৫. কস্সপসংযুত্তং
১. সন্তুট্ঠসুত্তং
১৪৪. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘সন্তুট্ঠাযং [সন্তুট্ঠোযং (সী.)], ভিক্খৰে, কস্সপো ইতরীতরেন চীৰরেন, ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী; ন চ চীৰরহেতু অনেসনং অপ্পতিরূপং আপজ্জতি; অলদ্ধা চ চীৰরং ন পরিতস্সতি; লদ্ধা চ চীৰরং অগধিতো [অগথিতো (সী.)] অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি’’.
‘‘সন্তুট্ঠাযং, ভিক্খৰে, কস্সপো ইতরীতরেন পিণ্ডপাতেন, ইতরীতরপিণ্ডপাতসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী; ন চ পিণ্ডপাতহেতু অনেসনং অপ্পতিরূপং আপজ্জতি; অলদ্ধা চ পিণ্ডপাতং ন পরিতস্সতি; লদ্ধা চ পিণ্ডপাতং অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি.
‘‘সন্তুট্ঠাযং, ভিক্খৰে, কস্সপো ইতরীতরেন সেনাসনেন, ইতরীতরসেনাসনসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী; ন চ সেনাসনহেতু অনেসনং অপ্পতিরূপং আপজ্জতি; অলদ্ধা চ সেনাসনং ন পরিতস্সতি; লদ্ধা চ সেনাসনং অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি.
‘‘সন্তুট্ঠাযং, ভিক্খৰে, কস্সপো ইতরীতরেন গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন, ইতরীতরগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী; ন চ গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারহেতু অনেসনং অপ্পতিরূপং আপজ্জতি; অলদ্ধা চ গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং ন পরিতস্সতি; লদ্ধা চ গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘সন্তুট্ঠা ভৰিস্সাম ইতরীতরেন চীৰরেন, ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদিনো; ন চ চীৰরহেতু অনেসনং অপ্পতিরূপং আপজ্জিস্সাম; অলদ্ধা চ চীৰরং ন চ পরিতস্সিস্সাম; লদ্ধা চ চীৰরং অগধিতা অমুচ্ছিতা অনজ্ঝাপন্না আদীনৰদস্সাৰিনো নিস্সরণপঞ্ঞা পরিভুঞ্জিস্সাম’’’. (এৰং সব্বং কাতব্বং).
‘‘‘সন্তুট্ঠা ভৰিস্সাম ইতরীতরেন পিণ্ডপাতেন…পে… সন্তুট্ঠা ভৰিস্সাম ইতরীতরেন সেনাসনেন…পে… সন্তুট্ঠা ভৰিস্সাম ইতরীতরেন গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন, ইতরীতরগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদিনো; ন চ গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারহেতু অনেসনং অপ্পতিরূপং আপজ্জিস্সাম অলদ্ধা চ গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং ন পরিতস্সিস্সাম; লদ্ধা চ গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অগধিতা অমুচ্ছিতা অনজ্ঝাপন্না আদীনৰদস্সাৰিনো নিস্সরণপঞ্ঞা পরিভুঞ্জিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং. কস্সপেন ৰা হি ৰো, ভিক্খৰে, ওৰদিস্সামি যো ৰা পনস্স [যো ৰা পন (সী.), যো ৰা (পী.)] কস্সপসদিসো, ওৰদিতেহি চ পন ৰো তথত্তায পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. পঠমং.
২. অনোত্তপ্পীসুত্তং
১৪৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা চ মহাকস্সপো আযস্মা চ সারিপুত্তো বারাণসিযং ৰিহরন্তি ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা মহাকস্সপেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মন্তং মহাকস্সপং এতদৰোচ – ‘‘ৰুচ্চতি হিদং, আৰুসো কস্সপ, অনাতাপী অনোত্তপ্পী অভব্বো সম্বোধায অভব্বো নিব্বানায অভব্বো অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায; আতাপী চ খো ওত্তপ্পী ভব্বো সম্বোধায ভব্বো নিব্বানায ভব্বো অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্স অধিগমাযা’’তি.
‘‘কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, অনাতাপী হোতি অনোত্তপ্পী অভব্বো সম্বোধায অভব্বো নিব্বানায অভব্বো অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায; কিত্তাৰতা চ পনাৰুসো, আতাপী হোতি ওত্তপ্পী ভব্বো সম্বোধায ভব্বো নিব্বানায ভব্বো অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্স অধিগমাযা’’তি? ‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ‘অনুপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ন আতপ্পং করোতি, ‘উপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীযমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ন আতপ্পং করোতি, ‘অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মানুপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ন আতপ্পং করোতি, ‘উপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা নিরুজ্ঝমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ন আতপ্পং করোতি. এৰং খো, আৰুসো, অনাতাপী হোতি’’.
‘‘কথঞ্চাৰুসো, অনোত্তপ্পী হোতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু ‘অনুপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ন ওত্তপ্পতি, ‘উপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীযমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ন ওত্তপ্পতি, ‘অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মানুপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ন ওত্তপ্পতি, ‘উপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা নিরুজ্ঝমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ন ওত্তপ্পতি. এৰং খো, আৰুসো, অনোত্তপ্পী হোতি. এৰং খো, আৰুসো, অনাতাপী অনোত্তপ্পী অভব্বো সম্বোধায অভব্বো নিব্বানায অভব্বো অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায.
‘‘কথঞ্চাৰুসো, আতাপী হোতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু ‘অনুপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি আতপ্পং করোতি, ‘উপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীযমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি আতপ্পং করোতি, অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা…পে… আতপ্পং করোতি. এৰং খো, আৰুসো, আতাপী হোতি.
‘‘কথঞ্চাৰুসো, ওত্তপ্পী হোতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু ‘অনুপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ওত্তপ্পতি, ‘উপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীযমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ওত্তপ্পতি, ‘অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা অনুপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ওত্তপ্পতি, ‘উপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা নিরুজ্ঝমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যু’ন্তি ওত্তপ্পতি. এৰং খো, আৰুসো, ওত্তপ্পী হোতি. এৰং খো, আৰুসো, আতাপী ওত্তপ্পী ভব্বো সম্বোধায ভব্বো নিব্বানায ভব্বো অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্স অধিগমাযা’’তি. দুতিযং.
৩. চন্দূপমসুত্তং
১৪৬. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘চন্দূপমা, ভিক্খৰে, কুলানি উপসঙ্কমথ – অপকস্সেৰ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৰকা কুলেসু অপ্পগব্ভা [অপ্পগব্বা (ক.)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো জরুদপানং ৰা ওলোকেয্য পব্বতৰিসমং ৰা নদীৰিদুগ্গং ৰা – অপকস্সেৰ কাযং, অপকস্স চিত্তং; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চন্দূপমা কুলানি উপসঙ্কমথ – অপকস্সেৰ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৰকা কুলেসু অপ্পগব্ভা’’.
‘‘কস্সপো, ভিক্খৰে, চন্দূপমো কুলানি উপসঙ্কমতি – অপকস্সেৰ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৰকো কুলেসু অপ্পগব্ভো. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কথংরূপো ভিক্খু অরহতি কুলানি উপসঙ্কমিতু’’ন্তি? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি.
অথ খো ভগৰা আকাসে পাণিং চালেসি. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অযং আকাসে পাণি ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি ভিক্খুনো কুলানি উপসঙ্কমতো কুলেসু চিত্তং ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি – ‘লভন্তু লাভকামা, পুঞ্ঞকামা করোন্তু পুঞ্ঞানী’তি; যথাসকেন লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো, এৰং পরেসং লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো; এৰরূপো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহতি কুলানি উপসঙ্কমিতুং.
‘‘কস্সপস্স, ভিক্খৰে, কুলানি উপসঙ্কমতো কুলেসু চিত্তং ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি – ‘লভন্তু লাভকামা, পুঞ্ঞকামা করোন্তু পুঞ্ঞানী’তি; যথাসকেন লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো; এৰং পরেসং লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কথংরূপস্স ভিক্খুনো অপরিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি, কথংরূপস্স ভিক্খুনো পরিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতী’’তি? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংচিত্তো পরেসং ধম্মং দেসেতি – ‘অহো ৰত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৰা চ পন ধম্মং পসীদেয্যুং, পসন্না চ মে পসন্নাকারং করেয্যু’ন্তি; এৰরূপস্স খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অপরিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি.
‘‘যো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংচিত্তো পরেসং ধম্মং দেসেতি – ‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহীতি [ৰিঞ্ঞূহি (?)]. অহো, ৰত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৰা চ পন ধম্মং আজানেয্যুং, আজানিত্ৰা চ পন তথত্তায পটিপজ্জেয্যু’ন্তি. ইতি ধম্মসুধম্মতং পটিচ্চ পরেসং ধম্মং দেসেতি, কারুঞ্ঞং পটিচ্চ অনুদ্দযং [অনুদযং (বহূসু) দ্ৰিত্তকারণং পন গৰেসিতব্বং] পটিচ্চ অনুকম্পং উপাদায পরেসং ধম্মং দেসেতি. এৰরূপস্স খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পরিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি.
‘‘কস্সপো, ভিক্খৰে, এৰংচিত্তো পরেসং ধম্মং দেসেতি – ‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহীতি. অহো, ৰত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৰা চ পন ধম্মং আজানেয্যুং, আজানিত্ৰা চ পন তথত্তায পটিপজ্জেয্যু’ন্তি. ইতি ধম্মসুধম্মতং পটিচ্চ পরেসং ধম্মং দেসেতি, কারুঞ্ঞং পটিচ্চ অনুদ্দযং পটিচ্চ অনুকম্পং উপাদায পরেসং ধম্মং দেসেতি. কস্সপেন ৰা হি ৰো, ভিক্খৰে, ওৰদিস্সামি যো ৰা পনস্স কস্সপসদিসো, ওৰদিতেহি চ পন ৰো তথত্তায পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. ততিযং.
৪. কুলূপকসুত্তং
১৪৭. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কথংরূপো ভিক্খু অরহতি কুলূপকো হোতুং, কথংরূপো ভিক্খু ন অরহতি কুলূপকো হোতু’’ন্তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংচিত্তো কুলানি উপসঙ্কমতি – ‘দেন্তুযেৰ মে, মা নাদংসু; বহুকঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা থোকং; পণীতঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা লূখং; সীঘঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা দন্ধং; সক্কচ্চঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা অসক্কচ্চ’ন্তি. তস্স চে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো এৰংচিত্তস্স কুলানি উপসঙ্কমতো ন দেন্তি, তেন ভিক্খু সন্দীযতি; সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. থোকং দেন্তি, নো বহুকং…পে… লূখং দেন্তি, নো পণীতং… দন্ধং দেন্তি, নো সীঘং, তেন ভিক্খু সন্দীযতি; সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. অসক্কচ্চং দেন্তি, নো সক্কচ্চং; তেন ভিক্খু সন্দীযতি; সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. এৰরূপো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন অরহতি কূলূপকো হোতুং.
‘‘যো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংচিত্তো কুলানি উপসঙ্কমতি – ‘তং কুতেত্থ লব্ভা পরকুলেসু – দেন্তুযেৰ মে, মা নাদংসু; বহুকঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা থোকং; পণীতঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা লূখং; দীঘঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা দন্ধং; সক্কচ্চঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা অসক্কচ্চ’ন্তি. তস্স চে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো এৰংচিত্তস্স কুলানি উপসঙ্কমতো ন দেন্তি; তেন ভিক্খু ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. থোকং দেন্তি, নো বহুকং; তেন ভিক্খু ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. লূখং দেন্তি, নো পণীতং; তেন ভিক্খু ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. দন্ধং দেন্তি, নো সীঘং; তেন ভিক্খু ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. অসক্কচ্চং দেন্তি, নো সক্কচ্চং; তেন ভিক্খু ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. এৰরূপো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহতি কুলূপকো হোতুং.
‘‘কস্সপো, ভিক্খৰে, এৰংচিত্তো কুলানি উপসঙ্কমতি – ‘তং কুতেত্থ লব্ভা পরকুলেসু – দেন্তুযেৰ মে, মা নাদংসু; বহুকঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা থোকং; পণীতঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা লূখং; সীঘঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা দন্ধং; সক্কচ্চঞ্ঞেৰ মে দেন্তু, মা অসক্কচ্চ’ন্তি. তস্স চে, ভিক্খৰে, কস্সপস্স এৰংচিত্তস্স কুলানি উপসঙ্কমতো ন দেন্তি; তেন কস্সপো ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. থোকং দেন্তি, নো বহুকং; তেন কস্সপো ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. লূখং দেন্তি, নো পণীতং; তেন কস্সপো ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. দন্ধং দেন্তি, নো সীঘং; তেন কস্সপো ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. অসক্কচ্চং দেন্তি, নো সক্কচ্চং; তেন কস্সপো ন সন্দীযতি; সো ন ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. কস্সপেন ৰা হি ৰো, ভিক্খৰে, ওৰদিস্সামি যো ৰা পনস্স কস্সপসদিসো. ওৰদিতেহি চ পন ৰো তথত্তায পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. জিণ্ণসুত্তং
১৪৮. এৰং মে সুতং…পে… রাজগহে ৰেল়ুৰনে. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং মহাকস্সপং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘জিণ্ণোসি দানি ত্ৰং, কস্সপ, গরুকানি চ তে ইমানি সাণানি পংসুকূলানি নিব্বসনানি. তস্মাতিহ ত্ৰং, কস্সপ, গহপতানি [গহপতিকানি (সী.)] চেৰ চীৰরানি ধারেহি, নিমন্তনানি চ ভুঞ্জাহি, মম চ সন্তিকে ৰিহরাহী’’তি.
‘‘অহং খো, ভন্তে, দীঘরত্তং আরঞ্ঞিকো চেৰ আরঞ্ঞিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, পিণ্ডপাতিকো চেৰ পিণ্ডপাতিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, পংসুকূলিকো চেৰ পংসুকূলিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, তেচীৰরিকো চেৰ তেচীৰরিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, অপ্পিচ্ছো চেৰ অপ্পিচ্ছতায চ ৰণ্ণৰাদী, সন্তুট্ঠো চেৰ সন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী, পৰিৰিত্তো চেৰ পৰিৰেকস্স চ ৰণ্ণৰাদী, অসংসট্ঠো চেৰ অসংসগ্গস্স চ ৰণ্ণৰাদী, আরদ্ধৰীরিযো চেৰ ৰীরিযারম্ভস্স [ৰীরিযারব্ভস্স (ক.)] চ ৰণ্ণৰাদী’’তি.
‘‘কিং [কং (ক.)] পন ত্ৰং, কস্সপ, অত্থৰসং সম্পস্সমানো দীঘরত্তং আরঞ্ঞিকো চেৰ আরঞ্ঞিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, পিণ্ডপাতিকো চেৰ…পে… পংসুকূলিকো চেৰ… তেচীৰরিকো চেৰ… অপ্পিচ্ছো চেৰ… সন্তুট্ঠো চেৰ… পৰিৰিত্তো চেৰ… অসংসট্ঠো চেৰ… আরদ্ধৰীরিযো চেৰ ৰীরিযারম্ভস্স চ ৰণ্ণৰাদী’’তি?
‘‘দ্ৰে খ্ৰাহং, ভন্তে, অত্থৰসে সম্পস্সমানো দীঘরত্তং আরঞ্ঞিকো চেৰ আরঞ্ঞিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, পিণ্ডপাতিকো চেৰ…পে… পংসুকূলিকো চেৰ… তেচীৰরিকো চেৰ… অপ্পিচ্ছো চেৰ… সন্তুট্ঠো চেৰ… পৰিৰিত্তো চেৰ… অসংসট্ঠো চেৰ… আরদ্ধৰীরিযো চেৰ ৰীরিযারম্ভস্স চ ৰণ্ণৰাদী. অত্তনো চ দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং সম্পস্সমানো, পচ্ছিমঞ্চ জনতং অনুকম্পমানো – ‘অপ্পেৰ নাম পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং’ [আপজ্জেয্য (সী. স্যা. কং.)]. ‘যে কির তে অহেসুং বুদ্ধানুবুদ্ধসাৰকা তে দীঘরত্তং আরঞ্ঞিকা চেৰ অহেসুং আরঞ্ঞিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো…পে… পিণ্ডপাতিকা চেৰ অহেসুং …পে… পংসুকূলিকা চেৰ অহেসুং… তেচীৰরিকা চেৰ অহেসুং… অপ্পিচ্ছা চেৰ অহেসুং… সন্তুট্ঠা চেৰ অহেসুং… পৰিৰিত্তা চেৰ অহেসুং… অসংসট্ঠা চেৰ অহেসুং… আরদ্ধৰীরিযা চেৰ অহেসুং ৰীরিযারম্ভস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো’তি. তে তথত্তায পটিপজ্জিস্সন্তি, তেসং তং ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখায.
‘‘ইমে খ্ৰাহং, ভন্তে, দ্ৰে অত্থৰসে সম্পস্সমানো দীঘরত্তং আরঞ্ঞিকো চেৰ আরঞ্ঞিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, পিণ্ডপাতিকো চেৰ…পে… পংসুকূলিকো চেৰ… তেচীৰরিকো চেৰ… অপ্পিচ্ছো চেৰ… সন্তুট্ঠো চেৰ… পৰিৰিত্তো চেৰ… অসংসট্ঠো চেৰ… আরদ্ধৰীরিযো চেৰ ৰীরিযারম্ভস্স চ ৰণ্ণৰাদী’’তি.
‘‘সাধু সাধু, কস্সপ. বহুজনহিতায কির ত্ৰং, কস্সপ, পটিপন্নো বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং. তস্মাতিহ ত্ৰং, কস্সপ, সাণানি চেৰ পংসুকূলানি ধারেহি নিব্বসনানি, পিণ্ডায চ চরাহি, অরঞ্ঞে চ ৰিহরাহী’’তি. পঞ্চমং.
৬. ওৰাদসুত্তং
১৪৯. রাজগহে ৰেল়ুৰনে. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং মহাকস্সপং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘ওৰদ, কস্সপ, ভিক্খূ; করোহি, কস্সপ, ভিক্খূনং ধম্মিং কথং. অহং ৰা, কস্সপ, ভিক্খূ ওৰদেয্যং ত্ৰং ৰা; অহং ৰা ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করেয্যং ত্ৰং ৰা’’তি.
‘‘দুব্বচা খো, ভন্তে, এতরহি ভিক্খূ, দোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা, অক্খমা, অপ্পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনিং. ইধাহং, ভন্তে, অদ্দসং ভণ্ডঞ্চ [ভণ্ডুঞ্চ (সী.)] নাম ভিক্খুং আনন্দস্স সদ্ধিৰিহারিং অভিজিকঞ্চ [আভিঞ্জিকঞ্চ (সী. ক.), আভিজ্জিকঞ্চ (স্যা. কং.)] নাম ভিক্খুং অনুরুদ্ধস্স সদ্ধিৰিহারিং অঞ্ঞমঞ্ঞং সুতেন অচ্চাৰদন্তে – ‘এহি, ভিক্খু, কো বহুতরং ভাসিস্সতি, কো সুন্দরতরং ভাসিস্সতি, কো চিরতরং ভাসিস্সতী’’’তি.
অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন ভণ্ডঞ্চ ভিক্খুং আনন্দস্স সদ্ধিৰিহারিং অভিজিকঞ্চ ভিক্খুং অনুরুদ্ধস্স সদ্ধিৰিহারিং আমন্তেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি.
‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, অঞ্ঞমঞ্ঞং সুতেন অচ্চাৰদথ – ‘এহি, ভিক্খু, কো বহুতরং ভাসিস্সতি, কো সুন্দরতরং ভাসিস্সতি, কো চিরতরং ভাসিস্সতী’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘কিং নু খো মে তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাথ – ‘এথ তুম্হে, ভিক্খৰে, অঞ্ঞমঞ্ঞং সুতেন অচ্চাৰদথ – এহি, ভিক্খু, কো বহুতরং ভাসিস্সতি, কো সুন্দরতরং ভাসিস্সতি, কো চিরতরং ভাসিস্সতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘নো চে কির মে তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাথ, অথ কিং চরহি তুম্হে, মোঘপুরিসা, কিং জানন্তা কিং পস্সন্তা এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিতা সমানা অঞ্ঞমঞ্ঞং সুতেন অচ্চাৰদথ – ‘এহি, ভিক্খু, কো বহুতরং ভাসিস্সতি, কো সুন্দরতরং ভাসিস্সতি, কো চিরতরং ভাসিস্সতী’’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অচ্চযো নো, ভন্তে, অচ্চগমা, যথাবালে যথামূল়্হে যথাঅকুসলে [যথা বালে যথা মূল়্হে যথা অকুসলে (পী.), যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং (?)], যে মযং এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিতা সমানা অঞ্ঞমঞ্ঞং সুতেন অচ্চাৰদিম্হ – ‘এহি, ভিক্খু, কো বহুতরং ভাসিস্সতি, কো সুন্দরতরং ভাসিস্সতি, কো চিরতরং ভাসিস্সতী’তি. তেসং নো, ভন্তে, ভগৰা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৰরাযা’’তি.
‘‘তগ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৰে, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালে যথামূল়্হে যথাঅকুসলে, যে তুম্হে এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিতা সমানা অঞ্ঞমঞ্ঞং সুতেন অচ্চাৰদিত্থ – ‘এহি, ভিক্খু, কো বহুতরং ভাসিস্সতি, কো সুন্দরতরং ভাসিস্সতি, কো চিরতরং ভাসিস্সতী’তি. যতো চ খো তুম্হে, ভিক্খৰে, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোথ, তং ৰো মযং [মযং অচ্চযং (সী.)] পটিগ্গণ্হাম. ৰুদ্ধি হেসা, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি আযতিঞ্চ সংৰরং আপজ্জতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. দুতিযওৰাদসুত্তং
১৫০. রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে [সাৰত্থি, তত্র-এতদৰোচ (সী.)]. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং মহাকস্সপং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘ওৰদ, কস্সপ, ভিক্খূ; করোহি, কস্সপ, ভিক্খূনং ধম্মিং কথং. অহং ৰা, কস্সপ, ভিক্খূ ওৰদেয্যং ত্ৰং ৰা; অহং ৰা ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করেয্যং ত্ৰং ৰা’’তি.
‘‘দুব্বচা খো, ভন্তে, এতরহি ভিক্খূ, দোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা অক্খমা অপ্পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনিং. যস্স কস্সচি, ভন্তে, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী [হিরি (সব্বত্থ)] নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, ওত্তপ্পং নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, ৰীরিযং নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি [আগচ্ছন্তি (সী.)], হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো ৰুদ্ধি.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, কাল়পক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হাযতেৰ ৰণ্ণেন, হাযতি মণ্ডলেন, হাযতি আভায, হাযতি আরোহপরিণাহেন. এৰমেৰ খো, ভন্তে, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… হিরী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি … ৰীরিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি… কুসলেসু ধম্মেসু তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো ৰুদ্ধি.
‘‘‘অস্সদ্ধো পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, পরিহানমেতং; ‘অহিরিকো পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, পরিহানমেতং; ‘অনোত্তপ্পী পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, পরিহানমেতং; ‘কুসীতো পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, পরিহানমেতং; ‘দুপ্পঞ্ঞো পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, পরিহানমেতং; ‘কোধনো পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, পরিহানমেতং; ‘উপনাহী পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, পরিহানমেতং; ‘ন সন্তি ভিক্খূ ওৰাদকা’তি, ভন্তে, পরিহানমেতং.
‘‘যস্স কস্সচি, ভন্তে, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, ওত্তপ্পং অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, ৰীরিযং অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢতেৰ ৰণ্ণেন, ৰড্ঢতি মণ্ডলেন, ৰড্ঢতি আভায, ৰড্ঢতি আরোহপরিণাহেন. এৰমেৰ খো, ভন্তে, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু… হিরী অত্থি…পে… ওত্তপ্পং অত্থি… ৰীরিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি.
‘‘‘সদ্ধো পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, অপরিহানমেতং; ‘হিরিমা পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, অপরিহানমেতং; ‘ওত্তপ্পী পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, অপরিহানমেতং; ‘আরদ্ধৰীরিযো পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, অপরিহানমেতং; ‘পঞ্ঞৰা পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, অপরিহানমেতং; ‘অক্কোধনো পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, অপরিহানমেতং; ‘অনুপনাহী পুরিসপুগ্গলো’তি, ভন্তে, অপরিহানমেতং; ‘সন্তি ভিক্খূ ওৰাদকা’তি, ভন্তে, অপরিহানমেত’’ন্তি.
‘‘সাধু সাধু, কস্সপ. যস্স কস্সচি, কস্সপ, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… হিরী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৰীরিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো ৰুদ্ধি.
‘‘সেয্যথাপি, কস্সপ, কাল়পক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হাযতেৰ ৰণ্ণেন…পে… হাযতি আরোহপরিণাহেন. এৰমেৰ খো, কস্সপ, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… হিরী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৰীরিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো ৰুদ্ধি. ‘অস্সদ্ধো পুরিসপুগ্গলো’তি, কস্সপ, পরিহানমেতং; অহিরিকো…পে… অনোত্তপ্পী… কুসীতো… দুপ্পঞ্ঞো… কোধনো… ‘উপনাহী পুরিসপুগ্গলো’তি, কস্সপ, পরিহানমেতং; ‘ন সন্তি ভিক্খূ ওৰাদকা’তি, কস্সপ, পরিহানমেতং.
‘‘যস্স কস্সচি, কস্সপ, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… হিরী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৰীরিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি.
‘‘সেয্যথাপি, কস্সপ, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢতেৰ ৰণ্ণেন, ৰড্ঢতি মণ্ডলেন, ৰড্ঢতি আভায, ৰড্ঢতি আরোহপরিণাহেন. এৰমেৰ খো, কস্সপ, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু হিরী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৰীরিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি.
‘‘‘সদ্ধো পুরিসপুগ্গলো’তি, কস্সপ, অপরিহানমেতং; হিরিমা…পে… ওত্তপ্পী… আরদ্ধৰীরিযো… পঞ্ঞৰা… অক্কোধনো… ‘অনুপনাহী পুরিসপুগ্গলো’তি, কস্সপ, অপরিহানমেতং; ‘সন্তি ভিক্খূ ওৰাদকা’তি, কস্সপ, অপরিহানমেত’’ন্তি. সত্তমং.
৮. ততিযওৰাদসুত্তং
১৫১. রাজগহে কলন্দকনিৰাপে [সাৰত্থি, আরামে (সী.)]. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং মহাকস্সপং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘ওৰদ, কস্সপ, ভিক্খূ; করোহি, কস্সপ, ভিক্খূনং ধম্মিং কথং. অহং ৰা, কস্সপ, ভিক্খূনং ওৰদেয্যং ত্ৰং ৰা; অহং ৰা ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করেয্যং ত্ৰং ৰা’’তি.
‘‘দুব্বচা খো, ভন্তে, এতরহি ভিক্খূ, দোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা, অক্খমা, অপ্পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনী’’ন্তি. ‘‘তথা হি পন, কস্সপ, পুব্বে থেরা ভিক্খূ আরঞ্ঞিকা চেৰ অহেসুং আরঞ্ঞিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো, পিণ্ডপাতিকা চেৰ অহেসুং পিণ্ডপাতিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো, পংসুকূলিকা চেৰ অহেসুং পংসুকূলিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো, তেচীৰরিকা চেৰ অহেসুং তেচীৰরিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো, অপ্পিচ্ছা চেৰ অহেসুং অপ্পিচ্ছতায চ ৰণ্ণৰাদিনো, সন্তুট্ঠা চেৰ অহেসুং সন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদিনো, পৰিৰিত্তা চেৰ অহেসুং পৰিৰেকস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো, অসংসট্ঠা চেৰ অহেসুং অসংসগ্গস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো, আরদ্ধৰীরিযা চেৰ অহেসুং ৰীরিযারম্ভস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো.
‘‘তত্র যো হোতি ভিক্খু আরঞ্ঞিকো চেৰ আরঞ্ঞিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, পিণ্ডপাতিকো চেৰ পিণ্ডপাতিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, পংসুকূলিকো চেৰ পংসুকূলিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, তেচীৰরিকো চেৰ তেচীৰরিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, অপ্পিচ্ছো চেৰ অপ্পিচ্ছতায চ ৰণ্ণৰাদী, সন্তুট্ঠো চেৰ সন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী, পৰিৰিত্তো চেৰ পৰিৰেকস্স চ ৰণ্ণৰাদী, অসংসট্ঠো চেৰ অসংসগ্গস্স চ ৰণ্ণৰাদী, আরদ্ধৰীরিযো চেৰ ৰীরিযারম্ভস্স চ ৰণ্ণৰাদী, তং থেরা ভিক্খূ আসনেন নিমন্তেন্তি – ‘এহি, ভিক্খু, কো নামাযং ভিক্খু, ভদ্দকো ৰতাযং ভিক্খু, সিক্খাকামো ৰতাযং ভিক্খু; এহি, ভিক্খু, ইদং আসনং নিসীদাহী’’’তি.
‘‘তত্র, কস্সপ, নৰানং ভিক্খূনং এৰং হোতি – ‘যো কির সো হোতি ভিক্খু আরঞ্ঞিকো চেৰ আরঞ্ঞিকত্তস্স চ ৰণ্ণৰাদী, পিণ্ডপাতিকো চেৰ…পে… পংসুকূলিকো চেৰ… তেচীৰরিকো চেৰ… অপ্পিচ্ছো চেৰ… সন্তুট্ঠো চেৰ… পৰিৰিত্তো চেৰ… অসংসট্ঠো চেৰ… আরদ্ধৰীরিযো চেৰ ৰীরিযারম্ভস্স চ ৰণ্ণৰাদী, তং থেরা ভিক্খূ আসনেন নিমন্তেন্তি – এহি, ভিক্খু, কো নামাযং ভিক্খু, ভদ্দকো ৰতাযং ভিক্খু, সিক্খাকামো ৰতাযং ভিক্খু; এহি, ভিক্খু, ইদং আসনং নিসীদাহী’তি. তে তথত্তায পটিপজ্জন্তি; তেসং তং হোতি দীঘরত্তং হিতায সুখায.
‘‘এতরহি পন, কস্সপ, থেরা ভিক্খূ ন চেৰ আরঞ্ঞিকা ন চ আরঞ্ঞিকত্তস্স ৰণ্ণৰাদিনো, ন চেৰ পিণ্ডপাতিকা ন চ পিণ্ডপাতিকত্তস্স ৰণ্ণৰাদিনো, ন চেৰ পংসুকূলিকা ন চ পংসুকূলিকত্তস্স ৰণ্ণৰাদিনো, ন চেৰ তেচীৰরিকা ন চ তেচীৰরিকত্তস্স ৰণ্ণৰাদিনো, ন চেৰ অপ্পিচ্ছা ন চ অপ্পিচ্ছতায ৰণ্ণৰাদিনো, ন চেৰ সন্তুট্ঠা ন চ সন্তুট্ঠিযা ৰণ্ণৰাদিনো, ন চেৰ পৰিৰিত্তা ন চ পৰিৰেকস্স ৰণ্ণৰাদিনো, ন চেৰ অসংসট্ঠা ন চ অসংসগ্গস্স ৰণ্ণৰাদিনো, ন চেৰ আরদ্ধৰীরিযা ন চ ৰীরিযারম্ভস্স ৰণ্ণৰাদিনো.
‘‘তত্র যো হোতি ভিক্খু ঞাতো যসস্সী লাভী চীৰর-পিণ্ডপাত-সেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং তং থেরা ভিক্খূ আসনেন নিমন্তেন্তি – ‘এহি, ভিক্খু, কো নামাযং ভিক্খু, ভদ্দকো ৰতাযং ভিক্খু, সব্রহ্মচারিকামো ৰতাযং ভিক্খু; এহি, ভিক্খু, ইদং আসনং নিসীদাহী’’’তি.
‘‘তত্র, কস্সপ, নৰানং ভিক্খূনং এৰং হোতি – ‘যো কির সো হোতি ভিক্খু ঞাতো যসস্সী লাভী চীৰর-পিণ্ডপাত-সেনাসন-গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং তং থেরা ভিক্খূ আসনেন নিমন্তেন্তি – এহি, ভিক্খু, কো নামাযং ভিক্খু, ভদ্দকো ৰতাযং ভিক্খু, সব্রহ্মচারিকামো ৰতাযং ভিক্খু; এহি, ভিক্খু, ইদং আসনং নিসীদাহী’তি. তে তথত্তায পটিপজ্জন্তি. তেসং তং হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায. যঞ্হি তং, কস্সপ, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘উপদ্দুতা ব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারূপদ্দৰেন অভিপত্থনা [অভিভৰনা (সী.)] ব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিঅভিপত্থনেনা’তি [ব্রহ্মচারিঅভিভৰনেনাতি (সী.)], এতরহি তং, কস্সপ, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘উপদ্দুতা ব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারূপদ্দৰেন অভিপত্থনা ব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিঅভিপত্থনেনা’’’তি. অট্ঠমং.
৯. ঝানাভিঞ্ঞসুত্তং
১৫২. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি’’.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরামি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেমি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি সুখস্স চ পহানা …পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা…পে… আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে…পে… সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোমি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোমি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোমি; আৰিভাৰং, তিরোভাৰং, তিরোকুট্টং, তিরোপাকারং, তিরোপব্বতং, অসজ্জমানো গচ্ছামি, সেয্যথাপি আকাসে; পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোমি, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছামি, সেয্যথাপি পথৰিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমামি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরিমসামি পরিমজ্জামি; যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেমি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণামি, দিব্বে চ মানুসে চ, যে দূরে সন্তিকে চ. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি দিব্বায সোতধাতুযা…পে… দূরে সন্তিকে চ.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – সরাগং ৰা চিত্তং সরাগং চিত্তন্তি পজানামি, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ৰীতরাগং চিত্তন্তি পজানামি, সদোসং ৰা চিত্তং…পে… ৰীতদোসং ৰা চিত্তং… সমোহং ৰা চিত্তং… ৰীতমোহং ৰা চিত্তং… সংখিত্তং ৰা চিত্তং… ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং… মহগ্গতং ৰা চিত্তং… অমহগ্গতং ৰা চিত্তং… সউত্তরং ৰা চিত্তং… অনুত্তরং ৰা চিত্তং… সমাহিতং ৰা চিত্তং… অসমাহিতং ৰা চিত্তং… ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং… অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং অৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানাতি – সরাগং ৰা চিত্তং সরাগং চিত্তন্তি পজানাতি…পে… অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং অৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানাতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি, অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি – ‘ইমে ৰত, ভোন্তো, সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা; তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না, ইমে ৰা পন, ভোন্তো, সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা; তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.
‘‘অহং, ভিক্খৰে, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. নৰমং.
১০. উপস্সযসুত্তং
১৫৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা মহাকস্সপো সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকস্সপং এতদৰোচ – ‘‘আযাম, ভন্তে কস্সপ, যেন অঞ্ঞতরো ভিক্খুনুপস্সযো তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, আৰুসো আনন্দ, বহুকিচ্চো ত্ৰং বহুকরণীযো’’তি. দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং মহাকস্সপং এতদৰোচ – ‘‘আযাম, ভন্তে কস্সপ, যেন অঞ্ঞতরো ভিক্খুনুপস্সযো তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, আৰুসো আনন্দ, বহুকিচ্চো ত্ৰং বহুকরণীযো’’তি. ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং মহাকস্সপং এতদৰোচ – ‘‘আযাম, ভন্তে কস্সপ, যেন অঞ্ঞতরো ভিক্খুনুপস্সযো তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি.
অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আযস্মতা আনন্দেন পচ্ছাসমণেন যেন অঞ্ঞতরো ভিক্খুনুপস্সযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খুনিযো যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকস্সপং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তা ভিক্খুনিযো আযস্মা মহাকস্সপো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো তা ভিক্খুনিযো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
অথ খো থুল্লতিস্সা ভিক্খুনী অনত্তমনা অনত্তমনৰাচং নিচ্ছারেসি – ‘‘কিং পন অয্যো মহাকস্সপো, অয্যস্স আনন্দস্স ৰেদেহমুনিনো সম্মুখা ধম্মং ভাসিতব্বং মঞ্ঞতি? সেয্যথাপি নাম সূচিৰাণিজকো সূচিকারস্স সন্তিকে সূচিং ৰিক্কেতব্বং মঞ্ঞেয্য; এৰমেৰ অয্যো মহাকস্সপো অয্যস্স আনন্দস্স ৰেদেহমুনিনো সম্মুখা ধম্মং ভাসিতব্বং মঞ্ঞতী’’তি.
অস্সোসি খো আযস্মা মহাকস্সপো থুল্লতিস্সায ভিক্খুনিযা ইমং ৰাচং ভাসমানায. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু খো, আৰুসো আনন্দ, অহং সূচিৰাণিজকো, ত্ৰং সূচিকারো; উদাহু অহং সূচিকারো, ত্ৰং সূচিৰাণিজকো’’তি? ‘‘খম, ভন্তে কস্সপ, বালো মাতুগামো’’তি. ‘‘আগমেহি ত্ৰং, আৰুসো আনন্দ, মা তে সঙ্ঘো উত্তরি উপপরিক্খি’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো আনন্দ, অপি নু ত্ৰং ভগৰতো সম্মুখা ভিক্খুসঙ্ঘে উপনীতো – ‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. আনন্দোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অহং খো, আৰুসো, ভগৰতো সম্মুখা ভিক্খুসঙ্ঘে উপনীতো – ‘অহং, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খামি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ আকঙ্খতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’তি…পে…. (নৰন্নং অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তীনং পঞ্চন্নঞ্চ অভিঞ্ঞানং এৰং ৰিত্থারো ৰেদিতব্বো.)
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো আনন্দ, অপি নু ত্ৰং ভগৰতো সম্মুখা ভিক্খুসঙ্ঘে উপনীতো – ‘অহং, ভিক্খৰে, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. আনন্দোপি, ভিক্খৰে, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অহং খো, আৰুসো, ভগৰতো সম্মুখা ভিক্খুসঙ্ঘে উপনীতো – ‘অহং, ভিক্খৰে, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. কস্সপোপি, ভিক্খৰে, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’’তি.
‘‘সত্তরতনং ৰা, আৰুসো, নাগং অড্ঢট্ঠমরতনং ৰা তালপত্তিকায ছাদেতব্বং মঞ্ঞেয্য, যো মে ছ অভিঞ্ঞা ছাদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.
চৰিত্থ চ পন থুল্লতিস্সা ভিক্খুনী ব্রহ্মচরিযম্হাতি. দসমং.
১১. চীৰরসুত্তং
১৫৪. একং সমযং আযস্মা মহাকস্সপো রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো দক্খিণগিরিস্মিং চারিকং চরতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং.
তেন খো পন সমযেন আযস্মতো আনন্দস্স তিংসমত্তা সদ্ধিৰিহারিনো ভিক্খূ সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তা ভৰন্তি যেভুয্যেন কুমারভূতা. অথ খো আযস্মা আনন্দো দক্খিণগিরিস্মিং যথাভিরন্তং চারিকং চরিত্ৰা যেন রাজগহং ৰেল়ুৰনং কলন্দকনিৰাপো যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকস্সপং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং আযস্মা মহাকস্সপো এতদৰোচ – ‘‘কতি নু খো, আৰুসো আনন্দ, অত্থৰসে পটিচ্চ ভগৰতা কুলেসু তিকভোজনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি?
‘‘তযো খো, ভন্তে কস্সপ, অত্থৰসে পটিচ্চ ভগৰতা কুলেসু তিকভোজনং পঞ্ঞত্তং – দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহায পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৰিহারায, মা পাপিচ্ছা পক্খং নিস্সায সঙ্ঘং ভিন্দেয্যুং [ৰিনযপিটকে চূল়ৰগ্গে সংঘভেদকক্খন্ধকে ৰজিরবুদ্ধিযং অঞ্ঞথা সম্বন্ধো দস্সিতো], কুলানুদ্দযতায চ. ইমে খো, ভন্তে কস্সপ, তযো অত্থৰসে পটিচ্চ ভগৰতা কুলেসু তিকভোজনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি.
‘‘অথ কিঞ্চরহি ত্ৰং, আৰুসো আনন্দ, ইমেহি নৰেহি ভিক্খূহি ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারেহি ভোজনে অমত্তঞ্ঞূহি জাগরিযং অননুযুত্তেহি সদ্ধিং চারিকং চরসি? সস্সঘাতং মঞ্ঞে চরসি, কুলূপঘাতং মঞ্ঞে চরসি. ওলুজ্জতি [উল্লুজ্জতি (সী. অট্ঠকথাসু চ)] খো তে, আৰুসো আনন্দ, পরিসা; পলুজ্জন্তি খো তে, আৰুসো, নৰপ্পাযা. ন ৰাযং কুমারকো মত্তমঞ্ঞাসী’’তি.
‘‘অপি মে, ভন্তে কস্সপ, সিরস্মিং পলিতানি জাতানি. অথ চ পন মযং অজ্জাপি আযস্মতো মহাকস্সপস্স কুমারকৰাদা ন মুচ্চামা’’তি. ‘‘তথা হি পন ত্ৰং, আৰুসো আনন্দ, ইমেহি নৰেহি ভিক্খূহি ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারেহি ভোজনে অমত্তঞ্ঞূহি জাগরিযং অননুযুত্তেহি সদ্ধিং চারিকং চরসি, সস্সঘাতং মঞ্ঞে চরসি, কুলূপঘাতং মঞ্ঞে চরসি. ওলুজ্জতি খো তে, আৰুসো আনন্দ, পরিসা; পলুজ্জন্তি খো তে, আৰুসো, নৰপ্পাযা. [পলুজ্জতি খো তে আৰুসো আনন্দ পরিসা (ক. সী.)] ন ৰাযং কুমারকো মত্তমঞ্ঞাসী’’তি.
অস্সোসি খো থুল্লনন্দা ভিক্খুনী – ‘‘অয্যেন কির মহাকস্সপেন অয্যো আনন্দো ৰেদেহমুনি কুমারকৰাদেন অপসাদিতো’’তি.
অথ খো থুল্লনন্দা ভিক্খুনী অনত্তমনা অনত্তমনৰাচং নিচ্ছারেসি – ‘‘কিং পন অয্যো মহাকস্সপো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সমানো অয্যং আনন্দং ৰেদেহমুনিং কুমারকৰাদেন অপসাদেতব্বং মঞ্ঞতী’’তি! অস্সোসি খো আযস্মা মহাকস্সপো থুল্লনন্দায ভিক্খুনিযা ইমং ৰাচং ভাসমানায.
অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘তগ্ঘাৰুসো আনন্দ, থুল্লনন্দায ভিক্খুনিযা সহসা অপ্পটিসঙ্খা ৰাচা ভাসিতা. যত্ৰাহং, আৰুসো, কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো, নাভিজানামি অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসিতা [উদ্দিসিতুং (সী. পী. ক.)], অঞ্ঞত্র তেন ভগৰতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন. পুব্বে মে, আৰুসো, অগারিকভূতস্স সতো এতদহোসি – ‘সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো [রজোপথো (সী.)], অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো খ্ৰাহং, আৰুসো, অপরেন সমযেন পটপিলোতিকানং সঙ্ঘাটিং কারেত্ৰা [করিত্ৰা (সী. স্যা. কং. পী.)] যে লোকে অরহন্তো তে উদ্দিস্স কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিং.
সো এৰং পব্বজিতো সমানো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো অদ্দসং ভগৰন্তং অন্তরা চ রাজগহং অন্তরা চ নাল়ন্দং বহুপুত্তে চেতিযে নিসিন্নং. দিস্ৰান মে এতদহোসি – ‘সত্থারঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং; সুগতঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং; সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং; ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্য’ন্তি. সো খ্ৰাহং, আৰুসো, তত্থেৰ ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচং – ‘সত্থা মে, ভন্তে, ভগৰা, সাৰকোহমস্মি; সত্থা মে, ভন্তে, ভগৰা, সাৰকোহমস্মী’তি. এৰং ৰুত্তে মং, আৰুসো, ভগৰা এতদৰোচ – ‘যো খো, কস্সপ, এৰং সব্বচেতসা সমন্নাগতং সাৰকং অজানঞ্ঞেৰ ৰদেয্য জানামীতি, অপস্সঞ্ঞেৰ ৰদেয্য পস্সামীতি, মুদ্ধাপি তস্স ৰিপতেয্য. অহং খো পন, কস্সপ, জানঞ্ঞেৰ ৰদামি জানামীতি, পস্সঞ্ঞেৰ ৰদামি পস্সামী’তি.
তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘তিব্বং মে হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰিস্সতি থেরেসু নৰেসু মজ্ঝিমেসূ’তি. এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বং.
তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘যং কিঞ্চি ধম্মং সুণিস্সামি কুসলূপসংহিতং সব্বং তং অট্ঠিং কত্ৰা মনসি করিত্ৰা সব্বচেতসা সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতো ধম্মং সুণিস্সামী’তি. এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বং.
তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘সাতসহগতা চ মে কাযগতাসতি ন ৰিজহিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বন্তি.
‘‘অথ খো মং, আৰুসো, ভগৰা ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. সত্তাহমেৰ খ্ৰাহং, আৰুসো, সরণো [সাণো (সী.)] রট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জিং’’. অট্ঠমিযা অঞ্ঞা উদপাদি.
‘‘অথ খো, আৰুসো, ভগৰা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি. অথ খ্ৰাহং, আৰুসো, পটপিলোতিকানং সঙ্ঘাটিং চতুগ্গুণং পঞ্ঞপেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচং – ‘ইধ, ভন্তে, ভগৰা নিসীদতু, যং মমস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’তি. নিসীদি খো, আৰুসো, ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো মং, আৰুসো, ভগৰা এতদৰোচ – ‘মুদুকা খো ত্যাযং, কস্সপ, পটপিলোতিকানং সঙ্ঘাটী’তি. ‘পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৰা পটপিলোতিকানং সঙ্ঘাটিং অনুকম্পং উপাদাযা’তি. ‘ধারেস্সসি পন মে ত্ৰং, কস্সপ, সাণানি পংসুকূলানি নিব্বসনানী’তি. ‘ধারেস্সামহং, ভন্তে, ভগৰতো সাণানি পংসুকূলানি নিব্বসনানী’তি. ‘‘সো খ্ৰাহং, আৰুসো, পটপিলোতিকানং সঙ্ঘাটিং ভগৰতো পাদাসিং. অহং পন ভগৰতো সাণানি পংসুকূলানি নিব্বসনানি পটিপজ্জিং’’.
‘‘যঞ্হি তং, আৰুসো, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ভগৰতো পুত্তো ওরসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো, পটিগ্গহিতানি [পটিগ্গহেতা (সী.)] সাণানি পংসুকূলানি নিব্বসনানী’তি, মমং তং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ভগৰতো পুত্তো ওরসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো, পটিগ্গহিতানি সাণানি পংসুকূলানি নিব্বসনানী’’’তি.
‘‘অহং খো, আৰুসো, যাৰদেৰ আকঙ্খামি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. অহং খো, আৰুসো, যাৰদে আকঙ্খামি…পে… (নৰন্নং অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তিনং পঞ্চন্নঞ্চ অভিঞ্ঞানং এৰং ৰিত্থারো ৰেদিতব্বো).
‘‘অহং খো, আৰুসো, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামি; সত্তরতনং ৰা, আৰুসো, নাগং অড্ঢট্ঠমরতনং ৰা তালপত্তিকায ছাদেতব্বং মঞ্ঞেয্য, যো মে ছ অভিঞ্ঞা ছাদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.
চৰিত্থ চ পন থুল্লনন্দা ভিক্খুনী ব্রহ্মচরিযম্হাতি. একাদসমং.
১২. পরংমরণসুত্তং
১৫৫. একং সমযং আযস্মা চ মহাকস্সপো আযস্মা চ সারিপুত্তো বারাণসিযং ৰিহরন্তি ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা মহাকস্সপেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মন্তং মহাকস্সপং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু খো, আৰুসো কস্সপ, হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, আৰুসো, ভগৰতা – ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি. ‘‘কিং পনাৰুসো, ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি? ‘‘এৰম্পি খো, আৰুসো, অব্যাকতং ভগৰতা – ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি. ‘‘কিং নু খো, আৰুসো, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, আৰুসো, ভগৰতা – ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি. ‘‘কিং পনাৰুসো, নেৰ হোতি, ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি? ‘‘এৰম্পি খো, আৰুসো, অব্যাকতং ভগৰতা – ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’’তি. ‘‘কস্মা চেতং, আৰুসো, অব্যাকতং ভগৰতা’’তি? ‘‘ন হেতং, আৰুসো, অত্থসংহিতং নাদিব্রহ্মচরিযকং ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি. তস্মা তং অব্যাকতং ভগৰতা’’তি.
‘‘অথ কিঞ্চরহাৰুসো, ব্যাকতং ভগৰতা’’তি? ‘‘ইদং ‘দুক্খ’ন্তি খো, আৰুসো, ব্যাকতং ভগৰতা; অযং ‘দুক্খসমুদযো’তি ব্যাকতং ভগৰতা; অযং ‘দুক্খনিরোধো’তি ব্যাকতং ভগৰতা; অযং ‘দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি ব্যাকতং ভগৰতা’’তি. ‘‘কস্মা চেতং, আৰুসো, ব্যাকতং ভগৰতা’’তি? ‘‘এতঞ্হি, আৰুসো, অত্থসংহিতং এতং আদিব্রহ্মচরিযকং এতং নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি. তস্মা তং ব্যাকতং ভগৰতা’’তি. দ্ৰাদসমং.
১৩. সদ্ধম্মপ্পতিরূপকসুত্তং
১৫৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহাকস্সপো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন পুব্বে অপ্পতরানি চেৰ সিক্খাপদানি অহেসুং বহুতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহিংসু? কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেনেতরহি বহুতরানি চেৰ সিক্খাপদানি অপ্পতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহন্তী’’তি? ‘‘এৰঞ্চেতং, কস্সপ, হোতি সত্তেসু হাযমানেসু সদ্ধম্মে অন্তরধাযমানে, বহুতরানি চেৰ সিক্খাপদানি হোন্তি অপ্পতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহন্তি. ন তাৰ, কস্সপ, সদ্ধম্মস্স অন্তরধানং হোতি যাৰ ন সদ্ধম্মপ্পতিরূপকং লোকে উপ্পজ্জতি. যতো চ খো, কস্সপ, সদ্ধম্মপ্পতিরূপকং লোকে উপ্পজ্জতি, অথ সদ্ধম্মস্স অন্তরধানং হোতি’’.
‘‘সেয্যথাপি, কস্সপ, ন তাৰ জাতরূপস্স অন্তরধানং হোতি যাৰ ন জাতরূপপ্পতিরূপকং লোকে উপ্পজ্জতি. যতো চ খো, কস্সপ, জাতরূপপ্পতিরূপকং লোকে উপ্পজ্জতি, অথ জাতরূপস্স অন্তরধানং হোতি. এৰমেৰ খো, কস্সপ, ন তাৰ সদ্ধম্মস্স অন্তরধানং হোতি যাৰ ন সদ্ধম্মপ্পতিরূপকং লোকে উপ্পজ্জতি. যতো চ খো, কস্সপ, সদ্ধম্মপ্পতিরূপকং লোকে উপ্পজ্জতি, অথ সদ্ধম্মস্স অন্তরধানং হোতি.
‘‘ন খো, কস্সপ, পথৰীধাতু সদ্ধম্মং অন্তরধাপেতি, ন আপোধাতু সদ্ধম্মং অন্তরধাপেতি, ন তেজোধাতু সদ্ধম্মং অন্তরধাপেতি, ন ৰাযোধাতু সদ্ধম্মং অন্তরধাপেতি; অথ খো ইধেৰ তে উপ্পজ্জন্তি মোঘপুরিসা যে ইমং সদ্ধম্মং অন্তরধাপেন্তি. সেয্যথাপি, কস্সপ, নাৰা আদিকেনেৰ ওপিলৰতি; ন খো, কস্সপ, এৰং সদ্ধম্মস্স অন্তরধানং হোতি.
‘‘পঞ্চ খোমে, কস্সপ, ওক্কমনিযা ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, কস্সপ, ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো সত্থরি অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা, ধম্মে অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা, সঙ্ঘে অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা, সিক্খায অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা, সমাধিস্মিং অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা – ইমে খো, কস্সপ, পঞ্চ ওক্কমনিযা ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি.
‘‘পঞ্চ খোমে, কস্সপ, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, কস্সপ, ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো সত্থরি সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা, ধম্মে সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা, সঙ্ঘে সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা, সিক্খায সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা, সমাধিস্মিং সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা – ইমে খো, কস্সপ, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তী’’তি. তেরসমং.
কস্সপসংযুত্তং সমত্তং.