৫. আদিত্তৰগ্গো
১. আদিত্তসুত্তং
৪১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো অঞ্ঞতরা দেৰতা অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণা কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৰতা ভগৰতো সন্তিকে ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘আদিত্তস্মিং অগারস্মিং, যং নীহরতি ভাজনং;
তং তস্স হোতি অত্থায, নো চ যং তত্থ ডয্হতি.
‘‘এৰং আদিত্তকো লোকো, জরায মরণেন চ;
নীহরেথেৰ দানেন, দিন্নং হোতি সুনীহতং.
‘‘দিন্নং সুখফলং হোতি, নাদিন্নং হোতি তং তথা;
চোরা হরন্তি রাজানো, অগ্গি ডহতি নস্সতি.
‘‘অথ অন্তেন জহতি, সরীরং সপরিগ্গহং;
এতদঞ্ঞায মেধাৰী, ভুঞ্জেথ চ দদেথ চ;
দত্ৰা চ ভুত্ৰা চ যথানুভাৰং;
অনিন্দিতো সগ্গমুপেতি ঠান’’ন্তি.
২. কিংদদসুত্তং
৪২. ‘‘কিংদদো বলদো হোতি, কিংদদো হোতি ৰণ্ণদো;
কিংদদো সুখদো হোতি, কিংদদো হোতি চক্খুদো;
কো চ সব্বদদো হোতি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.
‘‘অন্নদো বলদো হোতি, ৰত্থদো হোতি ৰণ্ণদো;
যানদো সুখদো হোতি, দীপদো হোতি চক্খুদো.
‘‘সো চ সব্বদদো হোতি, যো দদাতি উপস্সযং;
অমতং দদো চ সো হোতি, যো ধম্মমনুসাসতী’’তি.
৩. অন্নসুত্তং
৪৩. ‘‘অন্নমেৰাভিনন্দন্তি, উভযে দেৰমানুসা;
অথ কো নাম সো যক্খো, যং অন্নং নাভিনন্দতী’’তি.
‘‘যে নং দদন্তি সদ্ধায, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;
তমেৰ অন্নং ভজতি, অস্মিং লোকে পরম্হি চ.
‘‘তস্মা ৰিনেয্য মচ্ছেরং, দজ্জা দানং মলাভিভূ;
পুঞ্ঞানি পরলোকস্মিং, পতিট্ঠা হোন্তি পাণিন’’ন্তি.
৪. একমূলসুত্তং
৪৪. ‘‘একমূলং দ্ৰিরাৰট্টং, তিমলং পঞ্চপত্থরং;
সমুদ্দং দ্ৰাদসাৰট্টং, পাতালং অতরী ইসী’’তি.
৫. অনোমসুত্তং
৪৫. ‘‘অনোমনামং নিপুণত্থদস্সিং, পঞ্ঞাদদং কামালযে অসত্তং;
তং পস্সথ সব্বৰিদুং সুমেধং, অরিযে পথে কমমানং মহেসি’’ন্তি.
৬. অচ্ছরাসুত্তং
৪৬. ‘‘অচ্ছরাগণসঙ্ঘুট্ঠং, পিসাচগণসেৰিতং;
ৰনন্তং মোহনং নাম, কথং যাত্রা ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘উজুকো নাম সো মগ্গো, অভযা নাম সা দিসা;
রথো অকূজনো নাম, ধম্মচক্কেহি সংযুতো.
‘‘হিরী তস্স অপালম্বো, সত্যস্স পরিৰারণং;
ধম্মাহং সারথিং ব্রূমি, সম্মাদিট্ঠিপুরেজৰং.
‘‘যস্স এতাদিসং যানং, ইত্থিযা পুরিসস্স ৰা;
স ৰে এতেন যানেন, নিব্বানস্সেৰ সন্তিকে’’তি.
৭. ৰনরোপসুত্তং
৪৭. ‘‘কেসং দিৰা চ রত্তো চ, সদা পুঞ্ঞং পৰড্ঢতি;
ধম্মট্ঠা সীলসম্পন্না, কে জনা সগ্গগামিনো’’তি.
‘‘আরামরোপা ৰনরোপা, যে জনা সেতুকারকা;
পপঞ্চ উদপানঞ্চ, যে দদন্তি উপস্সযং.
‘‘তেসং দিৰা চ রত্তো চ, সদা পুঞ্ঞং পৰড্ঢতি;
ধম্মট্ঠা সীলসম্পন্না, তে জনা সগ্গগামিনো’’তি.
৮. জেতৰনসুত্তং
৪৮. ‘‘ইদঞ্হি তং জেতৰনং, ইসিসঙ্ঘনিসেৰিতং;
আৰুত্থং [আৰুট্ঠং (ক.)] ধম্মরাজেন, পীতিসঞ্জননং মম.
‘‘কম্মং ৰিজ্জা চ ধম্মো চ, সীলং জীৰিতমুত্তমং;
এতেন মচ্চা সুজ্ঝন্তি, ন গোত্তেন ধনেন ৰা.
‘‘তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো;
যোনিসো ৰিচিনে ধম্মং, এৰং তত্থ ৰিসুজ্ঝতি.
‘‘সারিপুত্তোৰ পঞ্ঞায, সীলেন উপসমেন চ;
যোপি পারঙ্গতো ভিক্খু, এতাৰপরমো সিযা’’তি.
৯. মচ্ছরিসুত্তং
৪৯. ‘‘যেধ মচ্ছরিনো লোকে, কদরিযা পরিভাসকা;
অঞ্ঞেসং দদমানানং, অন্তরাযকরা নরা.
‘‘কীদিসো তেসং ৰিপাকো, সম্পরাযো চ কীদিসো;
ভগৰন্তং পুট্ঠুমাগম্ম, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি.
‘‘যেধ মচ্ছরিনো লোকে, কদরিযা পরিভাসকা;
অঞ্ঞেসং দদমানানং, অন্তরাযকরা নরা.
‘‘নিরযং তিরচ্ছানযোনিং, যমলোকং উপপজ্জরে;
সচে এন্তি মনুস্সত্তং, দলিদ্দে জাযরে কুলে.
‘‘চোল়ং পিণ্ডো রতী খিড্ডা, যত্থ কিচ্ছেন লব্ভতি;
পরতো আসীসরে [আসিংসরে (সী. স্যা. কং. পী.)] বালা, তম্পি তেসং ন লব্ভতি;
দিট্ঠে ধম্মেস ৰিপাকো, সম্পরাযে [সম্পরাযো (স্যা. কং. পী.)] চ দুগ্গতী’’তি.
‘‘ইতিহেতং ৰিজানাম, অঞ্ঞং পুচ্ছাম গোতম;
যেধ লদ্ধা মনুস্সত্তং, ৰদঞ্ঞূ ৰীতমচ্ছরা.
‘‘বুদ্ধে পসন্না ধম্মে চ, সঙ্ঘে চ তিব্বগারৰা;
কীদিসো তেসং ৰিপাকো, সম্পরাযো চ কীদিসো;
ভগৰন্তং পুট্ঠুমাগম্ম, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি.
‘‘যেধ লদ্ধা মনুস্সত্তং, ৰদঞ্ঞূ ৰীতমচ্ছরা;
বুদ্ধে পসন্না ধম্মে চ, সঙ্ঘে চ তিব্বগারৰা;
এতে সগ্গা [সগ্গে (সী. স্যা. কং.)] পকাসন্তি, যত্থ তে উপপজ্জরে.
‘‘সচে এন্তি মনুস্সত্তং, অড্ঢে আজাযরে কুলে;
চোল়ং পিণ্ডো রতী খিড্ডা, যত্থাকিচ্ছেন লব্ভতি.
‘‘পরসম্ভতেসু ভোগেসু, ৰসৰত্তীৰ মোদরে;
দিট্ঠে ধম্মেস ৰিপাকো, সম্পরাযে চ সুগ্গতী’’তি.
১০. ঘটীকারসুত্তং
৫০. ‘‘অৰিহং উপপন্নাসে, ৰিমুত্তা সত্ত ভিক্খৰো;
রাগদোসপরিক্খীণা, তিণ্ণা লোকে ৰিসত্তিক’’ন্তি.
‘‘কে চ তে অতরুং পঙ্কং [সঙ্গং (সী. স্যা.)], মচ্চুধেয্যং সুদুত্তরং;
কে হিত্ৰা মানুসং দেহং, দিব্বযোগং উপচ্চগু’’ন্তি.
‘‘উপকো পলগণ্ডো চ, পুক্কুসাতি চ তে তযো;
ভদ্দিযো খণ্ডদেৰো চ, বাহুরগ্গি চ সিঙ্গিযো [বহুদন্তী চ পিঙ্গযো (সী.)];
তে হিত্ৰা মানুসং দেহং, দিব্বযোগং উপচ্চগু’’ন্তি.
‘‘কুসলী ভাসসী তেসং, মারপাসপ্পহাযিনং;
কস্স তে ধম্মমঞ্ঞায, অচ্ছিদুং ভৰবন্ধন’’ন্তি.
‘‘ন অঞ্ঞত্র ভগৰতা, নাঞ্ঞত্র তৰ সাসনা;
যস্স তে ধম্মমঞ্ঞায, অচ্ছিদুং ভৰবন্ধনং.
‘‘যত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ, অসেসং উপরুজ্ঝতি;
তং তে ধম্মং ইধঞ্ঞায, অচ্ছিদুং ভৰবন্ধন’’ন্তি.
‘‘গম্ভীরং ভাসসী ৰাচং, দুব্বিজানং সুদুব্বুধং;
কস্স ত্ৰং ধম্মমঞ্ঞায, ৰাচং ভাসসি ঈদিস’’ন্তি.
‘‘কুম্ভকারো পুরে আসিং, ৰেকল়িঙ্গে [ৰেহল়িঙ্গে (সী.), ৰেভল়িঙ্গে (স্যা. কং.)] ঘটীকরো;
মাতাপেত্তিভরো আসিং, কস্সপস্স উপাসকো.
‘‘ৰিরতো মেথুনা ধম্মা, ব্রহ্মচারী নিরামিসো;
অহুৰা তে সগামেয্যো, অহুৰা তে পুরে সখা.
‘‘সোহমেতে পজানামি, ৰিমুত্তে সত্ত ভিক্খৰো;
রাগদোসপরিক্খীণে, তিণ্ণে লোকে ৰিসত্তিক’’ন্তি.
‘‘এৰমেতং তদা আসি, যথা ভাসসি ভগ্গৰ;
কুম্ভকারো পুরে আসি, ৰেকল়িঙ্গে ঘটীকরো;
মাতাপেত্তিভরো আসি, কস্সপস্স উপাসকো.
‘‘ৰিরতো মেথুনা ধম্মা, ব্রহ্মচারী নিরামিসো;
অহুৰা মে সগামেয্যো, অহুৰা মে পুরে সখা’’তি.
‘‘এৰমেতং পুরাণানং, সহাযানং অহু সঙ্গমো;
উভিন্নং ভাৰিতত্তানং, সরীরন্তিমধারিন’’ন্তি.
আদিত্তৰগ্গো পঞ্চমো.
তস্সুদ্দানং –
আদিত্তং কিংদদং অন্নং, একমূলঅনোমিযং;
অচ্ছরাৰনরোপজেতং, মচ্ছরেন ঘটীকরোতি.