১১. অন্তৰগ্গো

১. অন্তসুত্তং

১০৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অন্তা. কতমে চত্তারো? সক্কাযন্তো, সক্কাযসমুদযন্তো, সক্কাযনিরোধন্তো, সক্কাযনিরোধগামিনিপ্পটিপদন্তো. কতমো চ, ভিক্খৰে, সক্কাযন্তো? পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতিস্স ৰচনীযং. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো, ৰেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খারুপাদানক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সক্কাযন্তো’’.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সক্কাযসমুদযন্তো? যাযং তণ্হা পোনোভৰিকা নন্দিরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সক্কাযসমুদযন্তো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধন্তো? যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধন্তো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধগামিনিপ্পটিপদন্তো? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৰাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৰো, সম্মাৰাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধগামিনিপ্পটিপদন্তো. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো অন্তা’’তি. পঠমং.

২. দুক্খসুত্তং

১০৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘দুক্খঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি দুক্খসমুদযঞ্চ দুক্খনিরোধঞ্চ দুক্খনিরোধগামিনিঞ্চ পটিপদং. তং সুণাথ. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খং? পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতিস্স ৰচনীযং. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খং. কতমো চ, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযো? যাযং তণ্হা পোনোভৰিকা…পে… কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযো. কতমো চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধো? যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধো. কতমা চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি. দুতিযং.

৩. সক্কাযসুত্তং

১০৫. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সক্কাযঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি সক্কাযসমুদযঞ্চ সক্কাযনিরোধঞ্চ সক্কাযনিরোধগামিনিঞ্চ পটিপদং. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, সক্কাযো? পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতিস্স ৰচনীযং. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো, ৰেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খারুপাদানক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সক্কাযো. কতমো চ, ভিক্খৰে, সক্কাযসমুদযো? যাযং তণ্হা পোনোভৰিকা…পে… কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সক্কাযসমুদযো. কতমো চ, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধো? যো তস্সাযেৰ তণ্হায…পে… অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধো. কতমা চ, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধগামিনী পটিপদা? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি. ততিযং.

৪. পরিঞ্ঞেয্যসুত্তং

১০৬. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘পরিঞ্ঞেয্যে চ, ভিক্খৰে, ধম্মে দেসেস্সামি পরিঞ্ঞঞ্চ পরিঞ্ঞাতাৰিঞ্চ পুগ্গলং. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞেয্যা ধম্মা? রূপং, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞেয্যো ধম্মো. ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং পরিঞ্ঞেয্যো ধম্মো. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞেয্যা ধম্মা. কতমা চ, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞা? রাগক্খযো, দোসক্খযো, মোহক্খযো – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞা. কতমো চ, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞাতাৰী পুগ্গলো? অরহাতিস্স ৰচনীযং. য্ৰাযং আযস্মা এৰংনামো এৰংগোত্তো – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞাতাৰী পুগ্গলো’’তি. চতুত্থং.

৫. সমণসুত্তং

১০৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি…পে… পজানন্তি, সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযসমণসুত্তং

১০৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো, ৰেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খারুপাদানক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি…পে… পজানন্তি, সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. সোতাপন্নসুত্তং

১০৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযনো’’তি. সত্তমং.

৮. অরহন্তসুত্তং

১১০. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যতো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা অনুপাদাৰিমুত্তো হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তো’’তি. অট্ঠমং.

৯. ছন্দপ্পহানসুত্তং

১১১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘রূপে, ভিক্খৰে, যো ছন্দো যো রাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তং পজহথ. এৰং তং রূপং পহীনং ভৰিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৰত্থুকতং অনভাৰংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে যো ছন্দো যো রাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তং পজহথ. এৰং তং ৰিঞ্ঞাণং পহীনং ভৰিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৰত্থুকতং অনভাৰংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্ম’’ন্তি. নৰমং.

১০. দুতিযছন্দপ্পহানসুত্তং

১১২. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘রূপে, ভিক্খৰে, যো ছন্দো যো রাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা, তে পজহথ. এৰং তং রূপং পহীনং ভৰিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং…পে… ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু যো ছন্দো…পে… এৰং তে সঙ্খারা পহীনা ভৰিস্সন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. ৰিঞ্ঞাণে যো ছন্দো যো রাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা, তে পজহথ. এৰং তং ৰিঞ্ঞাণং পহীনং ভৰিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৰত্থুকতং অনভাৰংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্ম’’ন্তি. দসমং.

অন্তৰগ্গো একাদসমো.

তস্সুদ্দানং –

অন্তো দুক্খঞ্চ সক্কাযো, পরিঞ্ঞেয্যা সমণা দুৰে;

সোতাপন্নো অরহা চ, দুৰে চ ছন্দপ্পহানাতি.