২. মোল়িযফগ্গুনসুত্তং
১২. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, আহারা ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহায. কতমে চত্তারো? কবল়ীকারো আহারো – ওল়ারিকো ৰা সুখুমো ৰা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৰিঞ্ঞাণং চতুত্থং. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো আহারা ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহাযা’’তি.
এৰং ৰুত্তে, আযস্মা মোল়িযফগ্গুনো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ৰিঞ্ঞাণাহারং আহারেতী’’তি? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘‘আহারেতী’তি অহং ন ৰদামি. ‘আহারেতী’তি চাহং ৰদেয্যং, তত্রস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, আহারেতী’তি? এৰং চাহং ন ৰদামি. এৰং মং অৰদন্তং যো এৰং পুচ্ছেয্য – ‘কিস্স নু খো, ভন্তে, ৰিঞ্ঞাণাহারো’তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্র কল্লং ৰেয্যাকরণং – ‘ৰিঞ্ঞাণাহারো আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তিযা পচ্চযো, তস্মিং ভূতে সতি সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’’তি.
‘‘কো নু খো, ভন্তে, ফুসতী’’তি? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘‘ফুসতী’তি অহং ন ৰদামি. ‘ফুসতী’তি চাহং ৰদেয্যং, তত্রস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, ফুসতী’তি? এৰং চাহং ন ৰদামি. এৰং মং অৰদন্তং যো এৰং পুচ্ছেয্য – ‘কিংপচ্চযা নু খো, ভন্তে, ফস্সো’তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্র কল্লং ৰেয্যাকরণং – ‘সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’’তি.
‘‘কো নু খো, ভন্তে, ৰেদযতী’’তি [ৰেদিযতীতি (সী. পী. ক.)]? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘‘ৰেদযতী’তি অহং ন ৰদামি. ‘ৰেদযতী’তি চাহং ৰদেয্যং, তত্রস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, ৰেদযতী’তি? এৰং চাহং ন ৰদামি. এৰং মং অৰদন্তং যো এৰং পুচ্ছেয্য – ‘কিংপচ্চযা নু খো, ভন্তে, ৰেদনা’তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্র কল্লং ৰেয্যাকরণং – ‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’’’তি.
‘‘কো নু খো, ভন্তে, তসতী’’তি [তণ্হীযতীতি (সী. স্যা. কং.)]? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘‘তসতী’তি অহং ন ৰদামি. ‘তসতী’তি চাহং ৰদেয্যং, তত্রস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, তসতী’তি? এৰং চাহং ন ৰদামি. এৰং মং অৰদন্তং যো এৰং পুচ্ছেয্য – ‘কিংপচ্চযা নু খো, ভন্তে, তণ্হা’তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্র কল্লং ৰেয্যাকরণং – ‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’’ন্তি.
‘‘কো নু খো, ভন্তে, উপাদিযতী’’তি? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘‘উপাদিযতী’তি অহং ন ৰদামি. ‘উপাদিযতী’তি চাহং ৰদেয্যং, তত্রস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, উপাদিযতী’তি? এৰং চাহং ন ৰদামি. এৰং মং অৰদন্তং যো এৰং পুচ্ছেয্য – ‘কিংপচ্চযা নু খো, ভন্তে, উপাদান’ন্তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্র কল্লং ৰেয্যাকরণং – ‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৰো’তি…পে… এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
‘‘ছন্নং ত্ৰেৰ, ফগ্গুন, ফস্সাযতনানং অসেসৰিরাগনিরোধা ফস্সনিরোধো; ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো; ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো; তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো; উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো; ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো; জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতী’’তি. দুতিযং.