১৫. দিট্ঠিৰগ্গো
১. অজ্ঝত্তসুত্তং
১৫০. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি রূপং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. ৰেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি ৰিঞ্ঞাণং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. পঠমং.
২. এতংমমসুত্তং
১৫১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতী’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স …পে… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি সমনুপস্সেয্যাতি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং ভন্তে’’…পে… ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি সমনুপস্সেয্যাতি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং পস্সং..পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দুতিযং.
৩. সোঅত্তাসুত্তং
১৫২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে…. ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’তি. ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু …পে… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সো অত্তা সো লোকো, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতীতি. ততিযং.
৪. নোচমেসিযাসুত্তং
১৫৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’তি. ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স, এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৰিস্স, ন মে ভৰিস্সতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. চতুত্থং.
৫. মিচ্ছাদিট্ঠিসুত্তং
১৫৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতী’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. ৰেদনায সতি… মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি.‘পঞ্চমং.
৬. সক্কাযদিট্ঠিসুত্তং
১৫৫. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জতী’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. অত্তানুদিট্ঠিসুত্তং
১৫৬. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জতী’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. সত্তমং.
৮. অভিনিৰেসসুত্তং
১৫৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৰেসৰিনিবন্ধা’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৰেসৰিনিবন্ধা. ৰেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৰেসৰিনিবন্ধা. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্যুং সংযোজনাভিনিৰেসৰিনিবন্ধা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে… ‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযঅভিনিৰেসসুত্তং
১৫৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৰিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৰেসৰিনিবন্ধাজ্ঝোসানা’’তি? [ৰিনিবন্ধা অজ্ঝোসানাতি (সী. ক.)] ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘রূপে খো, ভিক্খৰে, সতি, রূপং উপাদায, রূপং অভিনিৰিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৰেসৰিনিবন্ধাজ্ঝোসানা. ৰেদনায সতি … সঞ্ঞায সতি… সঙ্খারেসু সতি… ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং উপাদায, ৰিঞ্ঞাণং অভিনিৰিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৰেসৰিনিবন্ধাজ্ঝোসানা. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্যুং সংযোজনাভিনিৰেসৰিনিবন্ধাজ্ঝোসানা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে… ‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. নৰমং.
১০. আনন্দসুত্তং
১৫৯. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা…পে… ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আনন্দ, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’ [নো হেতং ভন্তে. তস্মাতিহানন্দ যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… দট্ঠব্বং. (সী. স্যা. কং. পী.)]. ‘‘এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দসমং.
দিট্ঠিৰগ্গো পঞ্চদসমো.
তস্সুদ্দানং –
অজ্ঝত্তিকং এতংমম, সোঅত্তা নোচমেসিযা;
মিচ্ছাসক্কাযত্তানু দ্ৰে, অভিনিৰেসা আনন্দেনাতি.
উপরিপণ্ণাসকো সমত্তো.
তস্স উপরিপণ্ণাসকস্স ৰগ্গুদ্দানং –
অন্তো ধম্মকথিকা ৰিজ্জা, কুক্কুল়ং দিট্ঠিপঞ্চমং;
ততিযো পণ্ণাসকো ৰুত্তো, নিপাতোতি পৰুচ্চতীতি [নিপাতো তেন ৰুচ্চতীতি (সী. স্যা. কং.)].
খন্ধসংযুত্তং সমত্তং.