৩. ফেণপিণ্ডূপমসুত্তং
৯৫. একং সমযং ভগৰা অযুজ্ঝাযং [অযোজ্ঝাযং (সী. পী.)] ৰিহরতি গঙ্গায নদিযা তীরে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অযং গঙ্গা নদী মহন্তং ফেণপিণ্ডং আৰহেয্য. তমেনং চক্খুমা পুরিসো পস্সেয্য নিজ্ঝাযেয্য যোনিসো উপপরিক্খেয্য. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, অসারকঞ্ঞেৰ খাযেয্য. কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, ফেণপিণ্ডে সারো? এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… যং দূরে সন্তিকে ৰা তং ভিক্খু পস্সতি নিজ্ঝাযতি যোনিসো উপপরিক্খতি. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযতি, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযতি, অসারকঞ্ঞেৰ খাযতি. কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, রূপে সারো?
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সরদসমযে থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে উদকে উদকপুব্বুল়ং [উদকবুব্বুল়ং (সী. পী.)] উপ্পজ্জতি চেৰ নিরুজ্ঝতি চ. তমেনং চক্খুমা পুরিসো পস্সেয্য নিজ্ঝাযেয্য যোনিসো উপপরিক্খেয্য. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, অসারকঞ্ঞেৰ খাযেয্য. কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, উদকপুব্বুল়ে সারো? এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যা কাচি ৰেদনা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না…পে… যা দূরে সন্তিকে ৰা তং ভিক্খু পস্সতি নিজ্ঝাযতি যোনিসো উপপরিক্খতি. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযতি, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযতি, অসারকঞ্ঞেৰ খাযতি. কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, ৰেদনায সারো?
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে ঠিতে মজ্ঝন্হিকে কালে মরীচিকা ফন্দতি. তমেনং চক্খুমা পুরিসো পস্সেয্য নিজ্ঝাযেয্য যোনিসো উপপরিক্খেয্য. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযেয্য…পে… কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, মরীচিকায সারো? এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যা কাচি সঞ্ঞা…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো সারত্থিকো সারগৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো তিণ্হং কুঠারিং [কুধারিং (স্যা. কং. ক.)] আদায ৰনং পৰিসেয্য. সো তত্থ পস্সেয্য মহন্তং কদলিক্খন্ধং উজুং নৰং অকুক্কুকজাতং [অকুক্কজাতং (ক. সী. পী.), অকুসজাতং (ক. সী.), অকুক্কুজকজাতং (ক.)]. তমেনং মূলে ছিন্দেয্য; মূলে ছেত্ৰা অগ্গে ছিন্দেয্য, অগ্গে ছেত্ৰা পত্তৰট্টিং ৰিনিব্ভুজেয্য. সো তস্স পত্তৰট্টিং ৰিনিব্ভুজন্তো ফেগ্গুম্পি নাধিগচ্ছেয্য, কুতো সারং! তমেনং চক্খুমা পুরিসো পস্সেয্য নিজ্ঝাযেয্য যোনিসো উপপরিক্খেয্য. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, অসারকঞ্ঞেৰ খাযেয্য. কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, কদলিক্খন্ধে সারো? এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যে কেচি সঙ্খারা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না…পে… যে দূরে সন্তিকে ৰা তং ভিক্খু পস্সতি নিজ্ঝাযতি যোনিসো উপপরিক্খতি. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযতি, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযতি, অসারকঞ্ঞেৰ খাযতি. কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, সঙ্খারেসু সারো?
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মাযাকারো ৰা মাযাকারন্তেৰাসী ৰা চতুমহাপথে [চাতুম্মহাপথে (সী. স্যা. কং. পী.)] মাযং ৰিদংসেয্য. তমেনং চক্খুমা পুরিসো পস্সেয্য নিজ্ঝাযেয্য যোনিসো উপপরিক্খেয্য. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযেয্য, অসারকঞ্ঞেৰ খাযেয্য. কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, মাযায সারো? এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… যং দূরে সন্তিকে ৰা, তং ভিক্খু পস্সতি নিজ্ঝাযতি যোনিসো উপপরিক্খতি. তস্স তং পস্সতো নিজ্ঝাযতো যোনিসো উপপরিক্খতো রিত্তকঞ্ঞেৰ খাযতি, তুচ্ছকঞ্ঞেৰ খাযতি, অসারকঞ্ঞেৰ খাযতি. কিঞ্হি সিযা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে সারো?
‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো রূপস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি… সঞ্ঞাযপি… সঙ্খারেসুপি … ৰিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতি’’.
ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘ফেণপিণ্ডূপমং রূপং, ৰেদনা বুব্বুল়ূপমা [বুব্বুলূপমা (সী.), পুব্বুল়োপমা (ক.)];
মরীচিকূপমা সঞ্ঞা, সঙ্খারা কদলূপমা;
মাযূপমঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং, দেসিতাদিচ্চবন্ধুনা.
‘‘যথা যথা নিজ্ঝাযতি, যোনিসো উপপরিক্খতি;
রিত্তকং তুচ্ছকং হোতি, যো নং পস্সতি যোনিসো.
‘‘ইমঞ্চ কাযং আরব্ভ, ভূরিপঞ্ঞেন দেসিতং;
পহানং তিণ্ণং ধম্মানং, রূপং পস্সথ [পস্সেথ (সী.)] ছড্ডিতং.
‘‘আযু উস্মা চ ৰিঞ্ঞাণং, যদা কাযং জহন্তিমং;
অপৰিদ্ধো [অপৰিট্ঠো (স্যা. কং.)] তদা সেতি, পরভত্তং অচেতনং.
‘‘এতাদিসাযং সন্তানো, মাযাযং বাললাপিনী;
ৰধকো এস অক্খাতো, সারো এত্থ ন ৰিজ্জতি.
‘‘এৰং খন্ধে অৰেক্খেয্য, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো;
দিৰা ৰা যদি ৰা রত্তিং, সম্পজানো পটিস্সতো.
‘‘জহেয্য সব্বসংযোগং, করেয্য সরণত্তনো;
চরেয্যাদিত্তসীসোৰ, পত্থযং অচ্চুতং পদ’’ন্তি. ততিযং;