৮. উদ্দেসৰিভঙ্গসুত্তং

৩১৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘উদ্দেসৰিভঙ্গং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য যথা যথা [যথা যথাস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং, অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য. বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.

৩১৪. অথ খো তেসং ভিক্খূনং, অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো, এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য যথা যথা উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং, অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য. বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি? অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং; পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচুং –

‘‘ইদং খো নো, আৰুসো কচ্চান, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য যথা যথা উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং, অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য. বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’তি. তেসং নো, আৰুসো কচ্চান, অম্হাকং, অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো, এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য, যথা যথা উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য. বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি. ‘‘তেসং নো, আৰুসো কচ্চান, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি – ৰিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো’’তি.

৩১৫. ‘‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারগৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো মহতো রুক্খস্স তিট্ঠতো সারৰতো অতিক্কম্মেৰ মূলং অতিক্কম্ম খন্ধং সাখাপলাসে সারং পরিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য, এৰং সম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থরি সম্মুখীভূতে তং ভগৰন্তং অতিসিত্ৰা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ. সো হাৰুসো, ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৰন্তংযেৰ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ; যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাথা’’’তি. ‘অদ্ধাৰুসো কচ্চান, ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৰন্তংযেৰ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম; যথা নো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাম. অপি চাযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. ৰিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো অগরুং করিত্ৰা’তি. ‘তেন হাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’তি. ‘এৰমাৰুসো’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা মহাকচ্চানো এতদৰোচ –

‘যং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য, যথা যথা উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য, বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’তি. ইমস্স খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি.

৩১৬. ‘‘কথঞ্চাৰুসো, বহিদ্ধা ৰিঞ্ঞাণং ৰিক্খিত্তং ৰিসটন্তি ৰুচ্চতি? ইধাৰুসো, ভিক্খুনো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা রূপনিমিত্তানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি রূপনিমিত্তস্সাদগধিতং […গথিতং (সী. পী.)] রূপনিমিত্তস্সাদৰিনিবন্ধং […ৰিনিবন্ধং (সী. পী.)] রূপনিমিত্তস্সাদসংযোজনসংযুত্তং বহিদ্ধা ৰিঞ্ঞাণং ৰিক্খিত্তং ৰিসটন্তি ৰুচ্চতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ধম্মনিমিত্তানুসারী ৰিঞ্ঞাণং হোতি; ধম্মনিমিত্তস্সাদগধিতং ধম্মনিমিত্তস্সাদৰিনিবন্ধং ধম্মনিমিত্তস্সাদসংযোজনসংযুত্তং বহিদ্ধা ৰিঞ্ঞাণং ৰিক্খিত্তং ৰিসটন্তি ৰুচ্চতি. এৰং খো আৰুসো, বহিদ্ধা ৰিঞ্ঞাণং ৰিক্খিত্তং ৰিসটন্তি ৰুচ্চতি.

৩১৭. ‘‘কথঞ্চাৰুসো, বহিদ্ধা ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটন্তি ৰুচ্চতি? ইধাৰুসো, ভিক্খুনো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন রূপনিমিত্তানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি রূপনিমিত্তস্সাদগধিতং ন রূপনিমিত্তস্সাদৰিনিবন্ধং ন রূপনিমিত্তস্সাদসংযোজনসংযুত্তং বহিদ্ধা ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটন্তি ৰুচ্চতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন ধম্মনিমিত্তানুসারী ৰিঞ্ঞাণং হোতি ন ধম্মনিমিত্তস্সাদগধিতং ন ধম্মনিমিত্তস্সাদৰিনিবন্ধং ন ধম্মনিমিত্তস্সাদসংযোজনসংযুত্তং বহিদ্ধা ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটন্তি ৰুচ্চতি. এৰং খো, আৰুসো, বহিদ্ধা ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটন্তি ৰুচ্চতি.

৩১৮. ‘‘কথঞ্চাৰুসো, অজ্ঝত্তং [অজ্ঝত্তং চিত্তং (সী. স্যা. কং. পী.)] সণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স ৰিৰেকজপীতিসুখানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি ৰিৰেকজপীতিসুখস্সাদগধিতং ৰিৰেকজপীতিসুখস্সাদৰিনিবন্ধং ৰিৰেকজপীতিসুখস্সাদসংযোজনসংযুত্তং অজ্ঝত্তং চিত্তং সণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স সমাধিজপীতিসুখানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি সমাধিজপীতিসুখস্সাদগধিতং সমাধিজপীতিসুখস্সাদৰিনিবন্ধং সমাধিজপীতিসুখস্সাদসংযোজনসংযুত্তং অজ্ঝত্তং চিত্তং সণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স উপেক্খানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি উপেক্খাসুখস্সাদগধিতং উপেক্খাসুখস্সাদৰিনিবন্ধং উপেক্খাসুখস্সাদসংযোজনসংযুত্তং অজ্ঝত্তং চিত্তং সণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স অদুক্খমসুখানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি অদুক্খমসুখস্সাদগধিতং অদুক্খমসুখস্সাদৰিনিবন্ধং অদুক্খমসুখস্সাদসংযোজনসংযুত্তং অজ্ঝত্তং চিত্তং সণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি. এৰং খো, আৰুসো, অজ্ঝত্তং [অজ্ঝত্তং চিত্তং (সী. স্যা. কং. পী.)] সণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি.

৩১৯. ‘‘কথঞ্চাৰুসো, অজ্ঝত্তং [অজ্ঝত্তং চিত্তং (সী. স্যা. কং. পী.)] অসণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স ন ৰিৰেকজপীতিসুখানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি ন ৰিৰেকজপীতিসুখস্সাদগধিতং ন ৰিৰেকজপীতিসুখস্সাদৰিনিবন্ধং ন ৰিৰেকজপীতিসুখস্সাদসংযোজনসংযুত্তং অজ্ঝত্তং চিত্তং অসণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স ন সমাধিজপীতিসুখানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি ন সমাধিজপীতিসুখস্সাদগধিতং ন সমাধিজপীতিসুখস্সাদৰিনিবন্ধং ন সমাধিজপীতিসুখস্সাদসংযোজনসংযুত্তং অজ্ঝত্তং চিত্তং অসণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স ন উপেক্খানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি ন উপেক্খাসুখস্সাদগধিতং ন উপেক্খাসুখস্সাদৰিনিবন্ধং ন উপেক্খাসুখস্সাদসংযোজনসংযুত্তং অজ্ঝত্তং চিত্তং অসণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স ন অদুক্খমসুখানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতি ন অদুক্খমসুখস্সাদগধিতং ন অদুক্খমসুখস্সাদৰিনিবন্ধং ন অদুক্খমসুখস্সাদসংযোজনসংযুত্তং অজ্ঝত্তং চিত্তং অসণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি. এৰং খো, আৰুসো, অজ্ঝত্তং [অজ্ঝত্তং চিত্তং (সী. স্যা. কং. পী.)] অসণ্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি.

৩২০. ‘‘কথঞ্চাৰুসো, অনুপাদা পরিতস্সনা হোতি? ইধাৰুসো, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি রূপৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা রূপং রূপস্মিং ৰা অত্তানং. তস্স তং রূপং ৰিপরিণমতি, অঞ্ঞথা হোতি. তস্স রূপৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা রূপৰিপরিণামানুপরিৰত্তি ৰিঞ্ঞাণং হোতি. তস্স রূপৰিপরিণামানুপরিৰত্তজা পরিতস্সনা ধম্মসমুপ্পাদা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তি. চেতসো পরিযাদানা উত্তাসৰা চ হোতি ৰিঘাতৰা চ অপেক্খৰা চ অনুপাদায চ পরিতস্সতি. ৰেদনং …পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং. তস্স তং ৰিঞ্ঞাণং ৰিপরিণমতি, অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৰিঞ্ঞাণৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা ৰিঞ্ঞাণৰিপরিণামানুপরিৰত্তি ৰিঞ্ঞাণং হোতি. তস্স ৰিঞ্ঞাণৰিপরিণামানুপরিৰত্তজা পরিতস্সনা ধম্মসমুপ্পাদা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তি. চেতসো পরিযাদানা উত্তাসৰা চ হোতি ৰিঘাতৰা চ অপেক্খৰা চ অনুপাদায চ পরিতস্সতি. এৰং খো, আৰুসো, অনুপাদা পরিতস্সনা হোতি.

৩২১. ‘‘কথঞ্চাৰুসো, অনুপাদানা অপরিতস্সনা হোতি? ইধাৰুসো, সুতৰা অরিযসাৰকো অরিযানং দস্সাৰী অরিযধম্মস্স কোৰিদো অরিযধম্মে সুৰিনীতো সপ্পুরিসানং দস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স কোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে সুৰিনীতো ন রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি ন রূপৰন্তং ৰা অত্তানং ন অত্তনি ৰা রূপং ন রূপস্মিং ৰা অত্তানং. তস্স তং রূপং ৰিপরিণমতি, অঞ্ঞথা হোতি. তস্স রূপৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা ন চ রূপৰিপরিণামানুপরিৰত্তি ৰিঞ্ঞাণং হোতি. তস্স ন রূপৰিপরিণামানুপরিৰত্তজা পরিতস্সনা ধম্মসমুপ্পাদা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তি. চেতসো পরিযাদানা ন চেৰুত্তাসৰা [ন চ উত্তাসৰা (সী.)] হোতি ন চ ৰিঘাতৰা ন চ অপেক্খৰা অনুপাদায চ ন পরিতস্সতি. ন ৰেদনং… ন সঞ্ঞং… ন সঙ্খারে… ন ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ন ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং ন অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং ন ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং. তস্স তং ৰিঞ্ঞাণং ৰিপরিণমতি, অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৰিঞ্ঞাণৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা ন চ ৰিঞ্ঞাণৰিপরিণামানুপরিৰত্তি ৰিঞ্ঞাণং হোতি. তস্স ন ৰিঞ্ঞাণৰিপরিণামানুপরিৰত্তজা পরিতস্সনা ধম্মসমুপ্পাদা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তি. চেতসো পরিযাদানা ন চেৰুত্তাসৰা হোতি ন চ ৰিঘাতৰা ন চ অপেক্খৰা, অনুপাদায চ ন পরিতস্সতি. এৰং খো, আৰুসো, অনুপাদা অপরিতস্সনা হোতি.

‘‘যং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য যথা যথা উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং, অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য. বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’তি. ইমস্স খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে আযস্মন্তো ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ; যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.

৩২২. অথ খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য যথা যথা উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং, অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য. বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’’’তি.

‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং, অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো, এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য, যথা যথা উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং, অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য. বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতীতি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি? তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি.

‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা মহাকচ্চানেন ইমেহি আকারেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৰিভত্তো’’তি.

‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, মহাকচ্চানো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, মহাকচ্চানো. মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৰে, এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি এৰমেৰং ব্যাকরেয্যং যথা তং মহাকচ্চানেন ব্যাকতং. এসো চেৰেতস্স [এসো চেতস্স (সী. পী.), এসো চেৰ তস্স (স্যা. কং.), এসোযেৰ তস্স (ক.)] অত্থো. এৰঞ্চ নং ধারেয্যাথা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

উদ্দেসৰিভঙ্গসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.