৬. আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তং
৬৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কুরূসু ৰিহরতি কম্মাসধম্মং নাম কুরূনং নিগমো. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘অনিচ্চা, ভিক্খৰে, কামা তুচ্ছা মুসা মোসধম্মা. মাযাকতমে তং, ভিক্খৰে, বাললাপনং. যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা, যে চ সম্পরাযিকা কামা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা কামসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা কামসঞ্ঞা – উভযমেতং মারধেয্যং, মারস্সেস [মারস্সেৰ (ক.)] ৰিসযো, মারস্সেস নিৰাপো, মারস্সেস গোচরো. এত্থেতে পাপকা অকুসলা মানসা অভিজ্ঝাপি ব্যাপাদাপি সারম্ভাপি সংৰত্তন্তি. তেৰ অরিযসাৰকস্স ইধমনুসিক্খতো অন্তরাযায সম্ভৰন্তি. তত্র, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা, যে চ সম্পরাযিকা কামা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা কামসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা কামসঞ্ঞা – উভযমেতং মারধেয্যং, মারস্সেস ৰিসযো, মারস্সেস নিৰাপো, মারস্সেস গোচরো. এত্থেতে পাপকা অকুসলা মানসা অভিজ্ঝাপি ব্যাপাদাপি সারম্ভাপি সংৰত্তন্তি, তেৰ অরিযসাৰকস্স ইধমনুসিক্খতো অন্তরাযায সম্ভৰন্তি. যংনূনাহং ৰিপুলেন মহগ্গতেন চেতসা ৰিহরেয্যং অভিভুয্য লোকং অধিট্ঠায মনসা. ৰিপুলেন হি মে মহগ্গতেন চেতসা ৰিহরতো অভিভুয্য লোকং অধিট্ঠায মনসা যে পাপকা অকুসলা মানসা অভিজ্ঝাপি ব্যাপাদাপি সারম্ভাপি তে ন ভৰিস্সন্তি. তেসং পহানা অপরিত্তঞ্চ মে চিত্তং ভৰিস্সতি অপ্পমাণং সুভাৰিত’ন্তি. তস্স এৰংপটিপন্নস্স তব্বহুলৰিহারিনো আযতনে চিত্তং পসীদতি. সম্পসাদে সতি এতরহি ৰা আনেঞ্জং সমাপজ্জতি পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতি কাযস্স ভেদা পরং মরণা. ঠানমেতং ৰিজ্জতি যং তংসংৰত্তনিকং ৰিঞ্ঞাণং অস্স আনেঞ্জূপগং. অযং, ভিক্খৰে, পঠমা আনেঞ্জসপ্পাযা পটিপদা অক্খাযতি’’.
৬৭. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা, যে চ সম্পরাযিকা কামা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা কামসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা কামসঞ্ঞা; যং কিঞ্চি রূপং (সব্বং রূপং) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু] চত্তারি চ মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপ’ন্তি. তস্স এৰংপটিপন্নস্স তব্বহুলৰিহারিনো আযতনে চিত্তং পসীদতি. সম্পসাদে সতি এতরহি ৰা আনেঞ্জং সমাপজ্জতি পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতি কাযস্স ভেদা পরং মরণা. ঠানমেতং ৰিজ্জতি যং তংসংৰত্তনিকং ৰিঞ্ঞাণং অস্স আনেঞ্জূপগং. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযা আনেঞ্জসপ্পাযা পটিপদা অক্খাযতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা, যে চ সম্পরাযিকা কামা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা কামসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা কামসঞ্ঞা; যে চ দিট্ঠধম্মিকা রূপা, যে চ সম্পরাযিকা রূপা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা রূপসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা রূপসঞ্ঞা – উভযমেতং অনিচ্চং. যদনিচ্চং তং নালং অভিনন্দিতুং, নালং অভিৰদিতুং, নালং অজ্ঝোসিতু’ন্তি. তস্স এৰংপটিপন্নস্স তব্বহুলৰিহারিনো আযতনে চিত্তং পসীদতি. সম্পসাদে সতি এতরহি ৰা আনেঞ্জং সমাপজ্জতি পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতি কাযস্স ভেদা পরং মরণা. ঠানমেতং ৰিজ্জতি যং তংসংৰত্তনিকং ৰিঞ্ঞাণং অস্স আনেঞ্জূপগং. অযং, ভিক্খৰে, ততিযা আনেঞ্জসপ্পাযা পটিপদা অক্খাযতি.
৬৮. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা, যে চ সম্পরাযিকা কামা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা কামসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা কামসঞ্ঞা; যে চ দিট্ঠধম্মিকা রূপা, যে চ সম্পরাযিকা রূপা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা রূপসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা রূপসঞ্ঞা; যা চ আনেঞ্জসঞ্ঞা – সব্বা সঞ্ঞা. যত্থেতা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি এতং সন্তং এতং পণীতং – যদিদং আকিঞ্চঞ্ঞাযতন’ন্তি. তস্স এৰংপটিপন্নস্স তব্বহুলৰিহারিনো আযতনে চিত্তং পসীদতি. সম্পসাদে সতি এতরহি ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতি কাযস্স ভেদা পরং মরণা. ঠানমেতং ৰিজ্জতি যং তংসংৰত্তনিকং ৰিঞ্ঞাণং অস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগং. অযং, ভিক্খৰে, পঠমা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসপ্পাযা পটিপদা অক্খাযতি.
৬৯. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সুঞ্ঞমিদং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা’তি. তস্স এৰংপটিপন্নস্স তব্বহুলৰিহারিনো আযতনে চিত্তং পসীদতি. সম্পসাদে সতি এতরহি ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতি কাযস্স ভেদা পরং মরণা. ঠানমেতং ৰিজ্জতি যং তংসংৰত্তনিকং ৰিঞ্ঞাণং অস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগং. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসপ্পাযা পটিপদা অক্খাযতি.
৭০. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘নাহং ক্ৰচনি [ক্ৰচিনি (স্যা. কং. সী. অট্ঠ.)] কস্সচি কিঞ্চনতস্মিং [কিঞ্চনতস্মি (?)], ন চ মম ক্ৰচনি কিস্মিঞ্চি কিঞ্চনং নত্থী’তি. তস্স এৰংপটিপন্নস্স তব্বহুলৰিহারিনো আযতনে চিত্তং পসীদতি. সম্পসাদে সতি এতরহি ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতি কাযস্স ভেদা পরং মরণা. ঠানমেতং ৰিজ্জতি যং তংসংৰত্তনিকং ৰিঞ্ঞাণং অস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগং. অযং, ভিক্খৰে, ততিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসপ্পাযা পটিপদা অক্খাযতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা, যে চ সম্পরাযিকা কামা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা কামসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা কামসঞ্ঞা; যে চ দিট্ঠধম্মিকা রূপা, যে চ সম্পরাযিকা রূপা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা রূপসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা রূপসঞ্ঞা; যা চ আনেঞ্জসঞ্ঞা, যা চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা – সব্বা সঞ্ঞা. যত্থেতা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি এতং সন্তং এতং পণীতং – যদিদং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতন’ন্তি. তস্স এৰংপটিপন্নস্স তব্বহুলৰিহারিনো আযতনে চিত্তং পসীদতি. সম্পসাদে সতি এতরহি ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতি কাযস্স ভেদা পরং মরণা. ঠানমেতং ৰিজ্জতি যং তংসংৰত্তনিকং ৰিঞ্ঞাণং অস্স নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগং. অযং, ভিক্খৰে, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসপ্পাযা পটিপদা অক্খাযতী’’তি.
৭১. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খু এৰং পটিপন্নো হোতি – ‘নো চস্স, নো চ মে সিযা; ন ভৰিস্সতি, ন মে ভৰিস্সতি; যদত্থি যং, ভূতং – তং পজহামী’তি. এৰং উপেক্খং পটিলভতি. পরিনিব্বাযেয্য নু খো সো, ভন্তে, ভিক্খু ন ৰা পরিনিব্বাযেয্যা’’তি? ‘‘অপেত্থেকচ্চো, আনন্দ, ভিক্খু পরিনিব্বাযেয্য, অপেত্থেকচ্চো ভিক্খু ন পরিনিব্বাযেয্যা’’তি. ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো যেনপেত্থেকচ্চো ভিক্খু পরিনিব্বাযেয্য, অপেত্থেকচ্চো ভিক্খু ন পরিনিব্বাযেয্যা’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু এৰং পটিপন্নো হোতি – ‘নো চস্স, নো চ মে সিযা; ন ভৰিস্সতি, ন মে ভৰিস্সতি; যদত্থি, যং ভূতং – তং পজহামী’তি. এৰং উপেক্খং পটিলভতি. সো তং উপেক্খং অভিনন্দতি, অভিৰদতি, অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং উপেক্খং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো তন্নিস্সিতং হোতি ৰিঞ্ঞাণং তদুপাদানং. সউপাদানো, আনন্দ, ভিক্খু ন পরিনিব্বাযতী’’তি. ‘‘কহং পন সো, ভন্তে, ভিক্খু উপাদিযমানো উপাদিযতী’’তি? ‘‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং, আনন্দা’’তি. ‘‘উপাদানসেট্ঠং কির সো, ভন্তে, ভিক্খু উপাদিযমানো উপাদিযতী’’তি? ‘‘উপাদানসেট্ঠঞ্হি সো, আনন্দ, ভিক্খু উপাদিযমানো উপাদিযতি. উপাদানসেট্ঠঞ্হেতং, আনন্দ, যদিদং – নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং’’.
৭২. ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু এৰং পটিপন্নো হোতি – ‘নো চস্স, নো চ মে সিযা; ন ভৰিস্সতি, ন মে ভৰিস্সতি; যদত্থি, যং ভূতং – তং পজহামী’তি. এৰং উপেক্খং পটিলভতি. সো তং উপেক্খং নাভিনন্দতি, নাভিৰদতি, ন অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং উপেক্খং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো ন তন্নিস্সিতং হোতি ৰিঞ্ঞাণং ন তদুপাদানং. অনুপাদানো, আনন্দ, ভিক্খু পরিনিব্বাযতী’’তি.
৭৩. ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! নিস্সায নিস্সায কির নো, ভন্তে, ভগৰতা ওঘস্স নিত্থরণা অক্খাতা. কতমো পন, ভন্তে, অরিযো ৰিমোক্খো’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা, যে চ সম্পরাযিকা কামা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা কামসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা কামসঞ্ঞা; যে চ দিট্ঠধম্মিকা রূপা, যে চ সম্পরাযিকা রূপা; যা চ দিট্ঠধম্মিকা রূপসঞ্ঞা, যা চ সম্পরাযিকা রূপসঞ্ঞা; যা চ আনেঞ্জসঞ্ঞা, যা চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা, যা চ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা – এস সক্কাযো যাৰতা সক্কাযো. এতং অমতং যদিদং অনুপাদা চিত্তস্স ৰিমোক্খো. ইতি, খো, আনন্দ, দেসিতা মযা আনেঞ্জসপ্পাযা পটিপদা, দেসিতা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসপ্পাযা পটিপদা, দেসিতা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসপ্পাযা পটিপদা, দেসিতা নিস্সায নিস্সায ওঘস্স নিত্থরণা, দেসিতো অরিযো ৰিমোক্খো. যং খো, আনন্দ, সত্থারা করণীযং সাৰকানং হিতেসিনা অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায, কতং ৰো তং মযা. এতানি, আনন্দ, রুক্খমূলানি, এতানি সুঞ্ঞাগারানি. ঝাযথানন্দ, মা পমাদত্থ, মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ. অযং ৰো অম্হাকং অনুসাসনী’’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.