২. দুতিযৰগ্গো
১. দুগ্গতসুত্তং
১৩৪. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি. তত্র খো ভগৰা ভিক্খু আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জানীৰরণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৰতং সংসরতং. যং, ভিক্খৰে, পস্সেয্যাথ দুগ্গতং দুরূপেতং নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অম্হেহিপি এৰরূপং পচ্চনুভূতং ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা’তি. তং কিস্স হেতু…পে… যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, অলমেৰ সব্বসঙ্খারেসু নিব্বিন্দিতুং অলং ৰিরজ্জিতুং অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি. পঠমং.
২. সুখিতসুত্তং
১৩৫. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো…পে… যং, ভিক্খৰে, পস্সেয্যাথ সুখিতং সুসজ্জিতং, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অম্হেহিপি এৰরূপং পচ্চনুভূতং ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা’তি. তং কিস্স হেতু? অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি…পে… অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি. দুতিযং.
৩. তিংসমত্তসুত্তং
১৩৬. রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে. অথ খো তিংসমত্তা পাৰেয্যকা [পাঠেয্যকা (কত্থচি) ৰিনযপিটকে মহাৰগ্গে কথিনক্খন্ধকেপি] ভিক্খূ সব্বে আরঞ্ঞিকা সব্বে পিণ্ডপাতিকা সব্বে পংসুকূলিকা সব্বে তেচীৰরিকা সব্বে সসংযোজনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ইমে খো তিংসমত্তা পাৰেয্যকা ভিক্খূ সব্বে আরঞ্ঞিকা সব্বে পিণ্ডপাতিকা সব্বে পংসুকূলিকা সব্বে তেচীৰরিকা সব্বে সসংযোজনা. যংনূনাহং ইমেসং তথা ধম্মং দেসেয্যং যথা নেসং ইমস্মিংযেৰ আসনে অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চেয্যু’’ন্তি. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জানীৰরণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৰতং সংসরতং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং, যং ৰা ৰো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সন্ধাৰতং সংসরতং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘরিতং, যং ৰা চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদক’’ন্তি? ‘‘যথা খো মযং, ভন্তে, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানাম, এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং, যং নো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সন্ধাৰতং সংসরতং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘরিতং, ন ত্ৰেৰ চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদক’’ন্তি.
‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৰে, সাধু খো মে তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাথ. এতদেৰ, ভিক্খৰে, বহুতরং, যং ৰো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সন্ধাৰতং সংসরতং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘরিতং, ন ত্ৰেৰ চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকং. দীঘরত্তং ৰো, ভিক্খৰে, গুন্নং সতং গোভূতানং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘরিতং, ন ত্ৰেৰ চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকং. দীঘরত্তং ৰো, ভিক্খৰে, মহিংসানং [মহিসানং (সী. পী.)] সতং মহিংসভূতানং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘরিতং …পে… দীঘরত্তং ৰো, ভিক্খৰে, উরব্ভানং সতং উরব্ভভূতানং…পে… অজানং সতং অজভূতানং… মিগানং সতং মিগভূতানং… কুক্কুটানং সতং কুক্কুটভূতানং… সূকরানং সতং সূকরভূতানং… দীঘরত্তং ৰো, ভিক্খৰে, চোরা গামঘাতাতি গহেত্ৰা সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘরিতং. দীঘরত্তং ৰো, ভিক্খৰে, চোরা পারিপন্থিকাতি গহেত্ৰা সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘরিতং. দীঘরত্তং ৰো, ভিক্খৰে, চোরা পারদারিকাতি গহেত্ৰা সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘরিতং, ন ত্ৰেৰ চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকং. তং কিস্স হেতু? অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো…পে… অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি.
‘‘ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে তিংসমত্তানং পাৰেয্যকানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসূ’’তি. ততিযং.
৪. মাতুসুত্তং
১৩৭. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো…পে… ন সো, ভিক্খৰে, সত্তো সুলভরূপো যো নমাতাভূতপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা. তং কিস্স হেতু? অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো…পে… অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. পিতুসুত্তং
১৩৮. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো…পে… ন সো, ভিক্খৰে, সত্তো সুলভরূপো যো নপিতাভূতপুব্বো …পে… অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. ভাতুসুত্তং
১৩৯. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘ন সো, ভিক্খৰে, সত্তো সুলভরূপো যো নভাতাভূতপুব্বো…পে… অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি. ছট্ঠং.
৭. ভগিনিসুত্তং
১৪০. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘ন সো, ভিক্খৰে, সত্তো সুলভরূপো যো নভগিনিভূতপুব্বো…পে… অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি. সত্তমং.
৮. পুত্তসুত্তং
১৪১. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘ন সো, ভিক্খৰে, সত্তো সুলভরূপো যো নপুত্তভূতপুব্বো…পে… অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি. অট্ঠমং.
৯. ধীতুসুত্তং
১৪২. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জানীৰরণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৰতং সংসরতং. ন সো, ভিক্খৰে, সত্তো সুলভরূপো যো ন ধীতাভূতপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা. তং কিস্স হেতু? অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জানীৰরণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৰতং সংসরতং. এৰং দীঘরত্তং ৰো, ভিক্খৰে, দুক্খং পচ্চনুভূতং তিব্বং পচ্চনুভূতং ব্যসনং পচ্চনুভূতং, কটসী ৰড্ঢিতা. যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, অলমেৰ সব্বসঙ্খারেসু নিব্বিন্দিতুং, অলং ৰিরজ্জিতুং, অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি. নৰমং.
১০. ৰেপুল্লপব্বতসুত্তং
১৪৩. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জানীৰরণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৰতং সংসরতং. ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, ইমস্স ৰেপুল্লস্স পব্বতস্স ‘পাচীনৰংসো’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি. তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন মনুস্সানং ‘তিৰরা’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি. তিৰরানং, ভিক্খৰে, মনুস্সানং চত্তারীস ৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. তিৰরা, ভিক্খৰে, মনুস্সা পাচীনৰংসং পব্বতং চতূহেন আরোহন্তি, চতূহেন ওরোহন্তি. তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন ককুসন্ধো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো হোতি. ককুসন্ধস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰিধুরসঞ্জীৰং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. পস্সথ, ভিক্খৰে, সা চেৰিমস্স পব্বতস্স সমঞ্ঞা অন্তরহিতা, তে চ মনুস্সা কালঙ্কতা, সো চ ভগৰা পরিনিব্বুতো. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; এৰং অদ্ধুৰা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; এৰং অনস্সাসিকা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা. যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, অলমেৰ সব্বসঙ্খারেসু নিব্বিন্দিতুং, অলং ৰিরজ্জিতুং, অলং ৰিমুচ্চিতুং.
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, ইমস্স ৰেপুল্লস্স পব্বতস্স ‘ৰঙ্ককো’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি. তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন মনুস্সানং ‘রোহিতস্সা’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি. রোহিতস্সানং, ভিক্খৰে, মনুস্সানং তিংসৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. রোহিতস্সা, ভিক্খৰে, মনুস্সা ৰঙ্ককং পব্বতং তীহেন আরোহন্তি, তীহেন ওরোহন্তি. তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন কোণাগমনো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো হোতি. কোণাগমনস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ভিয্যোসুত্তরং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. পস্সথ, ভিক্খৰে, সা চেৰিমস্স পব্বতস্স সমঞ্ঞা অন্তরহিতা, তে চ মনুস্সা কালঙ্কতা, সো চ ভগৰা পরিনিব্বুতো. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা…পে… অলং ৰিমুচ্চিতুং.
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, ইমস্স ৰেপুল্লস্স পব্বতস্স ‘সুপস্সো’ত্ৰেৰ [সুফস্সোত্ৰেৰ (সী.)] সমঞ্ঞা উদপাদি. তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন মনুস্সানং ‘সুপ্পিযা’ত্ৰেৰ [অপ্পিযাত্ৰেৰ (সী.)] সমঞ্ঞা উদপাদি. সুপ্পিযানং, ভিক্খৰে, মনুস্সানং ৰীসতিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. সুপ্পিযা, ভিক্খৰে, মনুস্সা সুপস্সং পব্বতং দ্ৰীহেন আরোহন্তি, দ্ৰীহেন ওরোহন্তি. তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন কস্সপো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো হোতি. কস্সপস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তিস্সভারদ্ৰাজং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. পস্সথ, ভিক্খৰে, সা চেৰিমস্স পব্বতস্স সমঞ্ঞা অন্তরহিতা, তে চ মনুস্সা কালঙ্কতা, সো চ ভগৰা পরিনিব্বুতো. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; এৰং অদ্ধুৰা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা…পে… অলং ৰিমুচ্চিতুং.
‘‘এতরহি খো পন, ভিক্খৰে, ইমস্স ৰেপুল্লস্স পব্বতস্স ‘ৰেপুল্লো’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি. এতরহি খো পন, ভিক্খৰে, ইমেসং মনুস্সানং ‘মাগধকা’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি. মাগধকানং, ভিক্খৰে, মনুস্সানং অপ্পকং আযুপ্পমাণং পরিত্তং লহুকং [লহুসং (সী.)]; যো চিরং জীৰতি সো ৰস্সসতং অপ্পং ৰা ভিয্যো. মাগধকা, ভিক্খৰে, মনুস্সা ৰেপুল্লং পব্বতং মুহুত্তেন আরোহন্তি মুহুত্তেন ওরোহন্তি. এতরহি খো পনাহং, ভিক্খৰে, অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো. ময্হং খো পন, ভিক্খৰে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানং নাম সাৰকযুগং অগ্গং ভদ্দযুগং. ভৰিস্সতি, ভিক্খৰে, সো সমযো যা অযঞ্চেৰিমস্স পব্বতস্স সমঞ্ঞা অন্তরধাযিস্সতি, ইমে চ মনুস্সা কালং করিস্সন্তি, অহঞ্চ পরিনিব্বাযিস্সামি. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; এৰং অদ্ধুৰা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; এৰং অনস্সাসিকা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা. যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, অলমেৰ সব্বসঙ্খারেসু নিব্বিন্দিতুং, অলং ৰিরজ্জিতুং, অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘পাচীনৰংসো তিৰরানং, রোহিতস্সান ৰঙ্ককো;
সুপ্পিযানং সুপস্সোতি, মাগধানঞ্চ ৰেপুল্লো.
‘‘অনিচ্চা ৰত সঙ্খারা, উপ্পাদৰযধম্মিনো;
উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝন্তি, তেসং ৰূপসমো সুখো’’তি. দসমং;
দুতিযো ৰগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
দুগ্গতং সুখিতঞ্চেৰ, তিংস মাতাপিতেন চ;
ভাতা ভগিনী পুত্তো চ, ধীতা ৰেপুল্লপব্বতং.
অনমতগ্গসংযুত্তং সমত্তং.