৯. কাযগতাসতিসুত্তং
১৫৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো! যাৰঞ্চিদং তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন কাযগতাসতি [কাযগতা সতি (স্যা. কং. পী.)] ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা ৰুত্তা মহানিসংসা’’তি. অযঞ্চ হিদং তেসং ভিক্খূনং অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা হোতি, অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো! যাৰঞ্চিদং তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা ৰুত্তা মহানিসংসা’তি. অযং খো নো, ভন্তে, অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা, অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি.
১৫৪. ‘‘কথং ভাৰিতা চ, ভিক্খৰে, কাযগতাসতি কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. সো সতোৰ অস্সসতি সতোৰ পস্সসতি; দীঘং ৰা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি, দীঘং ৰা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি; রস্সং ৰা অস্সসন্তো ‘রস্সং অস্সসামী’তি পজানাতি, রস্সং ৰা পস্সসন্তো ‘রস্সং পস্সসামী’তি পজানাতি; ‘সব্বকাযপটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘সব্বকাযপটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খারং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খারং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো যে গেহসিতা [গেহস্সিতা (টীকা)] সরসঙ্কপ্পা তে পহীযন্তি. তেসং পহানা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সন্তিট্ঠতি সন্নিসীদতি একোদি হোতি [একোদী হোতি (সী.), একোদিভোতি (স্যা. কং.)] সমাধিযতি. এৰং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং [কাযগতং সতিং (স্যা. কং. পী.)] ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু গচ্ছন্তো ৰা ‘গচ্ছামী’তি পজানাতি, ঠিতো ৰা ‘ঠিতোম্হী’তি পজানাতি, নিসিন্নো ৰা ‘নিসিন্নোম্হী’তি পজানাতি, সযানো ৰা ‘সযানোম্হী’তি পজানাতি. যথা যথা ৰা পনস্স কাযো পণিহিতো হোতি, তথা তথা নং পজানাতি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো যে গেহসিতা সরসঙ্কপ্পা তে পহীযন্তি. তেসং পহানা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সন্তিট্ঠতি সন্নিসীদতি একোদি হোতি সমাধিযতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী হোতি, আলোকিতে ৰিলোকিতে সম্পজানকারী হোতি, সমিঞ্জিতে পসারিতে সম্পজানকারী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরধারণে সম্পজানকারী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকারী হোতি, উচ্চারপস্সাৰকম্মে সম্পজানকারী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগরিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৰে সম্পজানকারী হোতি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো যে গেহসিতা সরসঙ্কপ্পা তে পহীযন্তি. তেসং পহানা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সন্তিট্ঠতি সন্নিসীদতি একোদি হোতি সমাধিযতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু [নহারু (সী. স্যা. কং. পী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’ন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উভতোমুখা পুতোল়ি [মূতোল়ী (সী. স্যা. কং. পী.)] পূরা নানাৰিহিতস্স ধঞ্ঞস্স, সেয্যথিদং – সালীনং ৰীহীনং মুগ্গানং মাসানং তিলানং তণ্ডুলানং, তমেনং চক্খুমা পুরিসো মুঞ্চিত্ৰা পচ্চৰেক্খেয্য – ‘ইমে সালী ইমে ৰীহী ইমে মুগ্গা ইমে মাসা ইমে তিলা ইমে তণ্ডুলা’তি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’ন্তি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো যে গেহসিতা সরসঙ্কপ্পা তে পহীযন্তি. তেসং পহানা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সন্তিট্ঠতি সন্নিসীদতি একোদি হোতি সমাধিযতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং যথাঠিতং যথাপণিহিতং ধাতুসো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে পথৰীধাতু আপোধাতু তেজোধাতু ৰাযোধাতূ’তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দক্খো গোঘাতকো ৰা গোঘাতকন্তেৰাসী ৰা গাৰিং ৰধিত্ৰা চতুমহাপথে [চাতুম্মহাপথে (সী. স্যা. কং. পী.)] বিলসো ৰিভজিত্ৰা [পটিৰিভজিত্ৰা (সী. স্যা. কং. পী.)] নিসিন্নো অস্স; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং যথাঠিতং যথাপণিহিতং ধাতুসো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে পথৰীধাতু আপোধাতু তেজোধাতু ৰাযোধাতূ’তি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো যে গেহসিতা সরসঙ্কপ্পা তে পহীযন্তি. তেসং পহানা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সন্তিট্ঠতি সন্নিসীদতি একোদি হোতি সমাধিযতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সেয্যথাপি পস্সেয্য সরীরং সিৰথিকায [সীৰথিকায (সী. স্যা. কং. পী.)] ছড্ডিতং একাহমতং ৰা দ্ৰীহমতং ৰা তীহমতং ৰা উদ্ধুমাতকং ৰিনীলকং ৰিপুব্বকজাতং. সো ইমমেৰ কাযং উপসংহরতি – ‘অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতো’তি [এতং অনতীতোতি (সী.)]. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো যে গেহসিতা সরসঙ্কপ্পা তে পহীযন্তি. তেসং পহানা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সন্তিট্ঠতি সন্নিসীদতি একোদি হোতি সমাধিযতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সেয্যথাপি পস্সেয্য সরীরং সিৰথিকায ছড্ডিতং কাকেহি ৰা খজ্জমানং কুললেহি ৰা খজ্জমানং গিজ্ঝেহি ৰা খজ্জমানং কঙ্কেহি ৰা খজ্জমানং সুনখেহি ৰা খজ্জমানং ব্যগ্ঘেহি ৰা খজ্জমানং দীপীহি ৰা খজ্জমানং সিঙ্গালেহি ৰা [গিজ্ঝেহি ৰা খজ্জমানং সুৰানেহি ৰা খজ্জমানং সিগালেহি ৰা (সী. স্যা. কং. পী.)] খজ্জমানং ৰিৰিধেহি ৰা পাণকজাতেহি খজ্জমানং. সো ইমমেৰ কাযং উপসংহরতি – ‘অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতো’তি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স…পে… এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সেয্যথাপি পস্সেয্য সরীরং সিৰথিকায ছড্ডিতং অট্ঠিকসঙ্খলিকং সমংসলোহিতং ন্হারুসম্বন্ধং…পে… অট্ঠিকসঙ্খলিকং নিম্মংসলোহিতমক্খিতং ন্হারুসম্বন্ধং…পে… অট্ঠিকসঙ্খলিকং অপগতমংসলোহিতং ন্হারুসম্বন্ধং…পে… অট্ঠিকানি অপগতসম্বন্ধানি [অপগতনহারূসম্বন্ধানি (স্যা. কং.)] দিসাৰিদিসাৰিক্খিত্তানি [দিসাৰিদিসাসু ৰিক্খিতানি (সী. পী.)] অঞ্ঞেন হত্থট্ঠিকং অঞ্ঞেন পাদট্ঠিকং অঞ্ঞেন গোপ্ফকট্ঠিকং [অঞ্ঞেন গোপ্ফকট্ঠিকন্তি ইদং সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু নত্থি] অঞ্ঞেন জঙ্ঘট্ঠিকং অঞ্ঞেন ঊরুট্ঠিকং অঞ্ঞেন কটিট্ঠিকং [অঞ্ঞেন কটট্ঠিকং অঞ্ঞেন পিট্ঠিকণ্ডকং অঞ্ঞেন সীসকটাহং (সী. স্যা. কং. পী.)] অঞ্ঞেন ফাসুকট্ঠিকং অঞ্ঞেন পিট্ঠিট্ঠিকং অঞ্ঞেন খন্ধট্ঠিকং অঞ্ঞেন গীৰট্ঠিকং অঞ্ঞেন হনুকট্ঠিকং অঞ্ঞেন দন্তট্ঠিকং অঞ্ঞেন সীসকটাহং [অঞ্ঞেন কটট্ঠিকং অঞ্ঞেন পিট্ঠিকণ্ডকং অঞ্ঞেন সীসকটাহং (সী. স্যা. কং. পী.)]. সো ইমমেৰ কাযং উপসংহরতি – ‘অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতো’তি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স…পে… এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সেয্যথাপি পস্সেয্য সরীরং সিৰথিকায ছড্ডিতং – অট্ঠিকানি সেতানি সঙ্খৰণ্ণপটিভাগানি [সঙ্খৰণ্ণূপনিভানি (সী. স্যা. কং. পী.)] …পে… অট্ঠিকানি পুঞ্জকিতানি তেরোৰস্সিকানি…পে… অট্ঠিকানি পূতীনি চুণ্ণকজাতানি. সো ইমমেৰ কাযং উপসংহরতি – ‘অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতো’তি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স…পে… এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
১৫৫. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দক্খো ন্হাপকো [নহাপকো (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা ন্হাপকন্তেৰাসী ৰা কংসথালে ন্হানীযচুণ্ণানি [নহানীযচুণ্ণানি (সী. স্যা. কং. পী.)] আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং সন্নেয্য, সাযং ন্হানীযপিণ্ডি [সাস্স নহানীযপিণ্ডী (সী. স্যা. কং. পী.)] স্নেহানুগতা স্নেহপরেতা সন্তরবাহিরা ফুটা স্নেহেন ন চ পগ্ঘরিণী; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স…পে… এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকরহদো গম্ভীরো উব্ভিদোদকো [উব্ভিতোদকো (স্যা. কং. ক.)]. তস্স নেৰস্স পুরত্থিমায দিসায উদকস্স আযমুখং ন পচ্ছিমায দিসায উদকস্স আযমুখং ন উত্তরায দিসায উদকস্স আযমুখং ন দক্খিণায দিসায উদকস্স আযমুখং; দেৰো চ ন কালেন কালং সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছেয্য; অথ খো তম্হাৰ উদকরহদা সীতা ৰারিধারা উব্ভিজ্জিত্ৰা তমেৰ উদকরহদং সীতেন ৰারিনা অভিসন্দেয্য পরিসন্দেয্য পরিপূরেয্য পরিপ্ফরেয্য, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো উদকরহদস্স সীতেন ৰারিনা অপ্ফুটং অস্স; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স…পে… এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উপ্পলিনিযং ৰা পদুমিনিযং ৰা পুণ্ডরীকিনিযং ৰা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি যাৰ চগ্গা যাৰ চ মূলা সীতেন ৰারিনা অভিসন্নানি পরিসন্নানি [অভিসন্দানি পরিসন্দানি (ক.)] পরিপূরানি পরিপ্ফুটানি, নাস্স [ন নেসং (?)] কিঞ্চি সব্বাৰতং উপ্পলানং ৰা পদুমানং ৰা পুণ্ডরীকানং ৰা সীতেন ৰারিনা অপ্ফুটং অস্স; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স…পে… এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন ফরিত্ৰা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো ওদাতেন ৰত্থেন সসীসং পারুপিত্ৰা নিসিন্নো অস্স, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ওদাতেন ৰত্থেন অপ্ফুটং অস্স; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন ফরিত্ৰা নিসিন্নো হোতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. তস্স এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো যে গেহসিতা সরসঙ্কপ্পা তে পহীযন্তি. তেসং পহানা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সন্তিট্ঠতি, সন্নিসীদতি একোদি হোতি সমাধিযতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযগতাসতিং ভাৰেতি.
১৫৬. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, অন্তোগধাৰাস্স [অন্তোগধা তস্স (সী. পী.)] কুসলা ধম্মা যে কেচি ৰিজ্জাভাগিযা. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি মহাসমুদ্দো চেতসা ফুটো, অন্তোগধাৰাস্স কুন্নদিযো যা কাচি সমুদ্দঙ্গমা; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, অন্তোগধাৰাস্স কুসলা ধম্মা যে কেচি ৰিজ্জাভাগিযা.
‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, কাযগতাসতি অভাৰিতা অবহুলীকতা, লভতি তস্স মারো ওতারং, লভতি তস্স মারো আরম্মণং [আরমণং (?)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো গরুকং সিলাগুল়ং অল্লমত্তিকাপুঞ্জে পক্খিপেয্য. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তং গরুকং সিলাগুল়ং অল্লমত্তিকাপুঞ্জে লভেথ ওতার’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি অভাৰিতা অবহুলীকতা, লভতি তস্স মারো ওতারং, লভতি তস্স মারো আরম্মণং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সুক্খং কট্ঠং কোল়াপং [কোল়াপং আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তং (ক.)]; অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য উত্তরারণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকরিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো অমুং সুক্খং কট্ঠং কোল়াপং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেন্তো [অভিমন্থেন্তো (স্যা. কং. পী. ক.)] অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকরেয্যা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি অভাৰিতা অবহুলীকতা, লভতি তস্স মারো ওতারং, লভতি তস্স মারো আরম্মণং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকমণিকো রিত্তো তুচ্ছো আধারে ঠপিতো; অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য উদকভারং আদায. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো লভেথ উদকস্স নিক্খেপন’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি অভাৰিতা অবহুলীকতা, লভতি তস্স মারো ওতারং, লভতি তস্স মারো আরম্মণং’’.
১৫৭. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, ন তস্স লভতি মারো ওতারং, ন তস্স লভতি মারো আরম্মণং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো লহুকং সুত্তগুল়ং সব্বসারমযে অগ্গল়ফলকে পক্খিপেয্য. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো তং লহুকং সুত্তগুল়ং সব্বসারমযে অগ্গল়ফলকে লভেথ ওতার’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, ন তস্স লভতি মারো ওতারং, ন তস্স লভতি মারো আরম্মণং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং [সস্নেহং আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তং (ক.)]; অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য উত্তরারণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকরিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো অমুং অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকরেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, ন তস্স লভতি মারো ওতারং, ন তস্স লভতি মারো আরম্মণং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকমণিকো পূরো উদকস্স সমতিত্তিকো কাকপেয্যো আধারে ঠপিতো; অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য উদকভারং আদায. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো লভেথ উদকস্স নিক্খেপন’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, ন তস্স লভতি মারো ওতারং, ন তস্স লভতি মারো আরম্মণং’’.
১৫৮. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, সো যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতিআযতনে. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকমণিকো পূরো উদকস্স সমতিত্তিকো কাকপেয্যো আধারে ঠপিতো. তমেনং বলৰা পুরিসো যতো যতো আৰিঞ্ছেয্য, আগচ্ছেয্য উদক’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা সো, যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতিআযতনে. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সমে ভূমিভাগে চতুরস্সা পোক্খরণী [পোক্খরিণী (সী.)] অস্স আল়িবন্ধা পূরা উদকস্স সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. তমেনং বলৰা পুরিসো যতো যতো আল়িং মুঞ্চেয্য আগচ্ছেয্য উদক’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, সো যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতিআযতনে. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সুভূমিযং চতুমহাপথে আজঞ্ঞরথো যুত্তো অস্স ঠিতো ওধস্তপতোদো [ওভস্তপতোদো (ক.), উভন্তরপটোদো (স্যা. কং.) অৰ + ধংসু + ত = ওধস্ত-ইতিপদৰিভাগো]; তমেনং দক্খো যোগ্গাচরিযো অস্সদম্মসারথি অভিরুহিত্ৰা ৰামেন হত্থেন রস্মিযো গহেত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন পতোদং গহেত্ৰা যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং সারেয্যাপি পচ্চাসারেয্যাপি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি কাযগতাসতি ভাৰিতা বহুলীকতা, সো যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতিআযতনে’’.
১৫৯. ‘‘কাযগতায, ভিক্খৰে, সতিযা আসেৰিতায ভাৰিতায বহুলীকতায যানীকতায ৰত্থুকতায অনুট্ঠিতায পরিচিতায সুসমারদ্ধায দসানিসংসা পাটিকঙ্খা. অরতিরতিসহো হোতি, ন চ তং অরতি সহতি, উপ্পন্নং অরতিং অভিভুয্য ৰিহরতি.
‘‘ভযভেরৰসহো হোতি, ন চ তং ভযভেরৰং সহতি, উপ্পন্নং ভযভেরৰং অভিভুয্য ৰিহরতি.
‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সানং দুরুত্তানং দুরাগতানং ৰচনপথানং, উপ্পন্নানং সারীরিকানং ৰেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খরানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহরানং অধিৰাসকজাতিকো হোতি.
‘‘চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী.
‘‘সো অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চানুভোতি. একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি, আৰিভাৰং…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি.
‘‘দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ, যে দূরে সন্তিকে চ…পে….
‘‘পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানাতি. সরাগং ৰা চিত্তং ‘সরাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং…পে… সদোসং ৰা চিত্তং… ৰীতদোসং ৰা চিত্তং… সমোহং ৰা চিত্তং… ৰীতমোহং ৰা চিত্তং… সংখিত্তং ৰা চিত্তং… ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং… মহগ্গতং ৰা চিত্তং… অমহগ্গতং ৰা চিত্তং… সউত্তরং ৰা চিত্তং… অনুত্তরং ৰা চিত্তং… সমাহিতং ৰা চিত্তং… অসমাহিতং ৰা চিত্তং… ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং… অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘অৰিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি.
‘‘সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি.
‘‘দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.
‘‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘কাযগতায, ভিক্খৰে, সতিযা আসেৰিতায ভাৰিতায বহুলীকতায যানীকতায ৰত্থুকতায অনুট্ঠিতায পরিচিতায সুসমারদ্ধায ইমে দসানিসংসা পাটিকঙ্খা’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
কাযগতাসতিসুত্তং নিট্ঠিতং নৰমং.