৩. ঞাণৰত্থুসুত্তং
৩৩. সাৰত্থিযং…পে… ‘‘চতুচত্তারীসং ৰো, ভিক্খৰে, ঞাণৰত্থূনি দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘কতমানি [কতমানি চ (স্যা. কং. পী. ক.)], ভিক্খৰে, চতুচত্তারীসং ঞাণৰত্থূনি? জরামরণে ঞাণং, জরামরণসমুদযে ঞাণং, জরামরণনিরোধে ঞাণং, জরামরণনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং; জাতিযা ঞাণং, জাতিসমুদযে ঞাণং, জাতিনিরোধে ঞাণং, জাতিনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং; ভৰে ঞাণং, ভৰসমুদযে ঞাণং, ভৰনিরোধে ঞাণং, ভৰনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং; উপাদানে ঞাণং, উপাদানসমুদযে ঞাণং, উপাদাননিরোধে ঞাণং, উপাদাননিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং; তণ্হায ঞাণং, তণ্হাসমুদযে ঞাণং, তণ্হানিরোধে ঞাণং, তণ্হানিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং; ৰেদনায ঞাণং, ৰেদনাসমুদযে ঞাণং, ৰেদনানিরোধে ঞাণং, ৰেদনানিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং; ফস্সে ঞাণং…পে… সল়াযতনে ঞাণং… নামরূপে ঞাণং… ৰিঞ্ঞাণে ঞাণং… সঙ্খারেসু ঞাণং, সঙ্খারসমুদযে ঞাণং, সঙ্খারনিরোধে ঞাণং, সঙ্খারনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং. ইমানি ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, চতুচত্তারীসং ঞাণৰত্থূনি.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, জরামরণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জরা জীরণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৰলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকো, অযং ৰুচ্চতি জরা. যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৰনতা ভেদো অন্তরধানং মচ্চু মরণং কালকিরিযা খন্ধানং ভেদো কল়েৰরস্স নিক্খেপো. ইদং ৰুচ্চতি মরণং. ইতি অযঞ্চ জরা, ইদঞ্চ মরণং; ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, জরামরণং.
‘‘জাতিসমুদযা জরামরণসমুদযো; জাতিনিরোধা জরামরণনিরোধো; অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো জরামরণনিরোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো এৰং জরামরণং পজানাতি, এৰং জরামরণসমুদযং পজানাতি, এৰং জরামরণনিরোধং পজানাতি, এৰং জরামরণনিরোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, ইদমস্স ধম্মে ঞাণং. সো ইমিনা ধম্মেন দিট্ঠেন ৰিদিতেন অকালিকেন পত্তেন পরিযোগাল়্হেন অতীতানাগতেন যং নেতি.
‘‘যে খো কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা জরামরণং অব্ভঞ্ঞংসু, জরামরণসমুদযং অব্ভঞ্ঞংসু, জরামরণনিরোধং অব্ভঞ্ঞংসু, জরামরণনিরোধগামিনিং পটিপদং অব্ভঞ্ঞংসু, সব্বে তে এৰমেৰ অব্ভঞ্ঞংসু, সেয্যথাপাহং এতরহি.
‘‘যেপি হি কেচি অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা জরামরণং অভিজানিস্সন্তি, জরামরণসমুদযং অভিজানিস্সন্তি, জরামরণনিরোধং অভিজানিস্সন্তি, জরামরণনিরোধগামিনিং পটিপদং অভিজানিস্সন্তি, সব্বে তে এৰমেৰ অভিজানিস্সন্তি, সেয্যথাপাহং এতরহীতি. ইদমস্স অন্ৰযে ঞাণং.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমানি দ্ৰে ঞাণানি পরিসুদ্ধানি হোন্তি পরিযোদাতানি – ধম্মে ঞাণঞ্চ অন্ৰযে ঞাণঞ্চ. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো দিট্ঠিসম্পন্নো ইতিপি, দস্সনসম্পন্নো ইতিপি, আগতো ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, পস্সতি ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, সেক্খেন ঞাণেন সমন্নাগতো ইতিপি, সেক্খায ৰিজ্জায সমন্নাগতো ইতিপি, ধম্মসোতং সমাপন্নো ইতিপি, অরিযো নিব্বেধিকপঞ্ঞো ইতিপি, অমতদ্ৰারং আহচ্চ তিট্ঠতি ইতিপীতি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, জাতি…পে… কতমো চ, ভিক্খৰে, ভৰো… কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, উপাদানং… কতমা চ, ভিক্খৰে তণ্হা… কতমা চ, ভিক্খৰে, ৰেদনা… কতমো চ, ভিক্খৰে, ফস্সো… কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সল়াযতনং… কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, নামরূপং … কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং… কতমে চ, ভিক্খৰে, সঙ্খারা? তযোমে, ভিক্খৰে, সঙ্খারা – কাযসঙ্খারো, ৰচীসঙ্খারো, চিত্তসঙ্খারোতি. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, সঙ্খারা.
‘‘অৰিজ্জাসমুদযা সঙ্খারসমুদযো; অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো; অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সঙ্খারনিরোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো এৰং সঙ্খারে পজানাতি, এৰং সঙ্খারসমুদযং পজানাতি, এৰং সঙ্খারনিরোধং পজানাতি, এৰং সঙ্খারনিরোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, ইদমস্স ধম্মে ঞাণং. সো ইমিনা ধম্মেন দিট্ঠেন ৰিদিতেন অকালিকেন পত্তেন পরিযোগাল়্হেন অতীতানাগতেন যং নেতি.
‘‘যে খো কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সঙ্খারে অব্ভঞ্ঞংসু, সঙ্খারসমুদযং অব্ভঞ্ঞংসু, সঙ্খারনিরোধং অব্ভঞ্ঞংসু, সঙ্খারনিরোধগামিনিং পটিপদং অব্ভঞ্ঞংসু, সব্বে তে এৰমেৰ অব্ভঞ্ঞংসু, সেয্যথাপাহং এতরহি.
‘‘যেপি হি কেচি অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সঙ্খারে অভিজানিস্সন্তি, সঙ্খারসমুদযং অভিজানিস্সন্তি, সঙ্খারনিরোধং অভিজানিস্সন্তি, সঙ্খারনিরোধগামিনিং পটিপদং অভিজানিস্সন্তি, সব্বে তে এৰমেৰ অভিজানিস্সন্তি, সেয্যথাপাহং এতরহি. ইদমস্স অন্ৰযে ঞাণং.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ইমানি দ্ৰে ঞাণানি পরিসুদ্ধানি হোন্তি পরিযোদাতানি – ধম্মে ঞাণঞ্চ অন্ৰযে ঞাণঞ্চ. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো দিট্ঠিসম্পন্নো ইতিপি, দস্সনসম্পন্নো ইতিপি, আগতো ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, পস্সতি ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, সেক্খেন ঞাণেন সমন্নাগতো ইতিপি, সেক্খায ৰিজ্জায সমন্নাগতো ইতিপি, ধম্মসোতং সমাপন্নো ইতিপি, অরিযো নিব্বেধিকপঞ্ঞো ইতিপি, অমতদ্ৰারং আহচ্চ তিট্ঠতি ইতিপী’’তি. ততিযং.