৩. চন্দূপমসুত্তং
১৪৬. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘চন্দূপমা, ভিক্খৰে, কুলানি উপসঙ্কমথ – অপকস্সেৰ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৰকা কুলেসু অপ্পগব্ভা [অপ্পগব্বা (ক.)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো জরুদপানং ৰা ওলোকেয্য পব্বতৰিসমং ৰা নদীৰিদুগ্গং ৰা – অপকস্সেৰ কাযং, অপকস্স চিত্তং; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চন্দূপমা কুলানি উপসঙ্কমথ – অপকস্সেৰ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৰকা কুলেসু অপ্পগব্ভা’’.
‘‘কস্সপো, ভিক্খৰে, চন্দূপমো কুলানি উপসঙ্কমতি – অপকস্সেৰ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৰকো কুলেসু অপ্পগব্ভো. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কথংরূপো ভিক্খু অরহতি কুলানি উপসঙ্কমিতু’’ন্তি? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি.
অথ খো ভগৰা আকাসে পাণিং চালেসি. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অযং আকাসে পাণি ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি ভিক্খুনো কুলানি উপসঙ্কমতো কুলেসু চিত্তং ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি – ‘লভন্তু লাভকামা, পুঞ্ঞকামা করোন্তু পুঞ্ঞানী’তি; যথাসকেন লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো, এৰং পরেসং লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো; এৰরূপো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহতি কুলানি উপসঙ্কমিতুং.
‘‘কস্সপস্স, ভিক্খৰে, কুলানি উপসঙ্কমতো কুলেসু চিত্তং ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি – ‘লভন্তু লাভকামা, পুঞ্ঞকামা করোন্তু পুঞ্ঞানী’তি; যথাসকেন লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো; এৰং পরেসং লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কথংরূপস্স ভিক্খুনো অপরিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি, কথংরূপস্স ভিক্খুনো পরিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতী’’তি? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংচিত্তো পরেসং ধম্মং দেসেতি – ‘অহো ৰত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৰা চ পন ধম্মং পসীদেয্যুং, পসন্না চ মে পসন্নাকারং করেয্যু’ন্তি; এৰরূপস্স খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অপরিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি.
‘‘যো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংচিত্তো পরেসং ধম্মং দেসেতি – ‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহীতি [ৰিঞ্ঞূহি (?)]. অহো, ৰত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৰা চ পন ধম্মং আজানেয্যুং, আজানিত্ৰা চ পন তথত্তায পটিপজ্জেয্যু’ন্তি. ইতি ধম্মসুধম্মতং পটিচ্চ পরেসং ধম্মং দেসেতি, কারুঞ্ঞং পটিচ্চ অনুদ্দযং [অনুদযং (বহূসু) দ্ৰিত্তকারণং পন গৰেসিতব্বং] পটিচ্চ অনুকম্পং উপাদায পরেসং ধম্মং দেসেতি. এৰরূপস্স খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পরিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি.
‘‘কস্সপো, ভিক্খৰে, এৰংচিত্তো পরেসং ধম্মং দেসেতি – ‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহীতি. অহো, ৰত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৰা চ পন ধম্মং আজানেয্যুং, আজানিত্ৰা চ পন তথত্তায পটিপজ্জেয্যু’ন্তি. ইতি ধম্মসুধম্মতং পটিচ্চ পরেসং ধম্মং দেসেতি, কারুঞ্ঞং পটিচ্চ অনুদ্দযং পটিচ্চ অনুকম্পং উপাদায পরেসং ধম্মং দেসেতি. কস্সপেন ৰা হি ৰো, ভিক্খৰে, ওৰদিস্সামি যো ৰা পনস্স কস্সপসদিসো, ওৰদিতেহি চ পন ৰো তথত্তায পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. ততিযং.