্তং
১৩৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, অনিচ্চং? রূপং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং, তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো. ৰেদনা অনিচ্চা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো. যং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো’’তি. চতুত্থং.
৫. দুক্খসুত্তং
১৪০. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৰে, দুক্খং; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো…পে… যং, ভিক্খৰে, দুক্খং; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযদুক্খসুত্তং
১৪১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৰে, দুক্খং; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো…পে… যং, ভিক্খৰে, দুক্খং; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো’’তি. ছট্ঠং.
৭. ততিযদুক্খসুত্তং
১৪২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৰে, দুক্খং; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো…পে… যং, ভিক্খৰে, দুক্খং; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো’’তি. সত্তমং.
৮. অনত্তসুত্তং
১৪৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যো, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো. কো চ, ভিক্খৰে, অনত্তা? রূপং, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো. ৰেদনা অনত্তা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো. যো, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো ছন্দো পহাতব্বো’’তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযঅনত্তসুত্তং
১৪৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যো, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো. কো চ, ভিক্খৰে, অনত্তা? রূপং, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো. ৰেদনা অনত্তা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো. যো, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো রাগো পহাতব্বো’’তি. নৰমং.
১০. ততিযঅনত্তসুত্তং
১৪৫. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যো, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো. কো চ, ভিক্খৰে, অনত্তা? রূপং, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো. ৰেদনা অনত্তা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো. যো, ভিক্খৰে, অনত্তা; তত্র ৰো ছন্দরাগো পহাতব্বো’’তি. দসমং.
১১. নিব্বিদাবহুলসুত্তং
১৪৬. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সদ্ধাপব্বজিতস্স, ভিক্খৰে, কুলপুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি – যং রূপে নিব্বিদাবহুলো [নিব্বিদাবহুলং (স্যা. কং. পী. ক.)] ৰিহরেয্য. ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে নিব্বিদাবহুলো ৰিহরেয্য. যো রূপে নিব্বিদাবহুলো ৰিহরন্তো, ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে নিব্বিদাবহুলো ৰিহরন্তো রূপং পরিজানাতি, ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং পরিজানাতি; সো রূপং পরিজানং ৰেদনং পরিজানং সঞ্ঞং পরিজানং সঙ্খারে পরিজানং ৰিঞ্ঞাণং পরিজানং পরিমুচ্চতি রূপম্হা, পরিমুচ্চতি ৰেদনায, পরিমুচ্চতি সঞ্ঞায, পরিমুচ্চতি সঙ্খারেহি, পরিমুচ্চতি ৰিঞ্ঞাণম্হা, পরিমুচ্চতি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি; ‘পরিমুচ্চতি দুক্খস্মা’তি ৰদামী’’তি. একাদসমং.
১২. অনিচ্চানুপস্সীসুত্তং
১৪৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সদ্ধাপব্বজিতস্স, ভিক্খৰে, কুলপুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি – যং রূপে অনিচ্চানুপস্সী ৰিহরেয্য. ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে অনিচ্চানুপস্সী ৰিহরেয্য…পে… ‘পরিমুচ্চতি দুক্খস্মা’তি ৰদামী’’তি. দ্ৰাদসমং.
১৩. দুক্খানুপস্সীসুত্তং
১৪৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সদ্ধাপব্বজিতস্স, ভিক্খৰে, কুলপুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি – যং রূপে দুক্খানুপস্সী ৰিহরেয্য. ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে দুক্খানুপস্সী ৰিহরেয্য…পে… ‘পরিমুচ্চতি দুক্খস্মা’তি ৰদামী’’তি. তেরসমং.
১৪. অনত্তানুপস্সীসুত্তং
১৪৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সদ্ধাপব্বজিতস্স, ভিক্খৰে, কুলপুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি – যং রূপে অনত্তানুপস্সী ৰিহরেয্য. ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে অনত্তানুপস্সী ৰিহরেয্য. (সো রূপে) অনত্তানুপস্সী ৰিহরন্তো, ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে অনত্তানুপস্সী ৰিহরন্তো রূপং পরিজানাতি, ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং পরিজানাতি. সো রূপং পরিজানং ৰেদনং পরিজানং সঞ্ঞং পরিজানং সঙ্খারে পরিজানং ৰিঞ্ঞাণং পরিজানং পরিমুচ্চতি রূপম্হা, পরিমুচ্চতি ৰেদনায, পরিমুচ্চতি সঞ্ঞায, পরিমুচ্চতি সঙ্খারেহি, পরিমুচ্চতি ৰিঞ্ঞাণম্হা, পরিমুচ্চতি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি; ‘পরিমুচ্চতি দুক্খস্মা’তি ৰদামী’’তি. চুদ্দসমং.
কুক্কুল়ৰগ্গো চুদ্দসমো.
তস্সুদ্দানং –
কুক্কুল়া তযো অনিচ্চেন, দুক্খেন অপরে তযো;
অনত্তেন তযো ৰুত্তা, কুলপুত্তেন দ্ৰে দুকাতি.